بی‌توجهی به صیادی علمی در استان گیلان

معاون صید و بنادر ماهیگیری اداره کل شیلات گیلان با تاکید بر وجود ظرفیت‌های بسیار صیادی در آب‌های حوزه جغرافیایی استان می‌گوید: صید و صیادی از گذشته‌های دور تاکنون نقش بسیار مهمی در اقتصاد ساکنان این منطقه داشته است.

محمد محبوب در گفت‌وگو با ایرنا می‌افزاید: گرچه در سال‌های اخیر به دلایل مختلف از حجم صید انواع آبزیان از محیط‌های آبی حوزه جغرافیای گیلان کاسته شده، اما شغل صیادی هنوز تاثیر بسزایی در تامین اقتصادی خانواده‌های این استان دارد.

مشکلات و چالش‌ها

معاون صید و بنادر ماهیگیری اداره شیلات گیلان با اشاره به مشکلات موجود در زمینه برداشت از ذخایر آبی استان در حوزه صیادی می‌گوید: فرآیند میزان صید و آمارهای موجود در این زمینه نشان می‌دهد که میزان برداشت و صید از دریا در حال کاهش است.

محبوب می‌افزاید: این آمارها اگرچه در دو دهه گذشته نشان‌دهنده میزان افزایش صید از دریاست، اما جداول صید، آمارهای کمتری را نشان می‌دهد که گویای این واقعیت است که میزان برداشت‌ها با شرایط تولید و ظرفیت دریا همخوانی ندارد. وی با بیان این‌که کاهش میزان صید از ذخایر دریا به عوامل مختلفی برمی‌گردد که مهم‌ترین آنها کاهش تولید در ذخایر دریایی است، تصریح می‌کند: در یک دوره بیست ساله تعداد پره‌های صیادی در دریا از 22 شرکت به 75 شرکت رسید و این نشان از آن دارد که تلاش برای صیادی افزایش یافته و در مقطع کوتاهی میزان صید هم بیشتر شد، اما این موقعیت دائم و پایدار نبود و بعد از آن، میزان صید کاهش یافت. این مسئول شیلات گیلان خاطرنشان می‌کند: از بین‌رفتن بستر رودخانه‌ها به عنوان زایشگاه برخی ماهیان بویژه ماهی سفید، به دلیل برداشت‌های غیرمجاز شن و ماسه، ورود انواع آلودگی‌ها به رودخانه‌ها و صید بی‌رویه اتفاق افتاده‌است.

لزوم تغییر در شیوه‌های صیادی

رئیس مرکز تحقیقات علوم شیلاتی و فنون دریایی دانشگاه آزاد اسلامی لاهیجان نیز می‌گوید: گیلان ظرفیت بالایی در حوزه صید و صیادی انواع آبزیان دارد، اما استفاده از این ظرفیت‌، مستلزم برنامه‌ریزی‌های صحیح برای صید و درآمد پایدار از آن است.

حبیب وهاب زاده می‌افزاید: حضور صیادان در عرصه بهره‌برداری از دریا در محیط‌های آبی گیلان از گذشته تا به امروز، نشان‌دهنده آن است که این محیط‌ها دارای ظرفیت‌های خوبی برای صید آبزیان است و همان‌گونه که در دو دهه اخیر شاهد آن بوده‌ایم؛ ساماندهی بهره‌برداران از دریا نقش مهمی در پایداری شغل صیادی در کنار حفظ ذخایر آبزیان دارد.

وی با تاکید بر لزوم برداشت‌های اصولی از ذخایر آبی تصریح می‌کند: برداشت‌ها به شیوه‌های سنتی دیگر جوابگو نیست و شیوه‌های صید باید دستخوش تغییر اساسی شود. این استاد دانشگاه رشته شیلات یادآور می‌شود: در بحث برداشت از منابع آبی و آبزیان، نباید فقط به موجودات و محصولات مورد استفاده داخل توجه شود، بلکه در آب‌های گیلان امکان حضور آبزیان دیگری نیز وجود دارد که می‌تواند مصارف مختلفی داشته باشد که از این ظرفیت‌ها می‌توان برای صادرات استفاده کرد.

وهاب‌زاده تغییر در روند اکوسیستم و نداشتن ارزیابی صحیح از میزان ذخایر را یکی از مشکلات مهم که تاثیر بسزایی در چرخه برداشت از ذخایر دریایی دارد، عنوان می‌کند و می‌گوید: در یک دوره زمانی تلاش برای صید افزایش یافت و تعداد پره‌های صیادی سه برابر شد و این بدون توجه به ذخایر موجود بود که در نهایت با کاهش میزان صید روبه‌رو شدیم.

وی تاکید می‌کند: خود این مساله نشان می‌دهد که در برداشت از ذخایر دریا و صید، کار کارشناسی نشده بود و ارزیابی صحیحی از میزان ذخایر نداشتیم.

به گفته این استاد دانشگاه، صید تحت تاثیر عوامل جوی و محیطی است و روش‌های صید و فناوری صید در استان هنوز سنتی است که باید تغییر اساسی در این زمینه انجام شود.

وهاب‌زاده یادآور می‌شود: براساس آمارهای ارائه شده، هم اکنون بیش از 4000 صیاد در دریای خزر واقع در جغرافیای گیلان و در طول نوار ساحلی این استان در زمینه صیادی در قالب شرکت‌های تعاونی پره صیادی مشغول به‌صید هستند و این آمار و افزایش آن در دو دهه اخیر در حالی است که ما در گذشته فقط 2500 صیاد داشتیم که به روش دام گستر فعالیت داشتند.

راهکارها

معاون صید و بنادر صیادی اداره کل شیلات گیلان با اشاره به ظرفیت‌های خوب صنعت شیلات و صیادی این استان اظهار می‌کند: ارزیابی صحیح ذخایر آبزیان و اجرای طرح آمایش سرزمینی از موضوعات مهم برای توسعه این صنعت است. محبوب می‌افزاید: اگر اطلاعات و ارزیابی دقیقی از میزان ذخایر و آمایش سرزمینی داشته باشیم، می‌توانیم برداشت‌ها را در این زمینه متوازن با میزان ذخایر و صید را پایدار کنیم و این، سیاستی است که شیلات در‌حال اجرای آن است. وی همچنین به آبزی‌پروری به عنوان بخش مکمل در تولید ظرفیت‌های شیلاتی در گیلان اشاره و بیان می‌کند: با توجه به ظرفیت‌های موجود در این استان، آبزی‌پروری می‌تواند موجب افزایش تولید آبزیان و صید و صادرات آن شود. محبوب یادآور می‌شود: گیلان این ظرفیت را دارد تا با استفاده از روش‌های علمی آبزی‌پروری، مشکلات و کمبودهایی را که در زمینه برداشت از دریا و ذخایر دریایی داریم، جبران کند و این روش در کنار اجرای طرح‌های تکثیر و پرورش مصنوعی برای حفظ ذخایر دریایی گونه‌های مختلف آبزیان، می‌تواند موجب حفظ این ذخایر و توسعه صنعت شیلاتی و صیادی شود.

وی فرهنگسازی، آموزش، بهبود وضع، اصلاح ساختار اکولوژی و توجه به تکثیر طبیعی و آینده را از مهم‌ترین راهکار دستیابی به صنعت و صید پایدار عنوان کرد.

وهاب‌زاده هم با اشاره به ظرفیت‌های بالقوه صنایع شیلاتی و صیادی در این استان، بر استفاده از ظرفیت‌های دانشگاهی در افزایش بازدهی‌های صنایع شیلاتی و صیادی گیلان تاکید می‌کند و می‌گوید: اجرای روش‌های علمی با استفاده از نظرات متخصصان و مراکز علمی و تحقیقاتی، می‌تواند در افزایش تولیدات آبزیان در آب‌های گیلان و همچنین تغییر در شیوه‌های صیادی با استفاده از فناوری‌های صید برای بهره‌برداری و بهره‌وری بیشتر و مطلوب‌تر از این ذخایر تاثیرگذار باشد.

به گفته وی روش‌های علمی نشان می‌دهد که ذخایر آبزیان در چه شرایطی قرار دارد و همچنین شیوه‌های صید به چه میزان می‌تواند بر این ذخایر آسیب وارد کند، به طور مثال تغییر شیوه دام‌گستر به پره برای صیادی بر مبنای روش‌های علمی انجام شده است، اما این تنها کافی نیست بلکه باید ظرفیت‌ها نیز مورد ارزیابی قرار گرفته و با استفاده از روش‌های علمی و بهره‌مندی از مراکز تحقیقاتی، در زمینه افزایش ذخایر دریایی اقدام کرد.