با رادیو، هیچ وقت سر «دوراهی» نمی‌مانید

وقتی به محل ضبط مسابقه رادیویی دوراهی می‌رسم، متوجه حضور جوانانی می‌شوم که با ذوق و شوق خاصی منتظر ضبط یک برنامه رادیویی هستند. آنها خوشحالند که دوستان خود را در این مسابقه تشویق می‌کنند و از نزدیک با هنرمندان رادیویی محبوب خود آشنا می‌شوند.

وقتی دو گروه شرکت‌کننده در جایگاه‌های خود مستقر می‌شوند، محمودزاده، سردبیر به خانم ژاله صادقیان اشاره می‌کند که همه بخش‌های مسابقه را برای شرکت‌کنندگان توضیح داده است. با آمدن علیرضا جاویدنیا، همفکری خاصی میان مجریان و شرکت‌کننده‌ها صورت می‌گیرد تا هر دو گروه اسمی را در طول مسابقه برای خود انتخاب کنند.

مجید آیینه، صدابردار برای تنظیم صدا از شرکت‌کننده‌ها و گوینده‌ها می‌خواهد پشت میکروفن صحبت کنند. آنگاه خطاب به شرکت‌کنندگان تاکید می‌کند مراقب دستان خود باشند تا به میز ضربه وارد نشود که صدای اضافی تولید شود.

پس از تست صدا، صدای آیینه شنیده می‌شود: «رفتیم برای ضبط!» آرم مسابقه با صدای رامین جواد‌پور، آهنگساز و خواننده پخش می‌شود. پس از آن، ژاله صادقیان با شادی مضاعفی می‌گوید: به نام خدای بهار آفرین. سلام و درود به شما خانواده بزرگ رادیو ایران. با مسابقه دوراهی در روز طبیعت، در کنار و خدمت شما هستیم.

علیرضا جاویدنیا می‌گوید: بنده هم سلام و عرض ادب و احترام دارم و این روز بزرگ را تبریک عرض می‌کنم.

صادقیان می‌گوید: درود بر شما آقای جاویدنیا. امیدوارم این 12 روز بر شما خوش گذشته باشد که جاویدنیا ادامه می‌دهد: امیدوارم شنونده‌ها هر جا که هستند از هر فضا و طبیعتی که استفاده می‌کنند، اگر در باغ کسی هستند، یادشان باشد این شاخه‌ها جوانند! و ژاله صادقیان با احساس مادرانه‌ای ادامه می‌دهد: با شاخه‌ها و شکوفه‌ها مهربان باشید و آنها را دوست داشته باشید! جاویدنیا می‌گوید: اما شرکت‌کننده‌های جوانی که در سطح بین‌المللی هستند! صادقیان در ادامه کلام جاویدنیا می‌گوید: برویم به سراغ دوستان عزیز گروهی که نام خودشان را گذاشته‌اند: بژ. جاویدنیا ادامه می‌دهد: خودتان را معرفی کنید!

همکاری خوبی میان دو مجری توانمند مسابقه وجود دارد. درست می‌دانند چه موقع و کجا در کلام یکدیگر وارد شوند و جمله را به انتها برسانند. شرکت‌کننده‌های گروه اول خودشان را معرفی می‌کنند. اولین نفر می‌گوید: من بامداد جیبا هستم. صادقیان می‌خواهد که او درباره معنی این کلمه توضیح بدهد و شرکت‌کننده توضیح می‌دهد جیبا، نام شهری در استان اصفهان است. اینجاست که شوخی‌های جاویدنیا گل می‌کند.

او با لهجه اصفهانی می‌گوید: «اونا جیباشون بزرگس یا کوچیکس!؟» سیاوش محمودی نفر دوم گروه نیز خودش را معرفی می‌کند. صادقیان به گروه اول پیشنهاد می‌کند اسم گروهشان را چهارخونه بگذارند و با معذرت‌خواهی از گروه خانم‌ها می‌خواهد آنها اسم‌شان را به راه راه تغییر بدهند. علیرضا جاویدنیا ادامه می‌دهد: زمان آن رسیده که شرکت‌کنندگان مسابقه سنگین خود را در سطح بین‌المللی آغاز کنند و کمی آهسته‌تر، طوری که حساسیت خانم‌ها را برنتابد، می‌گوید: البته که گروه چهارخونه برنده است و صادقیان با خونسردی می‌گوید: نه اصلا این‌طور نیست!

اجرای خوب در گروی اطلاعات مناسب

در فرصتی که ایجاد می‌شود، از ژاله صادقیان درخصوص لحن و اجرای این مسابقه رادیویی می‌پرسم. او می‌گوید: مسابقه‌های رادیویی به کار آمدی گوینده و عوامل مسابقه بستگی دارد، چون سرعت کار بالاست، بنابراین برای حفظ شنونده تا پایان برنامه باید مجریان از صدای خوبی برخوردار باشند.

همچنین در اجرای مسابقه‌های رادیویی، دو مورد مطرح است؛ یکی حضور تماشاگران و دیگری شادی حاکم بر فضای مسابقه. به دلیل این موارد طبیعی است لحن اجرای برنامه‌ها متفاوت باشد. همچنین باید جلب‌نظر مخاطب به‌گونه‌ای باشد که شیرینی اجرا از دست نرود. از طرفی باید با صدای بالاتری صحبت کرد.

وقتی از صادقیان می‌پرسم چگونه به این هماهنگی با مجری دیگر (جاویدنیا) دست یافته، با تبسم می‌گوید: از قبل به هیچ وجه برنامه‌ریزی نمی‌کنیم که چطور صحبت کنیم. چون سال‌هاست با علیرضا جاویدنیا کار می‌کنم و همدیگر را خوب می‌شناسیم. ایشان می‌داند چه وقت باید وارد بحث شود و من هم می‌دانم دیالوگ ایشان چقدر به طول خواهد انجامید؛ بنابراین همه چیز به لحظه بستگی دارد. او ادامه می‌دهد: مسابقه رادیویی، خوراک زیادی از نظر دیالوگ لازم دارد. زیاد باید حرف بزنی و تا حرف نزنی، شنونده در جریان قرار نمی‌گیرد که اینجا چه خبر است.

صادقیان که سه سال است، مسابقه دوراهی را اجرا می‌کند، می‌گوید: اجرای مسابقه برایم شیرین است، کاملا با بخش‌های آن آشنا هستم و با این که متن خاصی ندارم، فی‌البداهه مطالبی اضافه می‌کنم. در ضمن در اجرای این نوع برنامه‌ها خیلی مهم است که اطلاعات عمومی مجریان خوب باشد.

وقتی از او می‌پرسم کار شما غیر از علاقه، به چه چیزهای دیگری نیاز دارد، می‌گوید: نیازمند برخورداری از قدرت حنجره است. گویندگی در رادیو، یک صدای رادیوفونیک لازم دارد. صدایی که در هر آدمی پیدا نمی‌شود و این مهم‌ترین شاخصه کار رادیویی است؛ ولی در تلویزیون، صدا حرف اول و آخر را نمی‌زند، بلکه به یک چهره فتوژنتیک و یک انسان صمیمی کمک می‌کند. در تلویزیون و رادیو پیش نیازهای کاری با هم فرق دارد. برخی این نعمت‌ها را با هم دارند، برخی هم فقط یکی را دارند. حتما دیده‌اید بچه‌های رادیو پس از ورود به تلویزیون خیلی موفق عمل کرده‌اند. این نشان می‌دهد صدا پس از تصویر بسیار تاثیرگذار است. بیان خوب در رادیو و تلویزیون، گوینده را کارآمد می‌کند. در کنار همه اینها بستگی دارد که این آدم چگونه بزرگ شده باشد، این که چقدر مطالعه دارد، خیلی مهم است. در هر دو کار، ما به اندکی بازیگری نیاز داریم. بازیگری به ما کمک می‌کند در لحظه، آنچه می‌خواهیم به مخاطب القا کنیم.

راحت و صمیمی به دور از تشریفات کلامی

پیش از این‌که مسابقه دیگری ضبط شود، علیرضا جاویدنیا درخصوص لحن و بیان این مسابقه رادیویی چنین توضیح می‌دهد: در اجراهایم دوست دارم یک کار روان و راحت داشته باشم. یک بده بستان صمیمی. فکر می‌کنم با این روش درک مطالب و گیرایی آن برای مردم بیشتر است.

او ادامه می‌دهد: ما در کلام کمتر به تشریفات تکیه می‌کنیم تا شرکت‌کننده در طول مسابقه احساس آرامش کند و شنونده راحت‌تر پذیرای اطلاعاتی باشد که منتقل می‌شود. جاویدنیا ادامه می‌دهد: همیشه به شرکت‌کننده‌ها می‌گوییم برد و باخت در این مسابقه مطرح نیست و نتیجه تلاش برای ما مهم‌تر است. همچنین من زیاد در سوالات و دیگر مسائل مربوط به مسابقه مداخله نمی‌کنم و همکلامی را در کنار خانم صادقیان ترجیح می‌دهم و از این طریق می‌کوشم هم ذهن شنونده، هم شرکت‌کننده آماده‌تر باشد و مسابقه دوراهی، خشک و بی‌روح نباشد.

وقتی از جاویدنیا می‌پرسم چه آرزویی برای سال 92 دارید، می‌گوید: اولین آرزویم این است که هیچ بیماری در هیچ درمانگاه یا بیمارستانی وجود نداشته باشد تا آنجا که پزشکان، پرستاران و کارکنان در راهروها برای هم لطیفه تعریف کنند، بگویند و بخندند.

او با اشاره به این‌که برنامه خاصی برای رادیو ندارم، تصریح می‌کند: خوشحالم که 22 سال است یکی از مجریان برنامه راه شب هستم. در کنار این برنامه، مشوق اصلی‌ام، مردم عزیز هستند و به لطف خدا تا این لحظه برنامه با سربلندی آبروداری کرده و راه خودش را ادامه داده است.

افزایش دانایی همراه با نشاط

بااشاره دست‌های آیینه، صدابردار آرم برنامه برای چندمین بار تکرار می‌شود. شرکت‌کنندگان تغییر یافته‌اند تا باز رقابتی سالم صورت گیرد. بهزاد محمودزاده، تهیه‌کننده ـ سردبیر مسابقه دوراهی می‌گوید: این مسابقه که در طول سال پنجشنبه‌های هر هفته پخش می‌شود، به مناسبت عید نوروز به مدت یک هفته از دهم تا شانزدهم فروردین از ساعت 16 تا 17 به صورت ویژه از رادیو ایران پخش می‌شود.

او می‌گوید: این مسابقه چون در جمع خانواده‌ها اجرا می‌شود، سعی شده ضمن ایجاد محیطی بانشاط، فضایی رقابتی و آموزشی هم فراهم کند تا پاسخگوی احساسات مخاطبان باشد.

محمودزاده که طراح این مسابقه رادیویی است، درباره بخش‌های مختلف مسابقه می‌گوید: این مسابقه از سه بخش اطلاعات عمومی، شناسایی سریال و برنامه‌های رادیو ـ تلویزیونی و عوامل آن و شناخت موسیقی محلی و ایران‌شناسی تشکیل شده است. پرسش‌ها در جهت بالا رفتن اطلاعات عمومی خانواده‌ها طراحی شده است.

او از مشارکت تماشاچیان در ادامه مسابقه و تاثیر آن بر امتیازهای دو گروه شرکت‌کننده صحبت می‌کند و می‌گوید: بخش انتهایی، مخصوص تماشاچیان است که با یکدیگر، رقابتی در بخش شهرسازی و ایران‌شناسی خواهند داشت که امتیاز برتر با قرعه‌کشی به یکی از دو گروه شرکت‌کننده اهدا می‌شود.

وقتی از محمودزاده درباره موسیقی‌هایی که در بین مسابقه پخش می‌شود، می‌پرسم، می‌گوید: از موسیقی‌های محلی ـ نوروزی استفاده می‌کنم. همچنین در قسمت‌های مختلف برنامه از موسیقی‌های کوتاه استفاده کرده‌ام تا شنونده با شنیدن موسیقی، منطقه مورد نظر را به خاطر آورده و ناخودآگاه به یاد مکان‌های دیدنی و سوغاتی‌های استان بیفتد.

بهترین ضبط صدا در فضایی باز

محمودزاده برای چند دقیقه به گروه استراحت می‌دهد، از مجید آیینه، صدابردار درباره صدابرداری مسابقه می‌پرسم، او توضیح می‌دهد: ضبط این برنامه به وسیله واحد رپرتاژ و پرتابل صورت گرفته است.

او ادامه می‌دهد: چون برنامه خارج از فضای استودیو و محیط آکوستیک یعنی در سالن فرهنگسرای اندیشه ضبط می‌شود و ما برای جمعیت و تماشاچی‌های مستقر در سالن نیز صدا پخش می‌کنیم، فضای کاری با فضای استودیو متفاوت است به همین دلیل ضبط برنامه رادیویی را با مشکل روبه‌رو می‌کند؛ البته ما از وسایل و روش‌های خاصی استفاده کرده‌ایم تا بتوانیم بهترین صدا و بهترین ضبط برنامه را انجام دهیم، هرچند من نمی‌خواهم به اصطلاحات فنی که تخصصی و خارج از حوصله مخاطب است، اشاره کنم و از توضیح آن صرف‌نظر می‌کنم.

آیینه که 17 سال در حرفه صدابرداری مشغول است و صدابردار برنامه پرمخاطب و شنیدنی «جمعه ایرانی»، برنامه‌های استودیویی و پخش و ضبط برنامه‌های رادیویی خارج از سازمان صدا و سیماست، تصریح می‌کند: چون مسابقه دوراهی برای ایام عید ضبط می‌شود با حساسیت خاصی روبه‌روست. در ضمن ما از صدای تشویق تماشاچیان برای پرشور شدن برنامه استفاده می‌کنیم.

نیاز مخاطب و طراحی مسابقه‌های ورزشی

وقتی مسابقه تمام می‌شود، بهترین فرصت دست می‌دهد تا گپی با شرکت‌کنندگان داشته باشم. این‌ مواقع معمولا از برنده‌ها درباره حس و حالشان می‌پرسند، ولی من تصمیم گرفتم از حس و حال گروه بازنده بپرسم. بامداد جیبا یکی از شرکت‌کنندگان می‌گوید: برای خود مسابقه شرکت کردم نه برنده شدن. برایم برنده و بازنده شدن مهم نبود، اما بعد که در فضای رقابت قرار گرفتم تصمیم گرفتم برنده میدان باشیم، اما گروه رقیب اطلاعات عمومی‌اش از ما بیشتر بود.

او که از طریق دوستانش با مسابقه آشنا شده بود از برنامه‌سازان رادیو می‌خواهد مسابقه رادیویی ورزشی ویژه فوتبال هم طراحی کنند تا علاقه‌مندان رشته‌های ورزشی، اطلاعات خود را به رقابت بگذارند.

جیبا ادامه می‌دهد: دوستم سیاوش محمودی نیز ورزشکار است و سال گذشته در تیم اودال به آقای گل معروف شد. جیبا که دانشجوی دانشگاه تهران است از این‌که در مسابقه دوراهی شرکت کرده، خوشحال است و اعتقاد دارد با شرکت در این برنامه به دانسته‌هایش اضافه شده است.

زهره زمانی