آهو‌هایی که بی‌رمق به آبشخور می‌رسند

یک آهوی نر و چهار آهوی ماده که خسته و بی‌رمق از مسیر رودخانه فصلی کال‌شور بازگشته‌اند؛ ظرف کمتر از چند ثانیه متوجه موقعیت شده و بی‌مهابا خود را به آبشخور می‌رسانند. دوربین انجمن یوزپلنگ ایرانی و اداره کل محیط‌زیست خراسان شمالی شاهد این لحظه بوده و آن را چنین ثبت کرده است.

چنانچه در تصویر مشاهده می‌شود، آهوها جثه متوسطی دارند. شاخ نرها که بلندی آن گاه از 45 سانتی‌متر تجاوز می‌کند، از جلو شبیه چنگ و از طرفین شبیه حرف اس لاتین است. ماده‌ها اغلب بدون شاخ یا شاخ‌هایی کوچک دارند. نام علمی این گونه Gazellasubgutturosa برگرفته از برآمدگی گواترمانند زیر گلوی نرهاست که در فصل‌ تولیدمثل، سرمنشا صدای مخصوصی می‌شود. آهوها قلمرو خود را از طریق ترشح غدد برون‌ریزی که در گوشه چشم آنها پنهان است، تعیین می‌کنند. در ایران تاکنون سه زیرگونه از آهوها شناسایی شده، اما آنالیزهای دقیق ژنتیکی آنها انجام نشده است. غزال‌ها که در خاورمیانه و آسیا پراکندگی قابل‌توجهی دارند، به دلیل شکار غیرمجاز و تخریب زیستگاه‌ها، بشدت آسیب‌پذیر شده‌اند. در سال 1380 سرشماری آهوهای ایران در مناطق حفاظت شده نشان داد تعداد آنها کمی بیشتر از 4000 راس است. غزال‌ها معمولا مناطق استپ، بیابانی و درمنه‌زارهای دشت‌های مسطح را ترجیح می‌دهند. در فصول گرم سال آنها حتی در ارتفاعات 3500 متری هم دیده شده‌اند، اما در زمستان چنانچه عمق برف به بیش از ده تا 15 سانتی‌متر برسد، آهوها به مناطق گرم‌تر مهاجرت می‌کنند. این حیوان تیزرو، اجتماعی است و شب فعالیت او را متوقف نمی‌کند. هر آهو در طول روز معادل 30 درصد وزن بدن خود یعنی قریب به 6 کیلوگرم علوفه و 2 تا 4 لیتر آب می‌خورد. یکی از عادات منحصربه‌فرد آهوها برای دفاع از خود در برابر دشمنانی چون یوز، گرگ و کاراکال نوعی پرش خاص به طرف بالاست که در آن چهار دست و پا به شکل آویزان و شق و رق قرار می‌گیرد. در این حالت سر رو به پایین و بدنش همانند یک کمان جلوه می‌کند. دلایل متعددی برای این نوع پرش ارائه شده که یکی از آنها تفهیم این مساله به دشمن است که این حیوان ارزش تعقیب ندارد.

فرناز حیدری / جام‌جم