عشایرِ​ خسته از کوچ را دریابید

مشکلاتی نظیر تصرف کوچ‌راه‌ها (مسیر کوچ)، نبود و کمبود مراتع برای تعلیف دام، مشکلات حین کوچ نظیر نبود امنیت و تلف شدن دام به دلیل نبود دسترسی به دامپزشکی و کمبود امکانات و خدمات رفاهی، آموزشی و بهداشتی از مشکلات عشایر کشور است که برخی از این مشکلات مانند بی‌آبی و نابودی مراتع در سال‌های اخیر و به دلیل خشکسالی، افزایش یافته است. با توسعه شهرنشینی در سال‌های اخیر بخش زیادی از ایل‌راه‌های عشایر نیز تصرف شده و محدودیت و آزادی تردد را از این قشر که ادامه حیاتشان به کوچ و ییلاق و قشلاق بستگی دارد، گرفته است.

خوزستان یکی از استان‌های عشایرخیز کشور است که با 140 هزار نفر جمعیت عشایری که بیش از 23 هزار خانوار می‌شود، دومین رتبه از لحاظ جمعیت عشایری بعد از استان فارس را به خود اختصاص داده است.

به گفته مدیر روابط عمومی اداره امور عشایر استان فارس، عشایر این استان از نظر وضع خدمات‌رسانی و امکانات رفاهی در شرایط مطلوبی به سر نمی‌برند.

بیژن زیلایی با بیان این‌که طبق طرح ساماندهی عشایر، همه دستگاه‌های اجرایی در شهر و روستا مانند ادارات آب، برق، آموزش و پرورش و بهداشت موظفند مشابه تمام امکانات شهر و روستا را به مناطق عشایری نیز ارائه دهند، در گفت‌وگو با جام‌جم می‌افزاید: ولی متاسفانه این خدمات آن‌طور که باید در این مناطق ارائه نمی‌شود و سازمان امور عشایر نیز به دلیل برخی محدودیت‌ها از جمله نبود اختیار و اعتبار لازم، توانایی ارائه تمام خدمات و رفع همه مشکلات موجود عشایر را ندارد و با توجه به اعتبارات محدود موجود می‌تواند فقط بخشی از این مشکلات را رفع کند.

وی با بیان این‌که مشکلات عشایر از گذشته‌های دور تاکنون همچنان وجود داشته و دارد و با توجه به وضع اقتصادی و شرایط موجود سال به سال نیز بیشتر می‌شود و محرومیت بیشتری را نصیب این قشر می‌کند، می‌گوید: در واقع مشکل اصلی عشایر نبود قوانین صریح درباره این قشر از جامعه است، زیرا در حالی که جامعه ما متشکل از سه قشر شهری، روستایی و عشایری است، اما در عمل تمام قوانین مختص شهر و روستاست و در قوانین کشوری صحبتی از جامعه عشایری نشده و قوانین شفافی نیز برای ارائه امکانات و خدمات جامع به آنها وجود ندارد و متولیان امور عشایر در مراجعه به بسیاری از سازمان‌ها ابتدا باید واژه «جامعه عشایری» را جا انداخته و سپس دنبال احقاق حق عشایر باشند که در بسیاری از موارد سازمان‌های یاد شده زیر بار نمی‌روند.

این کارشناس مسئول با اشاره به طرح اسکان عشایر به عنوان یکی از وظایف سازمان امور عشایر​ می‌افزاید: اجرای این طرح برای عشایری که تمایل دارند، در دستورکار سازمان است، هرچند با توجه به وجود مشکلات و کمبودهای بسیار در جامعه عشایر نظیر نابودی و تصرف بسیاری از مراتع در مناطق ییلاقی و قشلاقی و تمایل نداشتن قشر جوان به ادامه این شیوه زندگی، تقاضای زیادی بین عشایر برای اسکان دائم وجود دارد.

زیلایی با بیان این‌که بر این اساس دو نوع اسکان «خودجوش» و «هدایتی» در استان وجود دارد، تصریح می‌کند: در اسکان خودجوش، عشایر، روستا یا مکانی برای اسکان دارند و سازمان فقط امکاناتی نظیر جاده، آب، برق و... را برایشان فراهم می‌کند. در حالی که در اسکان هدایتی، زمین برای اسکان خانوار و دام‌ عشایر و مرتع برای تعلیف دام‌ها از سوی خود سازمان فراهم شده و به صورت رایگان در اختیار عشایر قرار می‌گیرد و علاوه بر ارائه تمام خدمات رفاهی، تسهیلاتی نیز برای ساخت مسکن به آنها پرداخت می‌شود.وی با اشاره به وجود یکصد کانون اسکان هدایتی و خودجوش در استان که برخی از آنها به پایان رسیده و بعضی در حال انجام است، می‌گوید: 13 مورد از این کانون‌ها هدایتی و در حال اجراست که پس از تکمیل براساس امتیازبندی به عشایر متقاضی واگذار می‌شود.

مدیر روابط عمومی اداره امور عشایر خوزستان به مشکلات این طرح نیز اشاره می‌کند و یادآور می‌شود: از یک سو تقاضا برای اسکان دائم بین عشایر زیاد شده و از سوی دیگر به دلیل گسترش شهرنشینی، اراضی مناسب برای ایجاد کانون‌های اسکان دائم در استان کاهش یافته است و در این زمینه محدودیت‌های زیادی وجود دارد که پاسخگوی نیاز همه عشایر نیست.

به عشایر زمین می‌دهیم

در همین حال معاون توسعه و عمران امورعشایر استان آذربایجان شرقی نظری متفاوت دارد و وضع رسیدگی به بهداشت عشایر را خوب ارزیابی می‌کند و می‌گوید: بهداشت عشایر استان آذربایجان شرقی به دو صورت اقماری و سیار مورد رسیدگی قرار می‌گیرد.محمدرضا حسین‌زاده درباره اسکان این قشر جامعه می‌افزاید: اسکان عشایر نیز به دوشکل صورت می‌گیرد که یکی در قالب کانون‌های خودجوش و دیگری به صورت کانون‌های جمعیتی است و «فلین» نام دارد. به این شکل که زمین‌هایی برای عشایر در نظر گرفته‌ می‌شود که در این زمین‌ها امکانات زیربنایی نظیر آب و برق تعبیه شده است و هر یک از عشایر که تقاضای اسکان در این زمین‌ها را بدهد با تقاضای آن موافقت می‌شود و از بنیاد مسکن نیز وامی به آنها تعلق می‌گیرد.

وی با بیان این‌که اکنون نیز حدود 130 خانوار در این مناطق به صورت ثابت و دائم زندگی می‌کنند، درباره چگونگی تامین علوفه برای دام‌های عشایر استان نیز می‌گوید: درصدد هستیم با همکاری اداره جهاد کشاورزی استان، سهمیه علوفه‌ای نظیر سبوس و جو از طریق شرکت‌های تعاونی به آنها تعلق گیرد.

به گفته معاون توسعه و عمران امور عشایر استان آذربایجان شرقی، حدود 8100 خانوار عشایر دوره قشلاقی و 13هزار و200 خانوار دوره ییلاقی در این استان وجود دارد.

دستگاه‌های دولتی همکاری نمی‌کنند

مدیرکل امور عشایری استان کرمان نیز در گفت‌وگو با مهر با بیان این‌که در سال‌های گذشته کمک‌هایی از سوی برخی دستگاه‌ها به عشایر ارائه می‌شد که امسال این کمک‌ها به صفر رسیده است، می‌گوید: خشکسالی و کمبود منابع آبی، از مهم‌ترین مشکلات عشایر است که باعث شده عشایر در ییلاق و قشلاق برای دامپروری با مشکلات فراوانی روبه‌رو شوند.علیرضا شاکری با اشاره به این‌که برخلاف آیین‌نامه ساماندهی عشایر مصوب هیات وزیران در سال 84 که تمام دستگاه‌های اجرایی را موظف به همکاری با جامعه شهری و روستایی و خدمات‌رسانی به آنها کرده است اکنون شاهد بی‌توجهی دستگاه‌های دولتی به عشایر هستیم، می‌افزاید: عشایر 6 درصد جمعیت این استان را تشکیل می‌دهند که 36 درصد آنها اسکان داده شده‌اند.