در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
ایرانیان درآزمایشگاهی فراملی
ایران به عنوان کشوری با پیشینه تاریخی و علمی و تمدن کهن که روزگاران کانون تحقیقات و مطالعات علمی جهان مدرن روزگار خود به شمار می رفت ، در دوره ای از حیات خود به دلایل مختلف سیاسی و اجتماعی از قافله پرشتاب دانش روز جهان
خوشبختانه در سالهای اخیر عزمی جدید برای احیای علمی کشور صورت گرفته است. روند رو به رشد تولید علم در ایران - که این سالها توانسته ایران را جزو کشورهای برتر جهان از نظر روند افزایش تولید علم قرار دهد گواهی بر این مدعاست.
نکته ای که باعث خواهد شد تا بتوانیم در روند تولید علم جهانی مشارکت جدی تر داشته باشیم ، حضور در طرحهای بین المللی و مشارکت های فراملی است. تولید علم در جهان و گفتن حرفهای تازه در این درصد پرشتاب نیازمند امکانات و بسترهای متناسب با آن اهداف علمی است.
شاید بهترین مغزها و رعد صدای متخصصان در شاخه ای از علم مثلا علوم فضایی یا ژنتیک یا میکروبیولوژی یا... در اختیار داشته باشیم ، اما دانش آنها تنها تا اندازه ای می تواند بر مبنای نظریه و تئوری خالص پیش رود و از جایی به بعد نیازمند ابزارهای آزمایشگاهی خواهیم بود تا بتوانیم صحت نظریات خود را بسنجیم و متاسفانه در شرایط فعلی تا امکان ساخت و تجهیز چنین آزمایشگاهی در کشور به دلایل مختلف موجود نباشد.
اینجاست که برای جلوگیری از عقب ماندگی علمی کشور می توان وارد پروژه های بین المللی و همکاری های بین المللی شد. این گونه از همکاری ها که امروزه روش استاندارد و پذیرفته شده در تحقیقات جهانی به شمار می رود از جهات مختلف حائز اهمیت است ، کاهش هزینه های دولتها، همفکری دانشمندان مختلف و تلاش گسترده برای حل یک مساله از جمله امتیازهای این همکاری ها است ، امروزه بسیاری از این فعالیت ها در جهان شکل گرفته است و بسیاری از پروژه های معروف علمی بدون این همکاری ها قابل تصور هم نبود.
به عنوان مثال در طرح اکتشافی سیاره زحل بخش کاوشی قمر تیتان به عهده کاوشگری اروپایی قرار گرفت ؛ طرحی که می تواند دیدگاه بشر به منظومه شمسی را متحول کند، با اشتراک بیش از 12کشور به سرانجام رسید و یا ایستگاه بین المللی فضایی با مشارکت مجموعه ای از کشورهای مختلف در مدار زمین در حال تکمیل است.
آزمایشگاه ذرات بنیادی سرن که یکی از بزرگترین مراکز علمی جهان در خصوص مطالعه و بررسی فیزیک ذرات است با کمک دهها کشور اروپایی و آسیایی ساخته شده است و اینک به عنوان نمادی از همکاریهای بین المللی شناخته می شود.
اگر چنین همکاری وسیعی در بین کشورهای جنوب و یا در حال توسعه صورت بگیرد می تواند اهمیت دوچندان پیدا کند چرا که دانشمندی این کشورها در وضع نسبتا یکسان از سطح دانش ملی و طرز تفکر و وضعیت اجتماعی قرار دارند، از سوی دیگر مشارکت آنها در حد برابر قرار خواهد داشت و با برتری از پیش تعیین شده ای رو به رو نخواهیم بود، نمونه های الگوی بزرگی که در سازمانها و تشکل های بین المللی سیاسی ، فرهنگی یا اجتماعی شکل می گیرد در مورد این همکاری های علمی نیز قابل تعریف است. طرح سزامی نیز به همین دلیل دارای اهمیت مضاعف است.
ایران و سزامی
سزامی ،آزمایشگاهی خاورمیانه ای برای تحقیق در حوزه علوم پایه است. این طرح نام خود را از مخفف شده جمله سینکروترون نور برای آزمایش های علمی و کاربردهای آن در خاور میانه به عاریت گرفته ،اما داستان سزامی چگونه آغاز شده است.
ایده بنیاد گذاشتن این مجموعه علمی برای نخستین بار سال 1997 به وسیله هرمان وینیک ، استاد و محقق شتابدهنده خطی دانشگاه استانفورد امریکا و گوستاو آدولف ووس از شتابدهنده آلمان در ایتالیا مطرح شد و سال بعد از آن در سوئد به وسیله تورد اکولف تکرار شد.
در آن سالها بویژه آلمان از این طرح حمایت می کرد و حاضر شد بخشی از دانش فنی خود و امکانات موجود را در اختیار طرح سزامی قرار دهد.
این طرح مورد توجه فدریکو مایور، مدیرکل وقت یونسکو قرار گرفت و سال 1999 گردهمایی بین المللی در پاریس برای بحث در باره ابعاد این پروژه برگزار شد.
سرانجام پس از بحثهای کارشناسی و در نظر گرفتن تمامی ملاحظات ، اردن به عنوان میزبان طرح انتخاب شد تا سال 2003 کلنگ احداث مجموعه در اردن هاشمی به زمین بخورد .یک سال پیش از آن ، اجزای یکی از شتابدهنده ها در آلمان به نام - BESSY1 که به دلیل به کار گرفتن شتاب دهنده ای جدید مورد نیاز نبود - به اردن منتقل شد تا ساخت بخشهای مختلف این تجهیزات با سرعت بیشتری پیش رود.
بلافاصله پس از به زمین خوردن کلنگ احداث مجموعه ، یونسکو با تشکیل جلسه ای فوق العاده کمیسیون رهبری این مجموعه را معرفی کرد تا با ساز و کار مشخص ، روند پیشرفت سزامی ادامه پیدا کند.
چرا سزامی؛
پروژه سزامی با هدف ساخت نخستین مرکز تحقیقات بین المللی در خاورمیانه برای فراهم آوردن فرصت مطالعاتی و تحقیقاتی مشترک بین دانشمندان و دولتهای منطقه بنیان گذاشته شده است.
این طرح از سوی یونسکو به عنوان دفتر جهانی علمی و فرهنگی ملل متحد حمایت می شود و این مرکز جهانی بر اجرای اساسنامه این مرکز از سوی اعضا و همین طور دعوت از اعضای اصلی یا ناظر جدید نظارت دارد و این نظارت از سوی شخص دبیرکل یونسکو اعمال می شد.
سزامی ، در منطقه ای موسوم به آلان در اردن واقع شده است و در دست ساخت است. این منطقه حدود 30 کیلومتر از امان و 30 کیلومتر از پل شاه حسین بر رودخانه اردن فاصله دارد.
شورای موقت سزامی در حال حاضر زیر نظر پروفسور هروین اکوپر اداره می شود. او پیش از این مسوولیتی مشابه را در پروژه عظیم سرن به عهده داشته است و به عنوان مدیر کل این طرح بین المللی (که هفته گذشته در «جام جم» بدان پرداختیم) به فعالیت مشغول بوده است.
12 کشور که عمدتا در منطقه خاورمیانه واقعند شامل ایران ، بحرین ، مصر، یونان ، اسرائیل ، اردن ، مراکش ، عمان ، پاکستان ،فلسطین ، ترکیه و امارات عربی متحده اعضای اصلی این شورا را تشکیل می دهند و ارمنستان ، فرانسه ، ایتالیا، ژاپن ، کویت ، قبرس ، روسیه ، سوئد، سودان ، انگلستان و امریکا به عنوان کشورهای ناظر طرح معرفی شده اند، اگرچه در حال حاضر درخواست هایی ازدیگر کشورها برای مشارکت در این طرح اعلام شده است که یونسکو و شورای موقت با بررسی آنها نسبت به عضویت آنها ابراز نظر خواهند کرد.
اساس و شکل گیری سزامی بر مبنای سینکروترون تابشی اهدایی آلمان شکل گرفته است. سینکروترون 8/0گیگاالکترون ولتی پس از به روز رسانی که در رادن روی آن انجام شد به توان 5/2 گیگاالکترون ولت رسیده است.
این بهبود به وسیله یک تیم 16 نفره از دانشمندان خاورمیانه صورت گرفت و برای این منظور آنها 2 سال زمان صرف تحقیق و بررسی این موضوع کردند و اینک ابزار آماده شده بازه گسترده ای از طیف الکترومغناطیس را پوشش می دهد، بازه ای که از ناحیه مادون سرخ آغاز شده و تا ناحیه پرتوهای ایکس ادامه می یابد.
سزامی که در طرح اولیه خود از ابزارهای علمی گوناگون بهره خواهد گرفت ، دانشمندان را کمک خواهد کرد تا بتوانند در حوزه گسترده ای از علوم به تحقیق و بررسی بپردازند.
وقتی به یاد می آوریم که در طرحی مانند سزامی و با آزمایش هایی که در این پروژه انجام خواهد شد، بازه وسیعی از علوم کاربردی دیگر از باستان شناسی و میکروبیولوژی گرفته تا شیمی و فیزیک و دهها مورد دیگر کارآمد تر خواهند شد و از نتایج غیر مستقیم این آزمایش ها سطح و کیفیت زیست ما در سیاره زمین افزایش خواهد یافت.
آن گاه اهمیت چنین کاوشهایی بیشتر معلوم می شود.به هرروی در گامی موثر که می تواند به رشد علوم در کشورمان کمک کند، ایران به عنوان یکی از کشورهای کنسول اصلی این طرح عضویت دارد و هماهنگی امور مربوط به مشارکت های ایران در این طرح به عهده دفتر همکاری های علمی و فناوری وزارت علوم (ISMO) قرار دارد.
حضور در عرصه های بین المللی علمی چون سرن و سزامی دستاوردهایی برای کشور خواهد داشت که گذشت زمان و استفاده مناسب از فرصتها اهمیت تاریخی آن را بیش از پیش مشخص خواهد کرد.
پوریا ناظمی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
