استخدام بهیار به جای پرستار

در نگاه اول شاید غیرانسانی به نظر برسد اگر بگوییم بهیارهای آموزش ندیده حق ندارند در بیمارستان‌ها فعالیت کنند.

شاید گمان کنید ما قصد داریم نان کسانی را آجر کنیم یا حتی مدعی شوید که کار دانشگاه‌هایی که به شکلی این بهیارها را آموزش می‌دهند و سپس آنها را در بیمارستان‌هایشان به کار می‌گیرند، باعث اشتغالزایی هم می‌شود، اما اگر خودتان را جای بیماری بگذارید که نابینا می‌شود یا تا پایان عمر بی‌حرکت روی تخت بیمارستان می‌افتد، یا جانش را از دست می‌دهد فقط به این خاطر که مسوول مراقبش، دانش کافی نداشته و آموزش ندیده است و نمی‌دانسته چگونه باید از او مراقبت کند، آن‌وقت با ما موافق می‌شوید که فشار بیکاری هرچقدر هم زیاد باشد سلامت مردم را نمی‌شود برای رفع آن به خطر انداخت و با دوره‌های کوتاه‌مدت آموزشی، کسانی را برای نگهداری از بیماران تربیت کرد.

پزشکان و پرستارها تنها اجزای گروه پزشکی نیستند، در یک گروه درمانی بجز این دو عضو، امکان دارد بهیارها نیز حضور داشته باشند.

بهیارها، نیروهای آموزش دیده‌ای در مدارس ویژه هستند که در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی زیر نظر پرستارها فعالیت می‌کنند.

شرح وظایف بهیارها از سوی اداره کل امور پرستاری وزارت بهداشت و درمان تعیین می‌شود و متوسط زمان آموزش آنها حدود سه سال است.

روال بهیار شدن این است که متقاضیان پس از گرفتن مدرک پایان دوره متوسطه به مدارس بهیاری می‌روند و در آنجا دیپلم بهیاری می‌گیرند و به این ترتیب اجازه ورود به بیمارستان‌ها و فعالیت را پیدا می‌کنند.

البته این روزها آن‌طور که بهیارها می‌گویند اوضاع به این خوبی نیست؛ ‌بیمارستان‌ها دیگر بهیارها را استخدام نمی‌کنند، چون حداقل مدرک تحصیلی برای کار در نظام بهداشت و درمان لیسانس است و به همین خاطر بهیارهای دیپلمه سرگردان مانده‌اند.

در این میان البته بیمارستان‌هایی هم وجود دارند که بهیارها را به شکل قراردادی به کار می‌گیرند با این حال طول این قراردادها چندان طولانی مدت نیست و به همین خاطر بیشتر بهیارها بیکارند.

حساب این بهیارها، اما از بهیارهایی که این روزها زیر نظر تعدادی از دانشگاه‌های علوم پزشکی آموزش می‌بینند، جداست، آنها دوره بهیاری را به جای سه سال در سه‌تا شش ماه طی می‌کنند و وقتی دوره‌شان به پایان می‌رسد در بیمارستان‌هایی که زیر نظر همان دانشگاه‌ها کار می‌کنند مشغول به کار می‌شوند. مدرک بهیاری این نوع بهیارها نه مهر آموزش وپرورش دارد و نه مهر وزارت بهداشت.

محمد شریفی‌مقدم، دبیر کل خانه پرستار می‌گوید پای مدرک این بهیارها فقط مهر مسئول آموزشی همان دانشگاه‌های علوم پزشکی است که آنها را آموزش داده‌اند.

واضح است که وقتی دوره سه ساله در سه یا شش ماه خلاصه می‌شود خیلی چیزها از قلم‌می‌افتد و در چنین شرایطی می‌شود مطمئن بود که حضور این نوع بهیارها در بیمارستان‌ها جان بیماران را به خطر می‌اندازد.

چرا برخی دانشگاه‌های علوم پزشکی باید اعتبارشان را به‌خطر بیندازند و از بهیارهایی استفاده کنند که آموزش کافی ندیده‌اند.

شریفی‌مقدم در پاسخ به این پرسش لبخندی تلخ می‌زند و می‌گوید: این بهیارها کم توقع هستند، حقوق و مزایای ناچیزی می‌خواهند و ما نگران هستیم که وارد کردن این گروه به‌نظام درمان با هدف پر کردن جای خالی پرستارها باشد.

مگر جای پرستارها در نظام درمان خالی است؟ در ایران هرسال پنج‌، شش هزار نفر در رشته پرستاری در دانشگاه‌های مختلف فارغ‌التحصیل می‌شوند و هم‌اکنون حدود 120 هزار پرستار در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی کشور مشغول به کار هستند.

اظهارات پیشین مسوولان وزارت بهداشت نشان می‌دهد پرستاری یکی از آن رشته‌های دانشگاهی است که آمار بیکاری شاغلان آن نزدیک به صفر است و حتی همین تازگی‌ها غضنفر میرزابیگی مدعی شده بود که هر جویای کار پرستاری در 24 ساعت می‌تواند در یکی از مراکز درمانی تهران مشغول به کار شود.

خیلی از نابلدها وقتی این خبر را می‌شنوند، کلاهشان را بالامی‌اندازند و هورا می‌کشند و گمان می‌کنند منظور این است که آنقدر شرایط کاری برای پرستارها مناسب است و بازار کار آرام است که هیچ‌کدام از فارغ‌التحصیلان این رشته بیکار نمانده‌اند، اما تحلیل واقعی این آمار غم‌انگیز است.

علت صفر بودن نرخ بیکاری در میان فارغ‌التحصیلان رشته پرستاری این است که شرایط بد شغلی یعنی ساعات کاری طولانی و حقوق اندک باعث شده است خیلی از فارغ‌التحصیلان این رشته اصلا جویای کار نشوند.

این خیلی‌ها را باید جمع بزنید با آنهایی که با تبلیغات فریبنده در ماهواره‌ها کشور را به امید موقعیت شغلی بهتر در سرزمینی غریب ترک می‌کنند و به همین علت است که خبر صفر بودن آمار بیکاری پرستارها، مسوولان را خوشحال نمی‌کند؛ بلکه متخصصانی مانند دبیرکل خانه پرستار را دلواپس می‌کند که مبادا جای خالی آنها با غیرکارشناس‌هایی مانند بهیارهای آموزش ندیده پر شود.

او البته تاکید می‌کند که بهیارها از گذشته‌های دور در گروه درمانی با پرستارهاو پزشکان همکاری می‌کرده‌اند، اما آموزش در حوزه سلامت مردم، راه میانبر ندارد و اگر واقعا نظام سلامت مشتاق است بهیارها را به کار بگیرد، همه آنها باید به شکلی یکسان همچون گذشته در دوره‌های تحصیلی سه ساله پس از سیکل آموزش ببینند.

از سوی دیگر نظام بهداشت و درمان به بهیارها و پرستارها در کنار هم نیاز دارد و گروه درمان منهای پرستار،‌ ناقص است و به هر حال زیاد کردن تعداد بهیارها و حتی آموزش دادن 4000 کمک بهیار برای کار در بیمارستان‌ها، مرهم زخم کمبود پرستار در مراکز درمانی نمی‌شود.

مریم یوشی‌زاده - گروه‌جامعه