قم؛ محصور در بافت‌های فرسوده

تاریخ این شهر با تمام سنت‌ها و رسوم کهنش، در کالبدی فرسوده و بی‌جان قرار گرفته که هر لحظه و در صورت بروز کوچک‌ترین لرزشی امکان فروپاشی آن وجود دارد؛ مساله‌ای که اگرچه بارها درباره آن صحبت شده و با وعده بازسازی مسئولان همراه بوده است، اما تاکنون و عملا کاری در این باره صورت نگرفته است.

اکنون افزون بر بسیاری از ابنیه تاریخی، بازارچه‌ها، امامزادگان و خانه‌های تاریخی بزرگان این شهر، محله‌های چهارمردان، باجک، صفائیه و... از بافت‌های قدیمی قم است که تعداد بسیار زیادی از مردم این شهر را در خود جای داده است؛ به طوری که به گفته محسن بهشتی،‌ معاون معماری و شهرسازی شهرداری قم اکنون بیش از 200 هزار نفر از جمعیت قم در این مناطق ساکن‌اند و بیش از 1800 هکتار بافت فرسوده شهری در این شهر وجود دارد.

مهدی متقیان، مدیرکل امور شهری و شوراهای استانداری قم نیز با اشاره به وجود 120 محله در مناطق مختلف قم می‌گوید: بیش از 50 درصد جمعیت قم در بافت‌های فرسوده ساکن هستند که این مساله تازگی این بافت‌ها را حفظ کرده است.

مدیرعامل شرکت عمران معصومیه نیز در گفت‌وگو با مهر می‌گوید: با بررسی‌های انجام شده حدود 5530 واحد مسکونی (حدود 32 درصد کل واحدهای مسکونی قم) و 200 واحد دولتی و اداری (حدود 50 درصد واحدهای اقامتی و اداری) در محدوده بافت فرسوده شهر قرار دارد.

محسن منتظران با بیان این‌که هسته اصلی شهر قم ‌پیرامون حرم مطهر حضرت معصومه(س) شکل گرفته،‌ می‌توان گفت بیشتر بافت موجود در اطراف حرم مطهر فرسوده است، می‌افزاید: مناطقی مانند خیابان‌های دورشهر،‌ صفائیه،‌ چهارمردان، آذر، امامزاده ابراهیم،‌ امام، ‌30 متری کیوانفر، ‌نیروگاه،‌ عمار یاسر،‌ 19 دی،‌ خاکفرج و... از جمله این مناطق فرسوده است.

وی عمده‌ترین چالش‌های پیش‌روی این شرکت در نوسازی بافت فرسوده را بی‌اطلاعی مردم از بسته‌های حمایتی و ناآشنا بودن مدیران شهری در خصوص نوسازی بافت‌های فرسوده عنوان و تصریح کرد: ساکنان بافت‌های فرسوده از امنیت اجتماعی، رفاه عمومی، فضای سبز شهری و سایر امکانات شهری برخوردار نیستند. ضمن این‌که بیشتر ساختمان‌هایی که در این مناطق واقع شده است، فاقد استحکام و مقاومت و در برابر خطرات طبیعی آسیب‌پذیر است.

متولی بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده استان قم بر لزوم مشارکت شهروندان در بهسازی و نوسازی بافت فرسوده تاکید کرده و می‌گوید: حجم عظیم کار و عقب‌ماندگی بزرگ در این بخش نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری دولت و شهرداری‌ها به تنهایی جوابگوی این امر مهم نیست، از این رو چاره‌ای جز مشارکت و حضور گسترده و پایدار مردم وجود ندارد.

منتظران به مزایای بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده برای مالکان و ساکنان این بافت‌ها اشاره کرده و می‌گوید: با اجرای طرح نوسازی در این مناطق، علاوه بر بالارفتن ارزش مادی ملک، مزایای دیگری مانند مقاوم‌سازی و بالارفتن ایمنی منازل، بهبود دسترسی به مناطق شهری و عبور و مرور بهتر، افزایش فضای سبز، بهبود امنیت اجتماعی و در مجموع افزایش رفاه عمومی به وجود می‌آید.

مدیرعامل شرکت عمران معصومیه تصریح می‌کند: بدون کمک سایر دستگاه‌ها نیز نمی‌توان به نوسازی امید چندانی داشت، چرا که برخی دستگاه‌ها از جمله شرکت‌های آب و فاضلاب، برق و گاز، نیازهای حیاتی مردم را تأمین می‌کنند، از این رو نوسازی در بافت فرسوده بدون همکاری این دستگاه‌ها غیرممکن خواهد بود.

در همین حال معاون سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های اقتصادی شهرداری قم می‌گوید: نوسازی و احیای بافت فرسوده با ورود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی سرعت می‌گیرد.

محسن نصیری در گفت‌وگو با مهر با بیان این‌که پنج مورد سرمایه‌گذاری در شهر قم وجود دارد که دو مورد آن مربوط به بافت فرسوده است، می‌افزاید: فراخوان سرمایه‌گذاران و تامین منابع مالی انجام شده و طرح‌هایی در شورای شهر نیز برای احیا و بهسازی بافت فرسوده در دست اقدام است، ضمن این‌که تشویق و ترغیب اهالی ساکن در بافت‌های فرسوده به نوسازی نیز انجام می‌شود.

وی تصریح می‌کند: در زمینه نوسازی بافت‌های فرسوده نیاز به یک عزم جمعی است و محرک‌های تزریق 20 میلیون تومانی می‌تواند تا حدی موثر باشد، اما کافی نیست؛ زیرا هزینه ساخت و ساز بیشتر از این مقدار است.

نصیری در خصوص راهکارها برای تسریع در نوسازی بافت فرسوده نیز می‌گوید: متخصصان این امر بهتر می‌توانند ایده‌پردازی کنند؛ اما به عقیده من، قوانین کشورهای دیگر قدرت اجرایی بیشتری به مسئولان داده و با اصلاح قوانین و باز گذاشتن دست مسئولان می‌توان اعمال نفوذ بهتری داشت.

وی تاکید می‌کند: ابتدا باید لکه‌گذاری‌ها انجام و سپس با سیاست‌گذاری کلان احیای سریع بافت فرسوده انجام شود.