بیکاری؛ مشکل جدید اهالی هنر هفتم

جدا از این‌که سینماگران همچون دیگر هنرمندان در پی خلق اثری تازه هستند و اعتبار یک هنرمند به اثری است که پدید می‌آورد؛ اما نباید این نکته را هم نادیده گرفت که بخش عمده‌ای از سینماگران ما با هنر سینما امرار معاش می‌کنند. در این میان پایین بودن سطح پیشنهادهای کاری و تولید آثار سینمایی به اقتصاد خانواده سینما و البته سینماگران درحال ضربه زدن است.

با مروری بر آمارهای رسمی تولید فیلم در سه سال گذشته، متوجه می‌شویم که تولید در سینمای ایران رو‌به‌کاهش است. براساس آمار ارائه شده توسط بنیاد سینمایی فارابی، در 9 ماهه اول سال 89، مجموعا 170 فیلم آماده نمایش یا در مراحل مختلف تولید بوده است.

اما این آمار در 9 ماهه نخست سال 90، به مجموع 131 فیلم تقلیل پیدا کرده و نزدیک به 40 فیلم از تولیدات سینمایی کم شده است.

این آمار از ابتدای امسال‌تا اوایل آذرماه هم به یکصد فیلم رسیده که نشان‌دهنده کاهش نزدیک به 50 درصدی تولید فیلم نسبت به دو سال گذشته بوده است.

در چنین وضعی که مشارکت بخش خصوصی هم برای تولید به پایین‌ترین سطح خود رسیده است، به تبع سینماگران هم در چرخه تولیدات موجود به دلیل گسترده شدن فعالان این عرصه یا بیکار هستند یا در بهترین حالت به تلویزیون و تئاتر روی آورده‌اند.

مرتضی شایسته تهیه‌کننده سینما در گفت‌وگو با جام‌جم در این باره گفت: متاسفانه بسیاری از تهیه‌کنندگان سینما بیکار هستند و پیرو بیکاری تهیه‌کننده دست‌اندرکاران دیگر سینما هم بیکار می‌شوند. بخشی از این مساله به شرایط اقتصادی جامعه برمی‌گردد و این‌که سینماگران در شرایط فعلی امنیتی برای بازگشت سرمایه خود نمی‌بینند.

او افزود: ممیزی‌های پیچیده و مبتنی بر سلیقه که کمتر بر مبنای قانون و ضوابط است باعث شده که بسیاری از تهیه‌کنندگان ندانند در آینده چه اتفاقی برای فیلمشان می‌افتد، برای همین هم پروژه‌های خود را در یک سال اخیر متوقف کرده‌اند.

شایسته تاکید کرد: روند صدور مجوز ساخت‌ها، حدود پنج یا شش ماه طول می‌کشد و گاهی باعث می‌شود تهیه‌کننده از ساخت فیلم منصرف شود چراکه وقتی من به عنوان تهیه‌کننده تصمیم به تولید این فیلم گرفته‌ام، برآوردم از هزینه تولید در مقایسه با شش ماه بعد که مجوز ساخت می‌آید اصلا یکسان نیست و تمام هزینه‌ها درصدهای قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند.

شایسته بالا رفتن هزینه‌های تولید و عدم بازگشت سرمایه را دلایلی بر عدم تولید فیلم و بیکاری سینماگران خواند و افزود: وقتی هزینه‌های تولید افزایش می‌یابد، معادلات تهیه‌کننده به هم می‌خورد و تولید متوقف می‌شود. در نتیجه تولیدات محدود به بخش دولتی می‌شود که درصد اندکی از سینماگران را مشغول کار می‌کند.

وی گفت: وقتی سینماگر مدت‌هاست که سر کاری نباشد، دچار مشکلات مالی اساسی می‌شود. به نظر من فقط 10 درصد سینماگران اوضاع مالی خوبی دارند و بقیه با مشکلات متعددی روبه‌رو هستند؛ امیدوارم بیمه بیکاری برای سینماگرانی که ماه‌ها از بیکاریشان می‌گذرد، در نظر گرفته شود.

علیرضا رئیسیان، کارگردان سینما هم که پس از گذشت چهار سال از ساخت فیلم سینمایی «چهل سالگی» هنوز موفق به کارگردانی فیلم جدیدی نشده است، درباره موج بیکاری در سینما به جام‌جم گفت: عمده کاهش تولید سینما در بخش خصوصی رخ داده است، وگرنه بخش دولتی منابع مالی بی‌پاسخ، بدون نظارت و حساب و کتاب در اختیار دارد و عده‌ای رانت‌گیر حرفه‌ای هم در این مراکز مشغول فعالیت هستند که دغدغه‌ای نسبت به همکارانشان ندارند.

این کارگردان افزود: این وضع از دوره قبلی معاونت سینمایی آغاز شد و با ساخت فیلم‌هایی بدون دغدغه مخاطب و نظارت بر سرمایه‌گذاری و بازگشت مالی ادامه پیدا کرد و بتازگی یکی از همین فیلم‌ها با جار و جنجال در 23 سالن سینما اکران شد، و روزانه متوسط فروش سه‌میلیون تومان داشت، یعنی 21 سالن آن خالی از مخاطب بوده است.

رئیسیان خاطرنشان کرد: سینماگران بسیاری همچون من هستند که فیلم‌های مورد پسند مردم ساخته و در جشنواره‌ها هم موفق بوده‌اند، ولی در سال‌های اخیر نتوانسته‌اند فیلمی بسازند. دعواهای جناحی که در ارشاد، خانه سینما و حوزه هنری رخ داد، باعث شد که یک عده منابع مالی را در اختیار بگیرند و باقی بیکار بمانند.

یدالله صمدی، کارگردان سینما که از سال 87 تاکنون فعالیتی در سینما نداشته است، به جام‌جم گفت: من واقعا انگیزه‌ای ندارم که در این مورد صحبت کنم، چون انگار درج این مطالب دردی از سینما دوا نمی‌کند. من مدت‌ها دویدم تا یک فیلم سینمایی بسازم اما نشد که نشد. به همین خاطر به سراغ سریال‌سازی رفتم که اتفاقا مخاطب بیشتری نسبت به سینما دارد.

او افزود: بخش خصوصی که فعالیتش بسیار محدود و انگشت شمار شده است اما نکته‌ای که وجود دارد این است که باید از مسئولان و مدیران سینمایی پرسید پروژه‌های مهم و با بودجه‌های میلیاردیشان را به چه کسانی می‌دهند؟ آیا این بودجه‌ها در اختیار تمام سینماگران قرار می‌گیرد یا طیف خاصی را شامل می‌شود؟ به نظرم پاسخ دادن به این پرسش‌ها و توضیح درباره چگونگی سرمایه‌گذاری بخش دولتی و این که چرا امکانات در اختیار امثال ما قرار نمی‌گیرد می‌تواند تا حدودی راهگشا باشد.

آزاده کریمی / گروه فرهنگ و هنر