دنیا در مسیر توجه به داروهای گیاهی

اگر همین الان به داروخانه‌ها بروید، بندرت امکان دارد که داروی گیاهی تحت پوشش بیمه باشد، در حالی که در سند توسعه راهبردی گیاهان دارویی، به بحث بیمه شدن داروهای گیاهی تاکید شده است. آیا عزم جدی برای بیمه‌شدن داروهای گیاهی در وزارت بهداشت وجود دارد؟

با پیگیری‌هایی که انجام شد، هم‌اکنون 56 قلم داروی گیاهی تحت پوشش بیمه قرار گرفته است. این داروها برای توزیع در داروخانه‌ها، مجوز سازمان غذا و دارو را هم دارد.

همچنین در جریان تحقیقی که داشتیم، بین 30 تا 40 قلم داروی گیاهی را دسته‌بندی کردیم که این داروها می‌تواند برای درمان بیماری‌های شایع تجویز شود.

از این 40 قلم دارو، 15 قلم تحت پوشش بیمه قرار گرفته است و پیشنهاد داده‌ایم که بقیه این داروهای گیاهی هم تحت پوشش بیمه قرار بگیرد.

هدفمان این است که این 40 قلم داروی گیاهی که توان جایگزینی با داروهای کلاسیک را دارد، در چرخه دارو و درمان کشور قرار گیرد.

چرا بقیه داروهای گیاهی تحت پوشش بیمه قرار نگرفته‌است؟

درست است که بیمه شدن داروهای گیاهی باعث می‌شود که این داروها از مسیر آسان‌تری در اختیار مردم قرار بگیرد، اما نباید این نکته مهم را فراموش کنید که بیمه شدن داروی گیاهی، به تنهایی نمی‌تواند موجب جایگزینی داروهای گیاهی با داروهای کلاسیک شود.

گرچه تلاش می‌کنیم که داروهای گیاهی بیشتری را تحت پوشش بیمه قرار دهیم، اما واقعیت این است که تا وقتی پزشک داروی گیاهی را تجویز نکند، این داروهای گیاهی نمی‌تواند در فرآیند درمان، نقش پررنگی داشته باشد.

درواقع، زمانی داروهای گیاهی در فرآیند درمان جا می‌افتد که پزشک عمومی با مبانی طب سنتی و فواید آن آشنا باشد. وقتی این اتفاق بیفتد، در نتیجه پزشک این داروها را هم تجویز خواهد کرد.

به همین دلیل هم سعی داریم که علاوه بر پوشش بیمه‌ای داروهای گیاهی برای درمان بیماری‌های شایع، این داروها را هم به فرآیند درمان وارد و پزشکان را به تجویز این داروها ترغیب کنیم.

اما اتفاقا مشکل همین جاست، در شرایطی که بسیاری از پزشکان علاقه‌ای به تجویز داروهای گیاهی ندارند، برخی بیماران به طور خودسرانه به این داروها روی می‌آورند و گمان می‌کنند که مصرف داروهای گیاهی ضرر ندارد.

این تفکر کاملا غلط است. استفاده از درمان طبیعی، داروی طبیعی، داروی سنتی و داروی گیاهی به معنای بی‌ضرر بودن و بی‌عارضه بودن این داروها نیست. بیمار برای استفاده از داروی گیاهی باید حتما با پزشک معالجش مشورت کند.

حتی اگر یک داروی گیاهی، خودش هم عارضه‌ای نداشته باشد، اما چون امکان تداخل این دارو با دیگر داروهای روتین و شیمیایی که فرد در طول روز مصرف می‌کند وجود دارد، بنابراین توصیه می‌کنیم که بیماران برای مصرف داروهای گیاهی، هیچ وقت به طور خودسرانه عمل نکند.

بــا وجـود آن‌که بــخش عمده‌ای از فروش داروهای گیاهی از سوی عطاری‌ها انجام می‌شـــود، چــرا وزارت بهــداشت، دستورالعمل و ضابطه‌ای برای نظارت و کنترل فعالیت آنها ندارد؟

عطاری‌ها دارای صنف هستند و زیرمجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار دارند، اما از آنجا که این عطاری‌ها به بیماران توصیه‌های درمانی دارند و داروهای گیاهی و ترکیبی را توزیع می‌کنند، در نتیجه عملکرد آنها بر نظام سلامت تاثیر می‌گذارد.

حتی اگر این داروهای گیاهی دارای عوارضی باشد، بار اقتصادی درمان آن بر نظام سلامت تحمیل می‌شود و به همین دلیل، وزارت بهداشت نباید بی‌تفاوت از کنار عطاری‌ها بگذرد.

می پذیرم که باید در وزارت بهداشت، ضابطه‌ای برای فعالیت عطاری‌ها تعریف کرد و براین اساس هم اخیرا جلسه‌ای با وزارت صنعت داشتیم و دغدغه‌هایمان را مطرح کردیم.

در این نشست مشترک که رئیس صنف عطاران هم حضور داشت، قرار شد که این جلسات ادامه پیدا کند و امیدواریم بزودی به یک دستورالعمل مشترک برای نظارت بیشتر بر فعالیت عطاری‌ها برسیم.

کشور ما از بعد دارا بودن منابع گیاهان دارویی در چه وضعی قرار دارد؟ آیا امکان تولید هر گیاه دارویی در کشور وجود دارد؟

ایران از نظر منابع اقلیمی و در بحث پراکنش گیاهان دارویی در زمره چند کشور اول جهان قرار دارد، اما طبیعی است که اگر به فکر تولید انبوه داروهای گیاهی و کاشت انواع مختلف گیاهان دارویی در کشور هستیم، باید یک تعامل و هماهنگی بیشتری بین وزارت کشاورزی، سازمان جنگل‌ها و دیگر سازمان‌های مرتبط وجود داشته باشد.

این جدیت و پیگیری باید برای کاشت گیاهان دارویی بومی کشور، پررنگ‌تر باشد و در سند توسعه راهبردی توسعه گیاهان دارویی که به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی هم رسیده، بر این موضوع تاکید شده است.

میزان مصرف داروهای گیاهی در دیگر کشورهای جهان به چه صورت است؟ آیا کشور خاصی را می‌توان نام برد که بیشترین مصرف داروهای گیاهی را داشته باشد؟

استفاده از ظرفیت طب سنتی و داروهای گیاهی در دنیا مورد توجه است و حداقل از 30 سال قبل تاکنون، مورد توجه سازمان جهانی بهداشت قرار گرفته است.

امروزه در نقاط مختلف جهان شاهد هستیم که توجه به داروهای گیاهی بیشتر مورد استقبال قرار می‌گیرد. حتی در کشوری مثل آلمان می‌بینیم که بیش از 70 درصد داروهایی که مردم این کشور مصرف می‌کنند، منشا گیاهی دارد و استفاده از داروهای گیاهی در این کشور بسیار پررونق است.

گرچه جایگاه کشور ما در حوزه طب سنتی و استفاده از داروهای گیاهی، پایین‌تر از برخی کشورهاست، اما طی چند سال اخیر رشد خوبی در این زمینه داشته‌ایم و مثلا از سال 86 که رشته طب سنتی وارد دانشگاه شد و خدمات طب سنتی هم رفته‌رفته به فرآیند درمان کشور آمد، جایگاه طب سنتی ایران در حال ارتقا بوده است، ولی همچنان با استفاده گسترده از ظرفیت‌های طب سنتی و داروهای گیاهی فاصله داریم.

به عنوان یک پزشک متخصص طب سنتی، فکر می‌کنید چطور می‌شود طب سنتی و داروهای گیاهی را به شکل گسترده‌تری وارد چرخه بهداشت و درمان کرد؟

همیشه در حوزه طب سنتی گفته ایم که این طب بیشتر از این‌که به تجویز دارو تاکید داشته باشد، تاکید بر پیشگیری از بیماری‌ها دارد. طب سنتی، سلامت محور است و بر اصلاح سبک زندگی و حفظ تندرستی تمرکز دارد.

حالا اگر این طب بخواهد به شکل قوی تری وارد شبکه بهداشت و درمان کشور شود، باید در وهله اول به جامعه پزشکی کشور آموزش دهیم تا آنها با ظرفیت‌های طب سنتی بیشتر آشنا شوند و همچنین نسبت به داروهای گیاهی و کاربرد آنها در درمان بیماری‌های مختلف، آگاهی بیشتری پیدا کنند.

امین جلالوند ‌/ ‌گروه جامعه