نفس کشیدن در هوای رسانه‌ای

ممکن است دقت نکرده باشیم، اما همه این موارد مصداق‌های روزمره‌ای هستند که وابستگی بسیاری به تعامل با رسانه‌ها دارند. مهم‌ترین ویژگی این رسانه‌ها و شبه رسانه‌ها درگیر کردن تعداد زیادی از مخاطبان در روندی اجتماعی و بدون اعمال کردن محدودیت‌های زمانی و مکانی است. وقتی به یک برنامه واحد از رادیو گوش می‌دهیم یا مشغول تماشای فیلم یا برنامه‌ای از یکی از شبکه‌های تلویزیونی هستیم، درواقع ناخودآگاه با گروهی از مخاطبان غیر حاضر در ارتباط هستیم که هر یک دارای سلایق و ذائقه‌های شنیداری و تصویری گوناگون هستند.

حال آن که همه آنها برنامه‌ای با سبک و سیاق مشخص را دنبال می‌کنند. این اتفاق گرچه می‌تواند به خوانش‌های متکثر از آن برنامه منجر شود، اما از طرفی دیگر می‌تواند تاثیر عکس هم به جا بگذارد، یعنی این‌بار این برنامه مورد نظر است که جریان فکری خاصی را برای مخاطب عرضه می‌کند و به تفکر او جهت می‌بخشد. استمرار این رابطه هم می‌تواند بتدریج هنجارها، باورها، ارزش‌ها و چه‌بسا اعتقادات مخاطب را دستخوش تغییر کند. البته این حرف به معنای تاثیر‌گذاری صرف و پذیرش منفعلانه پیام‌های رسانه‌ای از سوی مخاطب نیست و باید گفت دیگر چند دهه است عمر نظریه‌های ارتباطی یکسویه‌ای مثل سوزن تزریق و گلوله سر آمده است. مخاطبان امروز در معرض رسانه‌های گوناگونی قرار دارند و می‌توانند با دریافت خبری واحد از منابع متعدد، جوانب مختلف آن را بررسی کرده و آنچه در نهایت به پذیرش آن تن می‌دهند، تولیدی جدید باشد که از فیلتر‌های ذهنی خودشان عبور داده‌اند. در این حالت پیام‌ها کاملا شخصی شده و ساخته و پرداخته کارگزاران رسانه‌ای هستند که مردم نقش‌شان را ایفا می‌کنند، اما به هر حال به دلیل اهمیت جایگاه رسانه‌ها و ضرورت کارکردی آنها در عصر ارتباطات نباید تاثیر‌گذاری‌شان در سطحی کلان و قدرت تعیین‌کنندگی‌شان برای اولویت‌های موضوعی یک جامعه را نادیده گرفت. درواقع این رسانه‌ها هستند که به مردم و رهبران فکری و مدیران و مسئولان ارشد در یک جامعه در مرحله اول می‌گویند که باید به چه چیزی فکر کنند و در مراحل بعدی چگونه درباره آن بیندیشند.

حال این‌که کدام‌یک از این رسانه‌ها می‌توانند برای رسیدن به این هدف موفق‌تر عمل کرده و سهم بیشتری از منابع مورد اعتماد میان افکار عمومی را به خود اختصاص دهند، به سطح دسترسی به مخاطبان، سطح توزیع و انتشار، قالب ارائه مفاهیم و پیام‌ها، چارچوب‌ها و ضوابط و برخی ویژگی هایشان همچون خلاقیت در کیفیت عرضه محتوا بستگی دارد.

رکسانا قهقرایی