موسیقی محلی؛ بذر امید درخاک زندگی

از سال 1365 فعالیت در این عرصه را شروع کردم و موسیقی شوشتر و دزفول را به صورت علمی و آکادمیک جمع‌آوری کردم، تا این‌که نخستین بار درسال 82 تحقیقاتم را درباره موسیقی این استان با همکاری استاد محمدرضا درویشی در قالب کتاب موسیقی نواحی ایران و دایره‌المعارف سازها منتشر کردم. بعد به تشویق ایشان و دیگر دوستان اطلاعات و تحقیقات میدانی را بسیار کامل‌تر و جامع‌تر انجام دادم که بزودی در قالب کتابی با عنوان «شناخت موسیقی دزفول و شوشتر» منتشر می‌شود.

سال 1343 بواسطه آثار تاریخی که از دوره ساسانی در این شهر باقی مانده بود، دفتر سازمان یونسکو در دزفول قرار داشت. بعد از جنگ تحمیلی این دفتر بسته شده بود. چندی پیش دوباره این دفتر باز شد و من هم تمام اسناد و مدارکی که جمع‌آوری کرده بودم به این دفتر بردم و مراحل ثبت این موسیقی را طی کردم.

موسیقی‌های محلی با وجود این‌که جایگاه تحریمشان کمتر بوده، ولی باز هم به علت بی‌مهری‌هایی که ما به آنها داشته‌ایم، نتوانسته‌ایم آنها را با زمان حال پیوند دهیم.

این اتفاق دلیل دارد. ترانه‌سراها و داننده‌های این موسیقی که می‌توانند ترانه‌های محلی بسازند و به ماهیت موسیقی محلی آشنا هستند در اقلیت هستند، فضا برای کار آنها خیلی فراهم نیست.

مسئولیت این موضوع با مدیران فرهنگی است. آنها باید به گروه‌های موسیقی، محلی برای تمرین و اجرا بدهند و آنها را حمایت کنند. اما از کم توجهی خود گویشوران هم نباید چشم پوشید.

موسیقی همیشه در کنار دین بوده و زبان گویای دین بوده است. در همین حد برایتان بگویم وقتی مادرم را می‌دیدم که دایره به دست می‌گیرد و برای تولد حضرت فاطمه(س) شعر می‌خواند، به این فکر می‌کردم که مردم ایران برای هر مناسبت مذهبی موسیقی خاص خود را دارند و از آن به عنوان ابزاری برای نشان دادن شادی و غم‌های مذهبی‌شان بهره می‌برند.

مردم دزفول مانند کسانی شده بودند که حافظه‌شان را از دست داده‌اند و بعد کم‌کم اتفاقات پیرامون را به یاد می‌آورند و محیط اطراف خود را می‌شناسند. حالا دارند کم‌کم به نسل جوان می‌گویند که قبل از جنگ در عروسی‌هایشان دایره و تار و سرنا داشته‌اند، نه آهنگ‌های تند و بی‌معنی امروز را. از طرف دیگر در سایه زنده‌شدن موسیقی‌شان آداب و رسوم گذشته هم در حال بازگشت است و دوباره اجرا می‌شود.

اساسا موسیقی محلی امید به زندگی است و مانند یک کشاورز بذر زندگی و امید می‌کارد. حکما همواره موسیقی را جدی گرفته‌اند و به‌عنوان ابزاری علیه ناامیدکنندگان جامعه به کار می‌برده‌اند. در دزفول مردم معتقد بوده‌اند خدا برای ما شادی می‌خواهد و شیطان غم، برای همین در مراسم دعای باران هم موسیقی داشته‌اند.

موسیقی ما و شوشتری‌ها یک ریشه دارد و هر دو از همین 24 مقام یا به لهجه خودمان 24 مقوم نشات گرفته است. در اصل به همان میزان که گویش ما و شوشتری‌ها با هم ارتباط دارند موسیقی‌مان هم مشترک است. در حال حاضر ما این دو موسیقی را از هم جدا می‌کنیم، اما قدیمی‌ها می‌گفتند این دو موسیقی یکی است و اختلاف قومی نداشتند.

زینب مرتضایی​فرد / گروه فرهنگ و هنر