کمبود بودجه در دانشگاه‌ها

در حالی که بودجه نظام آموزش عالی، رقمی کمتر از 2 درصد کل بودجه کشور را شامل می‌شود، اما به دلیل تخصیص نیافتن همین اعتبارات ناکافی، بسیاری از دانشجویان و استادان از وضع فعلی ناراضی هستند.

کاهش بودجه‌های عمرانی و آموزشی دانشگاه‌ها، تحقق نقشه جامع علمی کشور را هم با چالش جدی مواجه کرده است و این روزها بسیاری از کارشناسان آموزشی از خود می‌پرسند که چگونه می‌توان با وجود این حجم از اعتبارات تا سال 1404 در مقام نخست علمی منطقه خاورمیانه قرار گرفت؟

شاید آرزوی هر دانشجوی فنی باشد که در دانشگاه صنعتی شریف درس بخواند؛ دانشگاهی که تراز علمی‌اش بالاتر از سایر دانشگاه‌های فنی کشور است، اما شاید برایتان جالب باشد که بودجه پژوهشی این دانشگاه در سال 91 تا این لحظه صفر بوده است.

رضا روستاآزاد، رئیس دانشگاه صنعتی شریف در گفت‌وگو با جام‌جم تاکید می‌کند: امسال هیچ اعتبار پژوهشی بین همکاران دانشگاه شریف توزیع نشده است. بودجه‌های عمرانی و تجهیزاتی دانشگاه هم نزدیک به صفر است و حتی برای پرداخت هزینه‌های آب، برق و غذای دانشجویان نیز تنخواه دریافت کرده‌ایم.

وی می‌افزاید: با وجود آن‌که 75 درصد از زمان سال رفته است و قاعدتا باید حداقل 80 درصد بودجه این دانشگاه محقق می‌شد، اما از 110 میلیارد تومان بودجه کل تصویب شده برای دانشگاه صنعتی شریف، تاکنون مبلغی کمتر از 50 درصد بودجه کل محقق شده است.

روستاآزاد با بیان این‌که بودجه فعلی دانشگاه شریف، فقط در حد پرداخت حقوق و دستمزدهای این دانشگاه است، خاطرنشان می‌کند: وقتی کم‌غذایی سراسر بدن را فرا می‌گیرد، ابتدا ماهیچه‌ها تحلیل می‌رود و در مرحله پایانی، مغز از کار می‌افتد، اما در توزیع بودجه کشور شاهد هستیم که وقتی بودجه‌های عمومی کاهش می‌یابد، ابتدا مغز مجموعه را هدف قرار داده و بودجه‌های دانشگاه‌ها را کاهش می‌دهند؛ در حالی که به نظرم اولین جایی که باید برای مقابله با تحریم‌ها مورد حمایت جدی قرار گیرد، حوزه تولید علم و فناوری است.

اواخر آبان امسال بود که روسای دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور در نامه‌ سرگشاده‌ای به بهروز مرادی، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، نسبت به کاهش 14 هزار و 691 میلیارد ریالی اعتبارات عمومی دانشگاه‌های علوم پزشکی اعتراض کرده و این کاهش بودجه را یکی از عوامل مهم نارضایتی مردم از فرآیند درمان اعلام کردند.

حسن ابوالقاسمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به جام‌جم می‌گوید: این دانشگاه در بخش بودجه‌های آموزشی، پژوهشی و خدمات دانشجویی تاکنون فقط توانسته است حدود 50 درصد بودجه تصویب شده را جذب کند و اگر این کمبود بودجه ادامه داشته باشد، بسیاری از کارهای پژوهشی این دانشگاه متوقف می‌شود.

وی می‌افزاید: امسال هزینه فعالیت‌های پژوهشی تا سه برابر شده است و با وجود صرف این هزینه‌ها، اگر این پژوهش‌های نیمه‌کاره را متوقف کنیم یا اگر سرعت این پژوهش‌های پزشکی را کم کنیم، سرعت تولید علم پزشکی در کشور نیز پایین می‌آید.

ابوالقاسمی با بیان این‌که تلاش کرده‌ایم این کاهش تخصیص اعتبارات، به سیستم سلامت جامعه آسیب نزند، یادآور می‌شود: بخش سلامت در جامعه بسیار مهم است و این حوزه باید در اولویت‌های نخست تخصیص بودجه قرار بگیرد، اما با وجود کمبود بودجه فعلی امیدواریم که همان بودجه‌های تصویب شده و نه بیشتر را در اختیارمان بگذارند تا با صرفه‌جویی بتوانیم امسال را به سلامت به پایان ببریم.

یکی از عمده انتقادهای کارشناسان آموزش عالی، انبوه طرح‌های عمرانی نیمه‌کاره در وزارت علوم است؛ در واقع حرف کارشناسان این است که چرا با وجود آن‌که بودجه‌های هنگفتی برای کلنگ‌زنی طرح‌های عمرانی دانشگاه‌ها صرف می‌شود، اما بسیاری از این طرح‌ها تا سال‌ها نیمه کاره می‌ماند و به این ترتیب وقت و بودجه آموزش عالی صرف پروژه‌هایی می‌شود که کاربری دیرهنگام دارند.

نصرالله گرامی، رئیس دانشگاه شهید باهنر کرمان در گفت‌وگو با جام‌جم تصریح می‌کند: امسال هیچ بودجه عمرانی و تجهیزاتی به این دانشگاه پرداخت نشده و پروژه‌های نیمه تمام ما در همان حالت نیمه تمام باقی مانده است.

وی با ابراز نگرانی از بودجه‌های سال آینده دانشگاه‌ها عنوان می‌کند: با سیلی صورتمان را سرخ نگه داشته‌ایم و با توجه به این‌که بودجه سال آینده کشور نیز انقباضی است، بیم آن داریم که کمبود بودجه فعلی دانشگاه‌ها در سال آینده هم وجود داشته باشد.

همچنین به گفته گرامی، تاکنون هیچ بودجه‌ای برای تعمیر و نگهداری ساختمان و خرید تجهیزات آزمایشگاهی در اختیار دانشگاه شهید باهنر کرمان قرار نگرفته است.

رئیس دانشگاه شهید باهنر کرمان معتقد است: ادامه روند فعلی تخصیص بودجه دانشگاه‌ها، مسیر دسترسی به اهداف نقشه جامع علمی کشور را نیز با تعلل جدی مواجه می‌کند.

در روند تدوین برنامه پنجم توسعه، به هیات امنای دانشگاه‌ها اختیارات بیشتری برای اداره امور مراکز آموزش عالی داده شد. اگرچه این اختیارات در بحث جذب بودجه اختصاصی برای دانشگاه‌ها با محدودیت‌هایی از سوی وزارت علوم روبه‌روست، اما رئیس دانشگاه رازی کرمانشاه به جام‌جم می‌گوید: اگر مجلس و دولت از هیات امنای دانشگاه‌ها حمایت بیشتری به عمل آورند و از منظر قانونی به آنها اختیارات بیشتری بدهند، مطمئن باشید دانشگاه‌ها می‌توانند خودشان بخشی از مشکلات کمبود بودجه‌شان را حل کنند.

محمدمهدی خدایی در ادامه توضیح می‌دهد: اگرچه شاید به تعبیر برخی‌ها، جذب دانشجوی پولی با موازین عدالت آموزشی هماهنگ نباشد، اما در صورت باز گذاشتن دست دانشگاه‌ها و توسعه پردیس‌های بین‌المللی وابسته به دانشگاه‌ها، این امکان را خواهیم یافت که بتوانیم وضع فعلی را کمی سروسامان بدهیم.

وی با بیان این‌که حتی در پرداخت حقوق کارکنان دانشگاه رازی هم با مشکل روبه‌رو هستیم، اضافه کند: تقریبا همه دانشگاه‌ها با مشکل کمبود بودجه روبه‌رو هستند و به نظرم وزارت علوم باید اجازه دهد که دانشگاه‌ها بتوانند پول‌های سرگردان در حوزه آموزش عالی را جذب کنند.

تعداد دانشگاه‌هایی که با مشکل کمبود بودجه روبه‌رو هستند، یکی دوتا نیست و آمار دانشگاه‌هایی که با بحران کمبود اعتبارات روبه‌رو هستند، شامل اغلب مراکز آموزش عالی کشور می‌شود.

برای آگاهی از دلایل اصلی این کمبود بودجه، به سراغ معاون اداری و مالی وزیر علوم رفتیم و بالاخره پس از سه هفته پیگیری و نامه‌نگاری، علی‌اکبر متکان، حاضر به گفت‌وگو با جام‌جم شد.

وی درباره دلیل اصلی این کمبود بودجه به صراحت می‌گوید: تحریم‌ها و کاهش درآمدهای دولت، عمده‌ترین دلیل تخصیص نیافتن بودجه کامل به دانشگاه‌هاست و در این شرایط پیشنهاد می‌کنم مراکز آموزش عالی با مدیریت بیشتری، بودجه‌ها و هزینه‌هایشان را مدیریت کنند.

این مقام مسئول اظهار امیدواری می‌کند تا این لحـظه حدود 60‌ درصد از بودجه جاری دانشگاه‌ها پرداخت شده است و البته معاونت برنامه‌ریزی دولت قول داده است که تا پایان امسال، حداقل 85‌درصد از بودجه‌های مصوب دانشگاه‌ها را پرداخت کند.

وی درباره تخصیص نیافتن بودجه‌های عمرانی دانشگاه‌ها نیز خــاطرنشان می‌کند: امسال 5 درصد بودجه‌های عمرانی و 10 درصد بودجه‌های تعمیراتی و تجهیزاتی به دانشگاه‌ها تخصیص یافته است. البته می‌پذیرم که رقم بودجه‌های عمرانی بسیار کم است، اما با توجه به مشکل کلی کمبود بودجه دولت به دانشگاه‌ها گفته‌ایم که دیگر تا اطلاع ثانوی، طرح عمرانی جدیدی آغاز نکنند.

معاون اداری و مالی وزیر علوم اظهار می‌کند: ما با تاسیس پردیس‌ها برای رفع مشکلات بودجه دانشگاه‌ها مشکلی نداریم و هر دانشگاهی که امکانات آموزشی و پژوهشی لازم را داشته باشد، اجازه تاسیس پردیس‌ها را از وزارت علوم خواهد گرفت، اما ما نگران این مساله هستیم که با احداث پردیس‌ها در دانشگاه‌هایی که بستر و امکانات این کار را ندارند، کیفیت آموزش در این واحدهای دانشگاهی افت کند.

با وجود آن‌که سال گذشته، متکان به رشد صددرصدی بودجه دانشگاه‌ها در سال 91 نسبت به سال 90 اشاره کرد و از لایحه 2900 میلیارد تومانی بودجه دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی در سال جاری خبر داد، اما به نظر می‌رسد که مفاد این لایحه شیرین نتوانست در مقام عمل هم شیرین از آب درآید.

در هر حال، با توجه به کمبود بودجه دانشگاه‌ها طی سال‌های اخیر و امکان تداوم این روند در سال 92، به نظر می‌رسد که همواره باید منتظر باشیم بین بودجه‌های تصویب شده دانشگاه‌ها و میزان واقعی بودجه‌های اختصاص یافته به مراکز آموزش عالی، تفاوت معنی داری وجود داشته باشد؛ تفاوتی که حالا هم صدای اعتراض روسای دانشگاه‌ها را درآورده و هم دانشجویان را با افت کیفیت خدمات رفاهی و آموزشی مواجه کرده است.

امین جلالوند / گروه جامعه