ترویج فرهنگ شهروندی با کارهای نمایشی

فرهنگ شهروندی و شهرنشینی، بخشی از الگوهای سبک زندگی است، اما کمتر شاهد بوده‌ایم در سریال‌ها، فیلمنامه‌نویس یا کارگردان، در این جهت گام بردارد و این هدف را داشته باشد که ضمن اداره یک داستان جذاب و سرگرم کننده به فرهنگسازی در این زمینه هم بیندیشد.

مشکل اینجاست که وظیفه فرهنگسازی و سرگرم‌سازی را از یکدیگر جدا کرده‌ایم. یعنی سریال‌ها فقط سرگرم کننده‌اند و برنامه‌های آموزشی صرفا آموزش می‌دهند. نتیجه آن که بسیاری از سریال‌ها فقط جذاب هستند و اوقات فراغت را پر می‌کنند و برنامه‌های آموزشی عموما غیرجذاب و صرفا مطالب آموزشی مستقیم را ارائه می‌دهند، در نتیجه کمتر مورد استقبال قرار می‌گیرند. در ضمن کمتر قادر به انتقال و تأثیرگذاری فرهنگی هستند در حالی که به‌نظر می‌رسد هر آموزشی باید در قالب برنامه‌ای سرگرم‌کننده ارائه شود و در ساخت فیلم‌ها و سریال‌های سرگرم‌کننده، به شکلی ظریف و غیرمستقیم، هدف فرهنگسازی باشند. این امر بویژه در مورد تعداد زیاد برنامه‌های فرهنگی به چشم می‌خورد که به شکل مستقیم به صورت سخنرانی و پرسش و پاسخ در حجم زیاد، از شبکه‌های مختلف روی آنتن می‌رود، اما به دلیل استفاده نکردن از جذابیت‌های رسانه‌ای یا دیده نمی‌شوند یا تاثیرپذیری لازم را ندارند، در حالی که همین مفاهیم در قالب یک سریال موفق، بخوبی برمخاطبان تأثیر می‌گذارد.

در نهایت باید یادآور شد یک برنامه، جایی دیده می‌شود و تأثیر می‌گذارد که ترکیب سرگرمی‌سازی و آموزش، بخوبی در هم تنیده شده باشد. توجه بیش از اندازه به ارائه پیام‌های آموزشی یا بی‌هدف بودن در انتقال مفاهیم آموزشی، هر دو ما را از نتیجه دور می‌کنند؛ یعنی یا برنامه دیده نمی‌شود یا پیامش منتقل نمی‌شود. به دلیل وجود تعداد زیاد شبکه‌ها و برنامه‌ها نمی‌توان برنامه‌هایی را که در ترویج فرهنگ شهروندی تولید می‌شوند، در مقایسه با یکدیگر ارزیابی کرد، اما می‌توان چنین گفت که در این برنامه‌ها، از بین توجه به کمیت و کیفیت، تمرکز بیشتر روی افزایش کمی بوده است. طبیعی است در این مسیر، بیشتر کیفیت قربانی می‌شود. برنامه‌های انبوهی در تلویزیون تولید و پخش شده‌اند، اما تولید آنها هیچ‌گاه بر اساس نیاز مخاطب نبوده و این امر صرفا برای پر کردن آنتن صورت گرفته است. البته در این میان هستند آثاری که هم دیده شده‌اند و هم حرکت فرهنگی ایجاد کرده‌اند.

منوچهر اکبرلو