ما و سند چشم‌انداز 20 ساله

به گزارش روز سه شنبه خبرنگار جام‌جم آنلاین،"حضرت امام خمینی" (ره) در روز هفدهم بهمن‌ماه 1366 هجری شمسی با صدور فرمانی، مجمع تشخیص مصلحت نظام را تاسیس کردند. این مجمع در آغاز، تنها برای تشخیص مصلحت در موارد اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان تاسیس شده بود، اما هنگامی‌ که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال 1368 بازنگری شد،وظایف دیگری نیز برعهده این مجمع قرار گرفت، تا بعنوان حلقه تکمیلی در حاکمیت نظام جمهوری اسلامی و در شرایط مختلف ایفای نقش نماید. 

اعضای مجمع بعد از گذشت مدتی از عمر این نهاد متوجه شدند که سیاستهای کلی نظام در یک جهت خاص و معین تدوین نمی شود؛ همین امر موجب شد تا اوایل سال 1378 بحثی تحت عنوان "افق آینده" در دبیرخانه مجمع تشخیص مطرح شود. با طرح این مبحث و رجوع کارشناسان مجمع به برنامه‌های مدیریتی کشورهای دیگر مشخص شد که در برنامه‌ریزی و مدیریت‌های کلان جهان، مفهومی تحت عنوان "چشم انداز" متولد شده و راه پیدا کرده است.

سند چشم انداز کشور چگونه تدوین شد؟

اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام بعد از بررسی جوانب تدوین چشم انداز برای افق آینده کشور این موضوع را با مقام معظم رهبری در میان گذاشتند و ایشان این مساله را یک حلقه مفقود راهبردی تعبیر، و به مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ کردند که چشم انداز بیست ساله آینده کشور را ترسیم کند.

با این فرمان رهبری، مجمع تشخیص مصلحت نظام، کمیسیون خاصی از اعضای خود را مامور تدوین این چشم انداز نمود و طی یکسال چشم انداز پیشنهادی خود  را تدوین کرد. سه گروه در تدوین این سند همکاری داشتند؛ گروه کارشناسی "چشم انداز" در دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و گروه تدوین استراتژی توسعه صنعتی کشور وابسته به وزارت صنایع و معادن.

چشم انداز پیشنهادی در مجمع تشخیص مصلحت نظام با اصلاحاتی تصویب شد و به محضر رهبر انقلاب ارائه گردید؛ ایشان در سال 1382 آن را اصلاح، تصویب و به سه قوه ابلاغ نمودند. تصویب نهایی رهبر معظم انقلاب دولت و قوای دیگر را موظف کرده است که سال 1384 شروع به اجرا و عملیاتی کردن چشم انداز 20 ساله جمهوری اسلامی کنند.

امروز 9 سال از ابلاغ سند چشم انداز کشور از سوی مقام معظم رهبری به قوای سه‌گانه کشور می‌گذرد، سندی که بعد از بحث و بررسی فراوان در مجمع تشخیص مصلحت نظام تقدیم رهبری شد و ایشان آن را در سال 1382 به قوای سه‌گانه کشور ابلاغ کردند و سال 1384 را مبنای آغاز اجرای این سند در نظر گرفتند.

تنها 30 درصد از اولین برنامه تدوین شده بر اساس سند چشم‌انداز اجرا شد

برنامه چهارم توسعه که در آخرین سال فعالیت مجلس ششم و اولین سال فعالیت مجلس هفتم در حال تدوین بود بر اساس سند چشم‌انداز توسعه کشور نوشته شد، تا با انتخاب محمود احمدی نژاد بعنوان رئیس جمهوری کشور در سال 84، نام وی و دولتش بعنوان آغازگر اجرای سند چشم انداز بیست ساله کشور و اولین برنامه پنج ساله تدوین شده بر اساس این سند، ثبت شود.

بر این اساس نام احمدی نژاد و دولتمردانش با مفهوم سند چشم‌انداز گره خورد؛ اولین آزمون دولت وی نیز اجرای برنامه پنج‌ساله چهارم توسعه بود که بر اساس این سند نوشته شده بود؛ آزمونی که بنابر گزارش دیوان محاسبات کشور دولت احمدی نژاد حداقل نمره قبولی را نیز در آن کسب نکرد و بعد از پایان مدت اجرای این برنامه تنها موفق به دستیابی به 30 درصد از اهداف آن شد. البته دولت نهم به صراحت اعلام کرده بود که در برخی موارد با برنامه چهارم توسعه کشور مخالف است و اجرای این موارد را به صلاح کشور نمی‌داند.

کجای اهداف تعیین شده در سند چشم‌انداز ایستاده‌ایم؟

با گذشت 9 سال از ابلاغ سند چشم انداز کشور و 7 سال از اجرای آغاز آن که تماما در دولت تحت مدیریت "محمود احمدی‌نژاد" گذشته است، امروز قضاوت‌های متفاوتی از سوی منتقدان و مدافعان دولت درباره موفقیت‌های دو دولت نهم و دهم در دستیابی به اهداف سند چشم‌انداز توسعه وجود دارد.

احمدی‌نژاد: از برنامه‌های سند چشم انداز جلوتریم

مدافعان عملکرد دولت و در صدر آنها شخص رئیس‌جمهوری معتقدند که دولت در اجرای برنامه‌های مربوط به اهداف سند چشم انداز 20 ساله، خوب عمل کرده و توانسته است اهداف میان مدت تعیین شده را محقق کند.

احمدی‌نژاد در یکی از سخنرانی‌های اخیر خود تأکید کرد که با جدیت اهداف سند چشم انداز کشور را پیگیری می‌کند و آنچه تاکنون در این حوزه انجام شده جلوتر از برنامه‌های تعیین شده برای دولت در این مسیر است.

دولتمردان با اشاره به پیشرفت‌های علمی کشور بر این عقیده هستند که اهداف سند چشم انداز نه تنها محقق شده و ایران در حال حاضر در جایگاه اول منطقه از لحاظ علمی قرار دارد، بلکه از آنچه برنامه‌ریزی کشور برای دستیابی به پیشرفت نیز بود عبور کرده‌ایم، از سوی دیگر نیز برخی معتقدند که پیشرفت در زمینه‌های علمی و تکنولوژیک تنها معیار و محک ارزیابی تحقق اهداف سند چشم‌انداز نیست و شاخص‌هایی مانند اقتصاد و مسائل اجتماعی نیز باید در ارزیابی عملکرد دولت لحاظ شود.

برخورد شعاری با سند چشم‌انداز، ممنوع

در تازه‌ترین اظهار‌نظر مسئولان درباره تحقق اهداف سند چشم‌انداز "محسن رضایی" دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام از برخورد شعاری با سند چشم‌انداز انتقاد کرد و گفت: نباید با سند چشم انداز که بعد از قانون اساسی مهمترین سند مکتوب نظام است برخورد شعاری کنیم، این سند بر اساس یک مطالعه کارشناسی از شرایط عقب‌ماندگی ایران در طی 200 تا 300 سال اخیر کشور طراحی شده و فلسفه تدوین آن جبران عقب‌ماندگی تاریخی و رساندن ایران اسلامی به جایگاه شایسته آن است.

پیشرفت علمی تنها ملاک ارزیابی تحقق اهداف سند چشم انداز نیست

رییس کمیسیون اقتصاد کلان مجمع تشخیص مصلحت نظام با انتقاد از افرادی که ادعای جلو افتادن از سند چشم انداز را دارند، گفت: «برخی می‌گویند چون در مسایل علمی پیشرفت کرده‌ایم، پس از سند چشم انداز عبور کرده‌ایم، در حالی که این حرف درست نیست، البته پیشرفت مطلوبی در زمینه علمی داشته‌ایم ولی در سند چشم انداز گفته شده به لحاظ اقتصادی، علمی و فن آوری باید در منطقه اول باشیم نه تنها در بعد علمی.»

محسن رضایی همچنین افزود: این مطلب درست است که سرعت رشد علمی کشور ما از متوسط جهانی جلوتر است ولی این به معنای پیش افتادن از برنامه سند چشم انداز نیست.

پایش مستمر تحقق اهداف سند چشم انداز

"رضا طلایی نیک" کارشناس مدیریت راهبردی و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی در گفت و گو با جام‌جم آنلاین با بیان اینکه معیار اصلی برای ارزیابی پیشرفت کشور سند چشم انداز است، تأکید می‌کند: این سند حاصل تعامل نخبگان وقت کشور در قوای سه گانه و مجمع تشخیص مصلحت نظام است.

طلایی نیک با تأکید بر اینکه تحقق اهداف سند چشم انداز باید بصورت مستمر پایش و گزارش شوند؛ تصریح می‌کند: پایش مستمر تحقق سند چشم انداز به موازات برنامه‌های دوره‌ای و عملکردهای قوای سه‌گانه و همچنین سنج میزان تغییر شاخص ها در وضعیت های فرهنگی اقتصادی سیاسی ودفاعی علمی و اجتماعی از الزامات مدیریت کشور است که باید در قالب نظارت‌های مکمل و راهبردی انجام شود.

برنامه‌های 5 ساله شاخص ارزیابی عملکرد دولت در اجرای سند چشم انداز است

نماینده مردم کبودراهنگ و بهار در مجلس ششم و هفتم که در جریان تصویب برنامه چهارم توسعه کشور نیز حضور داشته است؛ تصریح کرد: برنامه های 5 ساله کشور شاخص ارزیابی های دوره ای تحقق چشم انداز هستند که تاکنون برنامه‌های چهارم و پنجم توسعه، بر مبنای سند چشم انداز تصویب و حدود 7 سال از این دو برنامه اجرا شده است.

وی همچنین افزود: گزارش های دوره‌ای دولت و مجمع تشخیص مصلحت و نیز ارزیابی‌های نظارتی مجلس می‌تواند در سنجش میزان تحقق چشم انداز تعیین کننده باشد؛ در همین راستا هم تاکنون ارزیابی ها و بررسی های موردی انجام شده است.

در حوزه‌های علمی، دفاعی، فناوری و زیربنایی از اهداف برنامه جلوتر هستیم

طلایی نیک با ارزیابی عملکرد دولت نهم و دهم در تحقق اهداف سند چشم انداز 20 ساله، گفت: در ارزیابی کلی به نظر می‌رسد، در بخش‌های علمی، دفاعی فناوری و زیربنایی فراتر از اهداف مرحله‌ای چشم انداز هستیم و در بخش‌های سیاسی و فرهنگی منطبق با اهداف مرحله ای عمل کرده‌ایم.

وی همچنین تصریح کرد:باید اعلام کرد که در بخش اقتصادی و اجتماعی تا حدودی عقب‌تر از اهداف مرحله‌ای چشم انداز قرار داریم؛ به عبارتی در 4 عرصه از اهداف برنامه جلوتریم، در دو عرصه منطبق بر برنامه هستیم و در دو عرصه مثل شاخص‌های اجتماعی  و اقتصادی نتایج عملکرد دولت در راستای سند چشم‌انداز خوب نیست.

متن سند چشم انداز 20 ساله ایران

به نام خدا
با اتکال به قدرت لا یزال الهی و در پرتو ایمان و عزم ملی و کوشش برنامه ریزی شده و مدبرانه جمعی و در مسیر تحقق آرمان ها و اصول قانون اساسی در چشم انداز 20 ساله؛ ایران کشوری است توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی علمی وفناوری در سطح منطقه با هویت اسلامی و انقلابی الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل.

جامعه ایرانی در افق این چشم انداز چنین ویژگیهایی خواهد داشت:

توسعه یافته، متناسب با مقتضیات فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی خود، متکی بر اصول اخلاقی و ارزشهای اسلامی،ملی و انقلابی،با تاکید بر : مردم سالاری دینی، عدالت اجتماعی، آزادیهای مشروع، حفظ کرامت و حقوق انسان­ها و بهره مندی از امنیت اجتماعی و قضایی.

برخوردار از دانش پیشرفته، توانا در تولید علم و فن­آوری متکی بر سهم برتر منابع انسانی و سرمایه اجتماعی در تولید ملی.

امن،مستقل و مقتدر با سامان دفاعی مبتنی بر بازدارندگی همه جانبه و پیوستگی مردم و حکومت.

برخوردار از سلامت،رفاه،امنیت قضایی،تامین اجتماعی و فرصت­های برابر، توزیع مناسب درآمد نهاد مستحکم خانواده به دور از فقر،تبعیض و بهرمند از محیط زیست مطلوب.

فعال ،مسئولیت­پذیر، ایثارگر، مومن، رضایتمند، برخوردار از وجدان کاری، انضباط، روحیه تعاون و سازگاری اجتماعی، متعهد به نظام اسلامی و شکوفایی ایران و مفتخر به ایرانی بودن.

دست­یافته به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه­ای آسیای جنوب غربی(شامل: آسیای میانه، قفقاز ، خاورمیانه و کشورهای همسایه)با تاکید بر جنبش نرم افزاری و تولید علم، رشد پرشتاب و مستمر اقتصادی، ارتقاء نسبی سطح درآمد سرانه و رسیدن به اشتغال کامل.

الهام بخش، فعال و موثر در جهان اسلام با تحکیم الگوی مردم سالاری دینی، توسعه کارامد، جامعه اخلاقی، نواندیشی و پویایی فکری و اجتماعی، تاثیر گذار بر همگرایی اسلامی و منطقه­ای بر اساس تعالیم اسلامی و اندیشه­های امام خمینی(ره).

دارای تعامل سازنده و موثر با جهان بر اساس اصول عزت،حکمت و مصلحت.

ملاحظه: در تهیه، تدوین و تصویب برنامه های توسعه و بودجه‌های سالیانه، این نکته مورد توجه قرار گیرد که شاخص های کمی کلان آن ها از قبیل نرخ سرمایه گذاری، درآمد سرانه، تولید ناخالص ملی، نرخ اشتغال و تورم، کاهش فاصل هی درآمد میان دهک های بالا و پایین جامعه، رشد فرهنگ و آموزش و پژوهش و توانایی های دفاعی وامنیتی، باید متناسب با سیاست های توسعه و اهداف و الزامات چشم انداز، تنظیم و تعیین گردد و این سیاست ها و هدف ها به صورت کامل مراعات شود.

برنامه چهارم توسعه،مبداء و شروع چشم انداز 20 ساله است و بخشی از اهداف چشم انداز باید در برنامه توسعه چهارم عملیاتی گردد.

محمد مهدی جلیلی/ جام‌جم آنلاین