افزایش هورمون تولید شیر در زنان

این هورمون اثرات دیگری نیز در تولید مثل و بارداری دارد، اما مهم‌ترین وظیفه آن تولید شیر است؛ بنابراین میزان این هورمون در دوران بارداری و شیردهی بالا می‌رود و تا یک‌سال پس از قطع شیر هم میزان آن بالاتر از حد عادی باقی می‌ماند، ولی وقتی در غیر زمان طبیعی بالا باشد، به اختلالات عادت ماهانه به شکل قطع یا تاخیر آن، نازایی و ترشح شیر از نوک پستان منجر می‌شود.

در کسانی که با این علائم مراجعه می‌کنند حتما باید این هورمون اندازه‌گیری شود. از آنجا که میزان این هورمون در طول روز نوسان دارد و تحت تاثیر عواملی چون استرس یا ماساژ نوک پستان تغییر می‌کند باید در شرایط خاص و چند ساعتی پس از بیدار‌شدن از خواب اندازه‌گیری شود. حتی با این شرایط یک‌بار بالا‌بودن هورمون دلیل بیماری نیست و باید به طور مجدد اندازه‌گیری شود.

همیشه در مورد این هورمون باید به یاد داشته باشیم که یکی از علل شایع بالا‌بودن آن مصرف برخی داروها از جمله داروهای اعصاب، آنتی‌هیستامین‌ها ـ که برای سرماخوردگی و آلرژی بوفور مصرف می‌شود ـ داروهای معده مثل سایمتدین و قرص‌های جلوگیری از بارداری و... است. در این موارد باید شش هفته از قطع دارو بگذرد تا دوباره هورمون پرولاکتین را اندازه‌گیری کنیم.

از بیماری‌های دیگری که به بالارفتن این هورمون منجر می‌شود، کم‌کاری تیروئید است که باید به آن توجه کرد.

اما علت مهم بالارفتن پرولاکتین وجود توده‌ای در هیپوفیز است که آدنوما یا پرولاکتینوما نام دارد. در این موارد سطح پرولاکتین در خون بسیار بالا می‌رود و از روی همین علامت می‌توان به این بیماری شک کرد و با انجام MRI به وجود این توده پی برد.

از علائم وجود آدنوما، سردرد، اختلالات میدان بینایی، کوری و دیابت بی‌مزه است. دیابت بی‌مزه، بیماری است که در آن حجم ادرار بسیار زیاد می‌شود، اما علت آن قند بالا نیست، بلکه اختلال هورمونی است که در هیپوفیز ترشح می‌شود. این بیماری با دفع آب فراوان از بدن همراه است و می‌تواند بسیار خطرناک شود، اما علائم عمده آدنوما همان قطع عادت ماهانه و ترشح شیر از پستان است.

از آنجا که این تومور خوش‌خیم است بر اساس اندازه آدنوم و علائم بیمار درمان انجام می‌شود؛ یعنی اگر اندازه توده کوچک‌تر از یک سانتی‌متر باشد و بیمار نازایی نداشته و عادت ماهانه منظم داشته باشد نیازی به درمان ندارد و تنها به فواصل شش ماه تا یک‌سال معاینه و کنترل می‌شود.

در مواردی که اندازه آدنوم بیش از یک سانتی‌متر باشد یا بیمار مشکل داشته باشد می‌توان از درمان دارویی مثل بروموکریپتین یا کابرگولین و در مواردی از جراحی برای درمان استفاده کرد. در مواردی توده وجود دارد، اما پرولاکتین ترشح نمی‌کند و در این موارد درمان دیگری مورد نیاز است.

دکتر ثریا عالمی / جراح و متخصص بیماری‌های زنان و زایمان