بعداز برنج نوبت ماهی است!

قطعا بسیاری از شما این خبر را شنیده اید که برنج تراریخته پس از 12 سال تحقیق و پژوهش محققان مهندسی ژنتیک کشور به تولید انبوه رسیده است. این موفقیت برای ایران رهاورد ارزشمندی از همگام شدن با قافله پیشرفت های تکنولوژیک دنیای

کد خبر: ۵۹۸۱۰

امروز بخصوص در عرصه بیوتکنولوژیک و برای نیل به امنیت تغذیه ای تلقی می شود. به دنبال تحقیقات انجام شده در عرصه بیوتکنولوژی ، محققان پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی در صدد اجرای طرح تولید ماهیان تراریخته برآمده اند. این طرح در صورتی که به تولید انبوه منجر شود می تواند محصولی تا 30 برابر وزن ماهی غیر تراریخته در شرایط مشابه زیستی را تولید کند ؛ بعلاوه تولید ماهی تراریخته به حفظ منابع طبیعی و نیز اراضی زراعی مرغوب کمک می کند که از نقطه نظر زیست محیطی حائز اهمیت است.
براین اساس با دکتر بهزاد قره یاضی ، رئیس پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی در ارتباط با طرح تولید ماهیان تراریخته در کشور به گفتگو نشسته ایم.

بحث تولید ماهی تراریخته در کشور با چه انگیزه ای آغاز شده و از بعد بیوتکنولوژیک چه مزیتهایی را برایمان به همراه می آورد؛

در برنامه چشم انداز 20 ساله توسعه نظام و همین طور در برنامه چهارم توسعه و نیز بر مبنای دیگر مستندات چون مصوبات اخیر هیات دولت ، بیوتکنولوژی یکی از اولویت های فناوری کشور است. امروزه بالغ بر 81 میلیون هکتار از اراضی کشاورزی جهان به کشت محصولات تراریخته اختصاص یافته ، اگر چنانچه هنگام بسته شدن نطفه این فناوری در جهان (حدود 20 سال پیش) مراکز پژوهشی و موسسات تحقیقاتی مهندسی ژنتیک کشور غفلت نمی کردند امروز ما نیز شاهد برخورداری سهمی از این تولیدات بودیم.
متاسفانه در ایران بجز برنج تراریخته ، محصول دیگری به سطح مزرعه راه پیدا نکرده و آن هم با عمر کمتر از 5 سال تولید شده است. ماهی تراریخته هم امروز در وضعیت 15 سال گذشته محصولات تراریخته قرار دارد و در دنیا بتازگی نطفه تولید علمی این فناوری بسته شده است و تنها یک یا دو کشور توانسته اند آن را تولید کنند. ما با انگیزه دستیابی به فناوری مهم مهندسی ژنتیک در محصولات دامی و آبزیان و با همکاری موسسه تحقیقات شیلات ایران در مراحل اولیه طراحی تولید ماهی تراریخته در کشور هستیم.
این برنامه ، هم از نظر علمی و فناوری برای ما مهم است و هم دارای مزیت اقتصادی خواهد بود، زیرا این ماهی براساس آنچه گزارش شده است می تواند تا 30 برابر وزن ماهی غیرتراریخته در شرایط مشابه رشد کند.

انتقال ژن برای تولید ماهی تراریخته بر چه اساسی صورت می گیرد؛

تولید ماهی تراریخته به 2 بحث تقسیم می شود. یکی تولید اولین ماهی تراریخته است. آنچه حاصل تلاش محققان و در آزمایشگاه خواهد بود و با استفاده از روش مهندسی ژنتیک و انتقال ژن به سلول های جنینی ، پیش جنینی یا سلولهای جنسی ماهی صورت خواهد گرفت تا بعد از طی مراحل آزمایش و آزمایش های لازم و برای اطمینان از این که ژن منتقل شده دارای صفات مورد انتظار است و قابلیت این را دارد که به تولید انبوه برسد ، به کشاورزان و پرورش دهندگان ماهی تحویل شود که از نظر تولید و پرورش تفاوت چندانی با ماهی معمولی نخواهد داشت و اگر تفاوت مختصری هم وجود داشته باشد دستورالعمل های لازم توسط وزارت جهاد کشاورزی ارائه خواهد شد.

ماهی تراریخته چه مزیت هایی نسبت به دیگر گونه ها دارد؛

این ماهی طبیعتا مزیت های بسیاری به انواع ماهی موجود دارد. از بعد وزن و طول براساس گزارش های موجود می تواند تا 30 برابر ماهی غیرتراریخته افزایش وزنی و طولی داشته باشد ؛ بنابراین می توانیم به جای این که هر 3 ، 4یا 6 ماه تولید ماهی داشته باشیم.

جا افتادن سیستم تولید ماهی قزل آلا در کشور نشان داده است که این ماهی برای انتقال ژن مناسب خواهد بود

در مدت زمان بسیار کوتاه تر ماهی تولید کنیم در نتیجه نیاز به تخریب منابع طبیعی برای تبدیل آن به استخرهای ماهی بیشتر کاهش پیدا می کند و اراضی زراعی مرغوب از میان نخواهد رفت. از نظر بازاررسانی نیز برتری های خاصی دارد. در کشور ما بویژه ماهی درشت اندام تر برای این که نسبت تیغ هایش کاهش پیدا می کند دارای بازار پسندی بیشتری است. از بعد تغذیه ای تفاوت خاصی میان ماهی تراریخته و نوع مشابه اش وجود ندارد بجز این که با نیت بهبود کیفیت تغذیه ای صورت گرفته باشد که فعلا در برنامه کاری ما قرار ندارد.

چه گونه هایی و به چه علت برای تولید ماهیان تراریخته مناسب تر هستند؛

ماهی هایی که امروزه در دنیا تراریخته شده اند به 2 دسته تقسیم می شوند. یکی ماهیان زینتی با نیت تفننی ، تراریخته شده اند مثل ماهی زبرا که برای رنگ بیشتر و جذاب تر تراریخته شده اند که فعلا در برنامه ما چنین هدفی وجود ندارد ؛ اما دسته دیگر ماهیانی هستند که با هدف تغذیه ای و تولیدی تراریخته شده اند که مهمترین آنها ماهی آزاد ، انواع قزل آلا و انواعی از ماهیانی است که با عنوان مادلوچ (mudloach) شناخته می شوند و گاهی تیلاپیا به صورت آزمایشی تراریخته شده است. مطالعات ما باتوجه به جا افتادن سیستم تولید قزل آلا در کشور نشان داده است که ماهی قزل آلا برای انتقال ژن مناسب خواهد بود.

طرح تولید این ماهیان در ایران در چه مرحله ای است؛

تولید ماهی تراریخته برای اولین بار در کشور امریکا و با کمی تاخیر در کانادا، چین ، کوبا و برخی کشورهای دیگر انجام شد که در حال حاضر نیز این کشورها پیشرو هستند، البته به صورت تحقیقاتی نیز در آزمایشگاه های مهندسی ژنتیک در دنیا انجام می گیرد. تایلند هم پس از این کشورها در ردیف اهمیتی بعدی قرار دارند. در ایران این طرح در مرحله ایده پردازی ، طراحی و آزمایش است ، زیرا ما برای طرحهای تحقیقاتی در زمینه تولید محصولات تغذیه ای مطالعات گسترده ای انجام می دهیم که زمان طولانی را به خود اختصاص می دهد کما این که برای تولید برنج تراریخته 12 سال زمان صرف کردیم. درباره ماهی این مراحل پیچیده تر بود و امیدواریم با تجارب کسب شده در برنج تراریخته در تولید ماهی هم موفق باشیم.

طرح تولید ماهیان تراریخته در چه زمان به تولید انبوه می رسد؛

بحث تولید انبوه این ماهیان در حال حاضر وجود ندارد و آنچه مطرح می شود تولید آزمایشی آن است. پس از انجام آزمایش های کافی می توانیم درباره آن نظر دهیم. در این راه به صورت بسته عمل نمی کنیم. راه برای انتقال فناوری از کشورهای دیگر را نیز مهیا می دانیم. حتی حاضریم هزینه های لازم را بپردازیم ، اگرچه دانش فنی در این زمینه در کشور وجود دارد و تجهیزات هم به اندازه کافی هست ، با این حال انگیزه ما از پذیرفتن ایده انتقال فناوری ، صرفه جویی در وقت و دسترسی زودتر به تولید این نوع ماهیان است. فراموش نکنیم که وقتی می گوییم ماهی تراریخته منظورمان تنها یک محصول نیست ، بلکه گروهی از محصولات با برخورداری از مزیتهای کیفی ویژه مدنظر است. امیدواریم مجموعه این فناوری ها را در اختیار بگیریم و برای نیل به هدف امنیت غذایی قدمهای مستحکم تری برداریم.