تصمیم با خودتان رخش یا آهن‌قراضه؟

اگر جزو این دسته از افراد هستید، هر شش ماه یک بار مطالب آن را بخصوص در زمینه بازدیدهای دوره‌ای و طریقه نگهداری از خودرو مرور کنید. افراد دیگری هم هستند که همان ابتدای خرید خودرو، دستمال به دستند و مدام در حال تمیز‌کردن و بازبینی قسمت‌های مختلف آن، اما شوق و ذوق اولیه که از سرشان افتاد، فکر زیبایی و سالم نگه داشتن خودرو هم از ذهنشان خارج می‌شود. شما با رعایت راهنمایی‌هایی که در پی آمده، نه افراط کنید، نه تفریط، تا هم جزو این افراد نباشید، هم خودروی سالم و مرتبی داشته باشید.

* برای سالم و قبراق نگهداشتن خودرو باید چند نوع بازدید را برنامه‌ریزی کنید: هفتگی، ماهانه، شش‌ماهه و سالانه.

* در هر یک از این بازدیدها، بسته به میزان و نوع استفاده از خودرو یا شیوه رانندگی خودتان باید اقداماتی همچون شست‌وشو و تمیزی و از آن مهم‌تر بازدید و پیشگیری را انجام دهید که شامل بررسی آب رادیاتور، مقدار محلول درون باتری غیرخشک، سطوح روغن موتور و کلاچ و ترمز، نور چراغ‌ها، نشتی احتمالی شلنگ‌ها، اتصال‌کابل‌ها، تنظیم باد، روانکاری و گریسکاری‌های لازم، تعویض روغن کهنه یا فیلترهای کثیف شده، لقی یا شل‌شدگی پیچ‌ها و اتصالات، فیلرگیری، ضربدری‌کردن لاستیک‌ها، تنظیم کاربراتور، فرمان یا جلوبندی در صورت نیاز، تعویض شمع و... مانند اینهاست.

* علاوه بر نگهداری، نوع رانندگی افراد هم در سلامت خودرو نقش دارد. رانندگی به شیوه نادرست و غیراستاندارد باعث کاهش عمر مفید خودرو و افزایش تعمیر و هزینه‌های آن می‌شود.

* از آنجا که روغن موتور به دلایل گوناگونی از جمله تبخیر ناشی از گرما، خرابی و اشکال قطعات، پیمایش مسافت و... همواره با کاهش سطح یا کیفیت روبه‌روست، بازبینی مرتب آن در افزایش طول عمر و بهبود کار و سلامت خودرو موثر است.

* هر هفته یا در نهایت دو هفته یک بار سطح روغن را بررسی کنید. هر یک ماه تا 45 روز یا هر 700 تا 800 کیلومتر هم کیفیت آن را بسنجید.

* برای بررسی میزان و مقدار روغن، بهترین زمان، هنگامی است که خودرو کمی کار کرده و هنوز گرم است. ابتدای روز که همه روغن از مجاری به کارتل یا محفظه روغن بازگشته، ده دقیقه آن را روشن کنید. سپس خاموش کرده، 5 تا 10 دقیقه دیگر منتظر بمانید.

* خودرو را در سطحی صاف متوقف کنید.

* گیج روغن را خارج کنید. با دستمالی سطح آن را تمیز کرده و دوباره در محل قبلی قرار دهید. چند لحظه صبر کنید و این بار گیج را خارج کرده سطح روغنی شده را بازدید کنید. بر حسب دستور سازنده خودرو، که در دفترچه راهنمای آن ذکر شده، ممکن است سطح مناسب روغن اندکی متفاوت از آنچه اکنون می‌بینید باشد.

* معمولا اگر سطح روغن کمتر یا روی علامت L باشد، نشانه کمبود روغن و اگر بالاتر یا روی مقدار F باشد، نشانه زیاد بودن روغن است. بهترین حالت میان این دو است زیرا در هر دو صورت‌ به موتور و قطعات آسیب می‌رسد.

* بسیاری از خودروسازان معتقدند تا یک چهارم کاهش روغن بر اساس شرایط رانندگی، نوع اتومبیل و... طبیعی است؛ فقط باید بازدید کنید که اگر سطح روغن کم شده باشد، از همان روغن قبلی به روغن کارکرده اضافه کنید.

* برای بررسی کیفیت روغن، کافی است دو انگشت شست و اشاره خود را با اندکی از روغن روی سطح گیج آغشته کنید و کمی آن را میان انگشتتان حرکت داده، لمس کنید. اگر احساس کردید چسبندگی مناسبی دارد، صرف‌نظر از سیاهی روغن، کیفیت آن خوب است.

* روغنی که سیاه نشود، روغنی بی‌کیفیت است. به عبارت دیگر، یکی از ویژگی‌های روغن خوب، قدرت تمیز‌کردن و جذب دوده و کربن است که باعث تیره‌شدن سریع روغن می‌شود.

* برای تعویض روغن فریب تبلیغات فروشندگان و صاحبان تعویض روغنی را نخورید. نوع و شرایط روغن مصرفی هر خودرو در دفترچه راهنمای آن ذکر شده و خرید انواع دیگر جز دور ریختن پول و گاهی حتی آسیب رساندن به اتومبیل‌تان عایدی دیگری ندارد.

* در هر بار تعویض روغن موتور، فیلتر روغن را نیز عوض کنید. (به حرف آنها که معتقدند فیلتر روغن را باید یکی در میان عوض کرد، توجه نکنید)

* هر ماه سطح واسکازین و روغن مخصوص ترمز را نیز بازدید کنید.

* همیشه تغییراتی مثل زمان تعویض روغن، نوع و تاریخ تعویض فیلتر و اموری مانند این را در یک برگه کوچک یادداشت کنید و در خودرو نگه دارید.

* در هر فصل روغن موتور را عوض کرده، روغن مخصوص همان فصل را بریزید تا با هزینه کمتر، جلوی استهلاک موتور و هزینه بیشتر را گرفته باشید.

* هر شش ماه خودرو را متناسب با فصول سرد یا گرم، فیلرگیری تابستانی یا زمستانی کنید تا هزینه سوخت و استهلاک خودرو کاهش یابد.

* در خودروهای تولیدی چند سال اخیر برای بازدید سطح آب رادیاتور، هیچ‌گاه نباید در رادیاتور را باز کرد، زیرا مجاری آن نیاز به هواگیری مجدد پیدا می‌کند. به طریقه توصیه شده کارخانه سازنده عمل کنید که معمولا بازدید ظرف مجاور آن تحت عنوان ظرف آب برگشتی و دقت در علائم روی آن است. اگر نیاز به اضافه‌کردن آب بود، از طریق باز‌کردن در آن ظرف، اقدام کنید.

* هیچ‌گاه برای افزایش سطح آب رادیاتور، از آب لوله‌کشی استفاده نکنید. این آب بیشتر مواقع حاوی ذرات معمولا غیر قابل دیدی است که بخشی از آن را می‌توانید در بدنه درونی سماور منزل خودتان ببینید. همان‌طور که این ذرات تبدیل به لایه‌ای سخت در سماور می‌شود، می‌تواند مجاری ریز خنک‌کاری را نیز مسدود کند و شما را به دردسر و خرج بیشتر بیندازد.

* هیچ‌گاه از آب خالص در رادیاتور استفاده نکنید. آب را با میزانی از محلول‌های ‌اتیلن گلیکول‌ یا مایع ضدیخ‌،‌ ضدجوش‌ یا‌ ضد زنگ‌ که در فروشگاه‌های لوازم یدکی یا مغازه‌های تعویض روغنی موجود است، مخلوط کنید و از آن برای مواقع لازم بهره بگیرید. اتیلن گلیکول یا همان ضدیخ‌- ‌ضدجوش، هم در زمستان کاربرد دارد و باعث جلوگیری از یخ‌زدن مایع درون رادیاتور می‌شود، هم در تابستان که از جوش‌آوردن آب و دردسرهای ناشی از آن بویژه در گذرگاه‌های پرترافیک، خلاصتان می‌کند.

* دور محلول‌ها و مواد شیمیایی معروف به رسوب‌زدا را برای پاکسازی مجاری داخل رادیاتور خط بکشید و به توصیه افراد ناآگاه گوش ندهید. این مواد بر اساس خاصیت خورندگی ممکن است سبب باز‌شدن مسیر شود، اما همین خاصیت، زیان‌هایش را روی بخش‌های داخلی رادیاتور نیز اعمال می‌کند.

* به یاد داشته باشید هیچ‌گاه برای بررسی و بازبینی سطح سیال درون رادیاتور، هنگام روشن بودن یا تازه خاموش‌کردن خودرو اقدام نکنید. با این کار ممکن است مایع در حال جوش و زیر فشار به صورت یا دست‌هایتان بپاشد و دچار سوختگی شوید.

* اگر خودروی شما از انواع قدیمی است که باید برای بررسی سطح مایع درون رادیاتور، مستقیم‌ در رادیاتور‌ باز شود، صبر کنید خودرو سرد شود، سپس با احتیاط و در حالی که دستمال ضخیمی روی در رادیاتور گذاشته‌اید، آن را باز کرده و سطح مایع را بررسی کنید. در این حالت، سیال باید حدود یک بند انگشت یا یک سانتی‌متر بالاتر از لول‌های درون رادیاتور باشد. در خودروهای جدید که به سیستم مدار‌بسته معروفند، علامت ماکزیمم (بیشترین) و مینیمم (کمترین)، ملاک خوبی برای تشخیص سطح سیال خنک‌کننده به شمار می‌رود.

* شبکه‌های جلوی رادیاتور را از حیث وجود حشرات و خاشاک در لابه‌لای لول‌های شبکه بررسی کنید. اگر حشره یا خاشاکی در آن گیر کرده، با احتیاط، طوری که خسارت و صدمه‌ای به پره‌های رادیاتور نزنید، آنها را جدا کرده و راه جریان هوا را باز کنید.

* شلنگ‌ها را از لحاظ نشتی یا استهلاک و تسمه‌ها (بویژه تسمه پروانه) را از نظر سفتی یا پارگی بازدید کنید و در صورت نیاز، قبل از خرابی بیشتر، تعویض کنید. (سفتی تسمه معمولا با فشار انگشت روی فضای غیر درگیر آن مشخص می‌شود؛ تسمه پس از وارد آوردن فشار باید حدود یک سانتی‌متر عقب برود)

* مایع درون سیستم خنک‌کاری نباید نشانی از روغن یا چربی داشته باشد. اگر چنین است خودرو را به مکانیک نشان دهید.

* اگر سیستم خنک‌کاری خیلی سریع‌تر از حد معمول آب کم می‌کند، بروز نشتی محتمل است و خودرو را به رادیاتورساز نشان دهید.

* هر ماه روی نقطه اتصال کابل‌های باتری کمی گریس بزنید تا از ایجاد رسوب و در نتیجه قطع اتصال جلوگیری کرده باشید. اگر تاکنون چنین نکرده‌اید، ابتدا باید رسوب روی زبانه‌های سربی را تمیز کنید.

* عمر مفید اغلب باتری‌ها در شرایطی که به طور مناسبی از آن مراقبت کرده باشید، حدود دو سال است. در صورتی که این زمان طی شده، در فصول سرد امکان روشن‌شدن خودرو با باتری کهنه سخت است؛ بخصوص اگر در ابتدای روشن‌کردن خودرو و هنگام استارت‌زدن، صدایی شبیه به خرخر به گوشتان می‌رسد. بهتر است پیش از رسیدن فصل سرد و معطلی‌ها و دردسرهای آن، باتری کهنه را عوض کنید.

* از روغنکاری یا گریسکاری لولای درها، قفل‌ها و مانند آن غافل نشوید.

* هر شش ماه، چرخ‌ها را اگر لاستیک‌شان از نوع بایاس پلای است به صورت ضربدری و اگر از نوع رادیالند به شکل طولی جابه‌جا کنید تا عمر مفید لاستیک‌ها افزایش یابد. ترمزهای شدید و پیاپی، سرعت زیاد، هوای گرم، حرکت در گذرگاه‌های سنگلاخ، حرکت پرشتاب اولیه، تنظیم نبودن باد لاستیک و مانند اینها باعث کاهش عمر مفید لاستیک می‌شود.

* بسیارند کسانی که با رها‌کردن عیب‌های ظاهرا کوچک یا امروز و فردا‌کردن برای رفع عیوب به بهانه نداشتن وقت یا هزینه تعمیر، خودروی خود را از بین می‌برند و به جیبشان ضرر بیشتری می‌رسانند. یک چراغ معیوب ترمز، واکنش دیرتر راننده پشت سر را به دنبال خواهد داشت و البته هزینه و وقتی که صرف صافکاری می‌شود، بیشتر از زمان و هزینه چند تومانی تعویض یک لامپ یا متصل‌کردن مجدد سیم و کابل آن است؛ شما چنین فردی نباشید. (از این نوع عیب‌های کوچک اما رها شده، بسیارند؛ اثر خورندگی و کاهش دید و به زحمت افتادن راننده در تعویض‌نکردن برف‌پاک‌کنی که لاستیک آن خاصیت ارتجاعی و پاک‌کنندگی را از دست داده، خسارت لاستیک‌سایی چرخ‌هایی که زوایایشان از تنظیم خارج شده و...)

* به فضولات پرندگان روی بدنه خودرو حساسیت نشان دهید! این فضله‌ها خاصیت خورندگی شدیدی دارند و اگر دیر تمیز شود، اثر و لکه آن روی بدنه خواهد ماند.

* در ترافیک ثابت که حالت توقف خودرو بیشتر است، سعی کنید کمتر از کولر و سیستم تهویه استفاده کنید تا فشار کمتری به موتور و قطعات سیستم تهویه وارد آید.

* حتما قبل از روشن‌کردن سیستم تهویه و کولر در حین حرکت، ابتدا پای خود را از روی گاز بردارید، کلاچ را بگیرید و آن‌گاه کلید کولر یا تهویه را بزنید تا از استهلاک یا حتی سوختن کمپرسور جلوگیری کرده باشید.

* در فصول سرد، برای آن‌که نیازی به تجدید گاز کولر در تابستان بعدی نداشته باشید و قطعات نیز آب‌بندی یا خاصیت خود را از دست ندهد، حتما هر دو هفته یک بار، کولر و سیستم تهویه را به مدت ده دقیقه روشن کنید.

* در مناطق پر باران، در فصل زمستان یا گذرگاه‌های پر گل و لای، برای جلوگیری از پوسیدگی بدنه هر دو تا سه هفته خودرو را تمیز کرده، بخصوص قسمت زیر گلگیر و خودرو را از رسوب و گل و لای پاک کنید.

رشید حسام / جام جم