در باب اندیشه‌های هگل

پژوهشی که می‌خواهد درآمدی برای ورود به چنین فیلسوفی فراهم کند، باید بیش از هر چیز به همین نقش تاریخی توجه داشته باشد. نحوه معرفی یک فیلسوف بستگی به مقصودی دارد که از معرفی وی در پیش است. کسی که می‌خواهد هگل را به مخاطبانی با دغدغه‌ها و علاقه‌های سیاسی معرفی کند، با کسی که وی را به قصد ورود به حوزه هنر یا دین معرفی می‌کند، فرق دارد. دکتر علی اصغر مصلح، نویسنده کتاب «گئورگ ویلهلم فردریش هگل» مقصود از نگارش این کتاب را، عرضه تصویری عمومی از هگل ـ با جوانب متعدد اندیشه و آثارش ـ معرفی می‌کند.

برخی شارحان هگل در توصیف خصوصیات فلسفه او بر دو وجه «تاریخی بودن و نظام‌مندی» تأکید کرده‌اند. هگل فلسفه را «به ادراک درآمدن زمانه‌اش» می‌دانست. اندیشه و واقعیت هر دو تاریخی‌اند و هر فیلسوف نمود دمی از حیات روح است. همین اصول را می‌توان متوجه خود وی کرد.

مقصود نویسنده کتاب که دانشیار دانشگاه علامه طباطبایی است آن بوده است که هگل به‌نحو عمومی به فارسی زبانان معرفی شود و البته در حین کار نیم‌نگاهی هم به‌وضع هگل‌پژوهی در ایران داشته است.

نویسنده این کتاب در مقدمه خود می‌نویسد: در ایران تاکنون آثار مختلفی درباره هگل نوشته شده است ـ آثاری که به‌لحاظ مقاصد و شیوه و ارزش و محتوا، در سطوح مختلفی هستند. در میان کسانی که درباب هگل نوشته‌اند، سه نفر ممتازند و بر بقیه فضل تقدم دارند: کریم مجتهدی، حمید عنایت و جواد طباطبایی. نگارنده این سطور اولین بار از طریق همین استادان با هگل آشنا شده، اما به مرور با گستردگی دامنه اندیشه‌های هگل و استعداد آن برای روایت و قرائت و برداشت‌های متفاوت آشنا شده است. انگیزه نگارنده برای مطالعه جدی‌تر هگل اولین بار در سال 1384 پس از گفت‌وگو با پرفسور ولفرام هوگربه تقویت شد. نگارنده در آن زمان مشغول پژوهشی با عنوان «امکانات گفت‌وگوی فرهنگ ایرانی با فرهنگ اروپایی» بود. به‌نظر هوگربه، در تاریخ تفکر ما ایرانیان هنوز متفکرانی چون هگل و شلینگ ظهور نکرده‌اند.

هگل در جایی گفته است که می‌خواسته به فلسفه، زبان آلمانی بیاموزد. رابطه فکر و زبان متقابل است. فهم و معرفی یک فیلسوف بزرگ در یک زبان جدید، آموختن آن زبان به آن فیلسوف است. تنها به این وسیله است که آن فیلسوف می‌تواند به زبان جدید، برای اهل آن زبان سخنی داشته باشد. با این وصف، کار آموختن هگل به زبان فارسی کار بسیار دشواری بوده که از چند دهه پیش شروع شده است.

این کتاب هم باید در مسیر همین کوشش فهیده شود. زبان فارسی امروز برای آموختن اندیشه فیلسوفان بزرگی چون دکارت، کانت، نیچه و هگل دوره‌ای نسبتا طولانی پشت سر گذاشته است. اگر امروز بهتر از گذشته می‌توانیم درباره اندیشه‌های فیلسوفان سخن بگوییم به جهت کوشش‌هایی است که برای فهم آنان صورت گرفته است. امروز می‌توانیم از سنت هگل‌پژوهی یا هایدگرپژوهی و مانند آن در ایران سخن بگوییم. این نکته‌ای است که بدون توجه به آن، توش و توان خود آگاهی پیدا نمی‌کنیم.

در پایان کتاب فصلی با عنوان هگل در ایران افزوده شده است. این کتاب از سوی انتشارات علمی در حجم 730 صفحه و به قیمت 350 هزار ریال منتشر شده است.