هشت سال جنگ به روایت آمار

هرچند هشت سال جنگ تحمیلی بخوبی به ملت و بخصوص رزمندگان ایران آموخته بود ایستادگی در برابر متجاوزی که از سوی تمامی ابرقدرت‌های جهان حمایت می‌شود باید فارغ از هرگونه آمار و ارقامی در مقایسه تجهیزات اندک رزمندگان در برابر انبوه سلاح‌های وارداتی دشمن باشد، اما دفاع مقدس با فرازها و فرودهایش،‌ پیروزی‌ها و عدم پیروزی‌هایش و شهیدانی که همت مردانه‌شان تمامی معادلات مرسوم نظامی را فرو می‌شکست، مملو از آمار و ارقام شگفت‌آوری است که چکیده همگی آنها در سه کلمه‌ای نهفته که امام خمینی(ره) آنها را رمز پیروزی ملت ایران در برابر دشمنان خود معرفی می‌کند: «ایثار، جهاد و شهادت» این آمارها ما را به بخشی از تاریخ کشورمان رهنمون می‌سازد که با حماسه‌های خلق شده در آن، شگفتی هر شنونده‌ای را برمی‌‌انگیزد. متن زیر نیم‌نگاهی به برخی از این آمار، ارقام و حوادث گوناگونی است که در طول هشت سال جنگ تحمیلی در دفتر تاریخ ایران زمین به ثبت رسیده‌اند.

کد خبر: ۵۰۴۶۹۰

اولین‌های جنگ

اولین‌های جنگ رویدادها و اتفاقاتی به شمارمی‌روند که شاید ارزش بیان آنها از حیث زمان وقوع‌شان سنجیده شود، اما در برخورد با آنها به نکاتی برخواهیم خورد که ذهن هر شنونده‌ای را به تفکر واخواهد داشت و پیام‌های زیادی با خود دارد. مثلا این‌که اولین گلوله جنگ را ملک‌حسین،‌ پادشاه وقت اردن در تاریخ سی و یکم شهریور 1359 از روی یک تانک به سوی کشورمان شلیک کرد و سپس به دلیل آغاز تهاجم به ایران به صدام تبریک گفت‌، گواهی بر خیانت‌های حکام دست‌نشانده‌ای است که همواره مطامع خود را بر مصالح مسلمانان و حتی ملت‌های خود ترجیح داده‌اند.

همچنین وقتی به تاریخ مراجعه می‌کنیم و می‌بینیم که منابع رسمی، اولین تهاجم هوایی عراق به کشورمان را در تاریخ هشتم اسفند 1357 به ثبت رسانده‌اند و آغاز رسمی جنگ در 31 شهریور ماه 1359 یعنی بیش از 18 ماه پس از این تاریخ رقم خورد، همه اینها خبر از همان واقعیتی می‌دهد که رهبر معظم انقلاب درخصوص آن فرموده‌اند: «در روز 31 شهریور 59 جنگ در واقع آغاز نشد ـ آن روز تهران بمباران شد ـ جنگ از پیش شروع شده بود. اگر مسئولانى که آن روز در راس کار بودند ـ همان کسانى که بعد هم نشان دادند لیاقت اداره‌ کشور را ندارند ـ می‌فهمیدند، تشخیص می‌دادند و آمادگى خود را بالا می‌بردند، نه خرمشهر آنجور می‌شد، نه قصرشیرین آنجور»...

اما اولین حمله موشکی عراق به شهرهای ایران در شانزدهم مهر 59 با شلیک سه فروند موشک به شهر دزفول انجام شد. اولین شهر اشغال شده کشورمان سومار بود که تنها یک روز پس از آغاز رسمی جنگ در اول مهر سال 59 اشغال شد. اولین بمباران شیمیایی دشمن حدود 4 ماه پس از آغاز جنگ و در 23 دی‌ماه علیه رزمندگان ایرانی در غرب ایلام به ثبت رسیده است. اولین فرمانده اسیر جنگ، حبیب شریفی فرمانده پاسداران سوسنگرد بود.

اما در برابر تهاجم دشمن متجاوز به کشورمان، رزمندگان ایرانی نیز از همان ابتدا به صورت قاطع در برابر دشمن ایستادند. عملیات امام مهدی(عج) به عنوان اولین عملیات کلاسیک نیروهای ایرانی علیه دشمن متجاوز در بیست و ششم اسفند 1359 در غرب سوسنگرد انجام گرفت. پیش از آن نیز اولین شبیخون بزرگ به دشمن را نیروهای سردار شهید علی غیور اصلی در تاریخ هشتم مهر 1359 در اطراف سوسنگرد زده بودند.

شدت عمل رزمندگان در این عملیات به گونه‌ای بود که اسیران عراقی اذعان کردند ما بعد از انجام این شبیخون فکر کردیم پیشروی آسان و اولیه‌مان تا نزدیکی اهواز نقشه نیروهای ایرانی بود تا ما را در چنین مهلکه‌ای به دام بیندازند. غیور اصلی تنها یک روز پس از این عملیات توسط منافقین در همان مناطق عملیاتی ترور شد و به شهادت رسید.

شلیک اولین موشک ایرانی به سوی عراق ساعت سه بامداد 3/12/1363 به سوی بانک رافدین در کرکوک عراق شلیک شد. گفته می‌شود اولین موشک‌های ایران ـ در نبود تجربه لازم در کشور ـ را متخصصانی از کشورهایی چون لیبی شلیک می‌کردند. در حالی که اکنون کشور ما در تولید انواع موشک‌های کروز و بالستیک حرف‌های بسیاری برای گفتن دارد. اولین عملیات موفق کشورمان نیز ثامن‌الائمه(ع) بود که در تاریخ 5 الی 7 مهر ماه 1360 منجر به شکسته شدن حصر آبادن شد.

اولین ورود رزمندگان ایرانی به خاک عراق در عملیات محمد رسول‌الله(س)‌ در تاریخ 12/10/1360 توسط نیروهای شهید همت و جاویدالاثر احمد متوسلیان در منطقه غرب نوسود انجام شد. گفته می‌شود این عملیات سرآغاز آشنایی همت و متوسلیان بود. اما اولین عملیات ایران در خاک عراق، رمضان نام داشت که در تاریخ 23/4/1361 انجام شد و بالاخره این‌که امام خمینی(ره) اولین بار در تاریخ 22‌/‌11 1360 واژه «دفاع مقدس» را برای جنگ تحمیلی به کار بردند. یک نامگذاری هوشمندانه که خطوط ارزشی جنگ را مشخص و سرآغاز شکل‌گیری فرهنگی تحت همین عنوان یعنی دفاع مقدس شد.

شهیدان و آمارها

شهیدان دفاع مقدس نیز فارغ از جایگاه ملکوتی و زندگی درس‌آموزشان از حیث آمار نیز بسیار حائز اهمیت و در بررسی این آمارها به نکات جالبی بر‌می‌خوریم. به‌عنوان نمونه استان اصفهان، یکی از استان‌های میانی کشور، با وجود فاصله بسیاری که از خطوط اصلی نبرد داشت،‌ با 23 هزار شهید، بیشترین شهید را نسبت به جمعیت خود تقدیم نظام اسلامی کرده است. استانی که سردار نامی آن یعنی شهید حسین خرازی، اولین تیپ سپاه به نام تیپ 14 امام حسین(ع) را سال 1360 بنیان نهاد.

روستای فردو که شاید بسیاری از افراد نام آن را با نیروگاه هسته‌ای زیرزمینی‌اش بشناسند با جمعیت کنونی حدود 700 نفر، 108 شهید را در طول دفاع مقدس تقدیم نظام اسلامی کرده است، یعنی به طور میانگین از هر هفت فردویی یک نفر به فیض شهادت نائل آمده است، در حالی است که فردو در استان قم و کیلومترها دورتر از جبهه‌های جنگ قرار داشت.

در بررسی تعداد شهیدان محلات شهری نیز به آمار‌های منحصربه‌فردی برمی‌خوریم. چنانچه 4200 شهید منطقه 17 تهران، این محله را از این حیث به رکورد بی‌نظیری نایل ساخته است و می‌توان صف طویلی از بچه‌های این منطقه شهری را در نظر مجسم کرد که چگونه خالصانه به جبهه‌های جنگ اعزام می‌شدند.

شهدای اقشار مختلف، اعم از تقسیم‌‌بندی‌های سنی و قشری نیز نکات جالب توجهی را عرضه می‌کنند. به‌عنوان نمونه طلاب و روحانیون کشور با احتساب جمعیت خود در دوران دفاع مقدس بیشترین شهید را داده‌اند. قشری که همواره هجمه تبلیغی بسیاری را توسط دشمنان نظام اسلامی متحمل شده است چیزی حدود 3000 شهید یعنی 10 برابر سایر اقشار نسبت به جمعیت خود شهید داشته است.

اما آمار 36 هزار شهید دانش‌آموز یکی از شگفتی‌های دوران دفاع مقدس به شمار می‌رود، چراکه بیش از 90 درصد از این تعداد، شهیدانی بودند که به عنوان رزمنده در جبهه‌های جنگ حضور یافته و همان سربازانی را تشکیل دادند که امام(ره) سال‌ها قبل از پیروزی انقلاب اسلامی آمدن‌شان را نوید داده بودند. مرحمت بالازاده دانش‌آموز سیزده ساله و شهیدی که جواز حضور خود در جبهه‌ها را از سوی رهبر معظم انقلاب دریافت کرده بود، در کنار شهید حسین فهمیده و شهید سیزده ساله بهنام محمدی شهیدان شاخص این قشر به شمار می‌روند.

شهید چمران اولین شهید از بین نمایندگان مجلس در جبهه‌های جنگ بود که سی و یکم خرداد 1360 در دهلاویه به شهادت رسید. شهید شیخ شریف قنوتی اولین شهید روحانی بود که در حماسه مقاومت سی و چهار روزه خرمشهر در تاریخ بیست و چهارم مهرماه 1359 در خیابان چهل متری این شهر به شهادت رسید. شهید تندگویان نیز وزیر نفت کشورمان بود که با اسارت توسط دشمن در اردوگاه‌های این رژیم شهید شد و از این حیث اولین وزیر به شهادت رسیده در جبهه‌های جنگ لقب گرفته است.

و بالاخره این‌که شهیدان غیرایرانی هم آمار جالب توجهی از خود به یادگار گذاشته‌اند. 4565 شهید غیرایرانی که عموما ملیت‌هایی چون افغانی، عراقی و ترکیه‌ای داشتند، مجاهدانی به شمار می‌آمدند که برای مقابله با توطئه استکبار در به شکست کشاندن نظام اسلامی داوطلبانه در جبهه‌های جنگ حضور یافتند. کمال کورسل، شهید فرانسوی‌الاصل و مسلمان شده‌ای است که نامش در میان شهیدان غیر‌ایرانی به عنوان کسی که از دل اروپا خود را به جبهه‌های جنگ رساند و در کسوت یک بسیجی به شهادت رسید، می‌درخشد.

عملیات‌های شگفت‌انگیز

عملیات‌های فتح‌المبین الی بیت‌المقدس (‌آزادسازی خرمشهر)، خیبر، بدر، والفجر8،‌ کربلای‌4 و کربلای5، هفت عملیات بسیار بزرگ هشت سال جنگ تحمیلی به شمار می‌روند که هر کدام حاوی آمار و ارقام جالب توجهی هستند. چنانچه در مجموع در دو عملیات فتح‌المبین و الی بیت‌المقدس در فاصله زمانی یک ماه از هم چیزی در حدود هشت هزار مترمربع از کشورمان آزاد شد و 30 هزار نفر از ارتش بعث به اسارت درآمدند. یا در دو عملیات خیبر و بدر به فاصله یکسال از هم نیروهای ایرانی وارد جزایر مجنون شده و برای اولین بار به عملیات‌های آبی و خاکی دست زدند.

اما دو عملیات والفجر8 در زمستان سال 64 و کربلای5 در زمستان سال 65 به ترتیب شگفت‌انگیزترین و سخت‌ترین عملیات‌های دفاع مقدس نامیده می‌شوند. عبور از رودخانه اروند که در برخی نقاط عرض آن به یک کیلومتر می‌رسد، نمونه‌ای از ابتکار نظامی فرماندهان ایرانی را به نمایش گذاشت که حتی تحسین دشمنان فرامنطقه‌ای را نیز برانگیخت. روزنامه تایمز مالی در همان ایام درخصوص عملیات والفجر8 چنین نوشت: «موج حملات تکان‌دهنده ایران سراسر منطقه خلیج فارس را درنوردیده و تصویری که عراق از توانایی دفاعی خود ترسیم کرده بود اینک مضمحل شده‌است.»

تصرف شبه جزیره فاو در عملیات والفجر8 در حالی صورت گرفت که بسیاری از مستشاران نظامی احتمال حمله ایران از این نقطه را به دلیل وجود رودخانه وحشی اروند بعید می‌دانستند. همچنین ارتش بعث موانع بسیاری را در ساحل کرانه غربی اروند به کار گرفته بود که همه این موانع تنها در عرض چند ساعت توسط غواصان لشکرهای 25 کربلا و 27 محمد رسول‌الله از میان برداشته شدند. فاو در همان چند روز اولیه عملیات، به تصرف نیروهای ایرانی درآمد، اما تثبیت آن بیش از 70 روز طول کشید.

کربلای5 نیز سخت‌ترین عملیات دفاع مقدس نامیده می‌شود که به شکسته شدن دژ به ظاهر تسخیرناپذیر عراق در مرز شلمچه و شرق بصره منجر شد. این دژ را برخی از کارشناسان نظامی به دژ ماژینوی فرانسه در برابر یورش ارتش نازی آلمان تشبیه کرده بودند. فتح این خط دفاعی توسط رزمندگان ایرانی تا به آنجا اهمیت داشت که صدور قطعنامه 598 برای جلب توجه ایران و دست کشیدن از جنگ با صدام یکی از نتایج آن به شمار می‌رود. طی این عملیات آمارهای بسیار جالبی حاصل شد که برخی از آنها با نبردهای عظیم جهانی برابری می‌کنند.

تجمع تانک‌ها و ماشین‌های زرهی عراق در کنار اندک نیروی زرهی ایران به عقیده برخی از کارشناسان یادآور نبردهای جهانی همانند نبرد استالینگراد و نبرد کورسو در جنگ جهانی دوم است. چنانچه در نبردی ارتش آلمان با چیزی حدود 3 هزار تانک به ارتش سرخ شوروی سابق حمله برد. یعنی نظیر همان نیرویی که عراق نیز برای مقابله با رزمندگان ایرانی وارد منطقه عملیاتی کرد و انهدام 870 تانک و نفربر عراقی در کنار به غنیمت گرفته شدن 230 تانک و نفربر دیگر طی این نبرد 70 روزه گواهی روشن بر این مدعاست.

و اما عملیات مرصاد هم آخرین عملیات دفاع مقدس است که پاسخی قاطع از سوی ایران به پیمان‌شکنی رژیم بعث عراق بود. این عملیات 6 روز پس از قبول قطعنامه 598 و به دنبال تجاوز نیروهای منافقان با حمایت صدام به مناطق غربی کشورمان انجام شد و در حقیقت، فتح نهایی نیروهای جمهوری اسلامی ایران و آخرین ضربه مهلک به صورت توام بر پیکره رژیم بعث عراق و منافقین رقم خورد.

در این عملیات حدود 5 هزار نفر از منافقین کشته و هزار نفر از آنها به اسارت رزمندگان کشورمان درآمدند.