مواد لازم برای ساخت یک گزارش خوب

در سال‌های اخیر برخی گزارشگران تلویزیون سعی کرده‌اند در تهیه گزارش‌ها، سبک خاص و منحصر به خودشان را داشته باشند، اما برخی هم گزارش‌های بسیار ساده‌ای تهیه می‌کنند و به همین دلیل در این حوزه شاهد فراز و نشیب‌های زیادی هستیم. به همین دلیل سراغ چند نفر از گزارشگران تلویزیون رفتیم و نظرشان را در ارتباط با فراز و نشیب‌های گزارش‌های تلویزیونی جویا شدیم.

محمد دلاوری گزارشگری است که دوربین او در برنامه صرفا برای اطلاع سراغ موضوع‌های جنجالی می‌رود. وقتی از او درباره ساختار گزارش‌های تلویزیونی و این‌که چرا برخی گزارش‌ها انسجام لازم را ندارد و به سوالات ساده منتهی می‌شود، می‌پرسم، می‌گوید: در این‌باره چند عامل موثر است؛ یکی از عوامل زمان است. مسلما وقتی برای تهیه گزارش زمان مناسب وجود داشته باشد، گزارش خوبی هم تهیه می‌شود و وقتی زمان کم باشد، قدرت تمرکز و پرداخت به سوژه هم کم می‌شود.

وی ادامه می‌‌دهد: عامل دوم به سردبیر برمی‌گردد. سردبیر باید احاطه لازم را نسبت به موضوع داشته باشد و گزارشگران را به درستی هدایت کند. وقتی هدایت درست انجام شود، مخاطب هم شاهد یک گزارش تولیدی خوب خواهد بود. عامل دیگر به تجربه کم برخی گزارشگران برمی‌گردد. بعضی هم بدون علاقه این حرفه را انتخاب کرده‌اند.

محمد دلاوری را می‌توان یکی از گزارشگران صاحب سبک تلویزیون دانست. او درباره نوع سبک کاری‌اش و این‌که چرا بیشتر گزارشگران صاحب سبک نیستند، می‌گوید: این لطف شماست که درباره گزارش‌های من این نظر را دارید. اما برای یافتن پاسخ این سوال که چرا بیشتر گزارشگران صاحب سبک خاص نیستند باید این سوال را از مدیران رسانه پرسید. من موافق یا مخالف بحث شما نیستم، اما به نظرم آدم‌های متفاوتی در رسانه کار می‌کنند و کمتر رسانه‌ای وجود دارد که بتواند تمام توقعات مخاطبان را برآورده کند و بینندگان از همه برنامه‌های آن راضی باشند.

دلاوری در پاسخ به این سوال که از چه‌ روش‌هایی برای پیدا کردن دغدغه‌های مردم بهره می‌برید و آنها را در گزارش‌ها انعکاس می‌دهید، می‌گوید: از طریق فضای مجازی همچون وبلاگ، ایمیل و... می‌توانیم با مردم در ارتباط باشیم. همچنین برخی که دسترسی به اینترنت ندارند، نامه می‌نویسند. همچنین رفت‌ و آمدهای شهری و هم صحبت شدن با مردم باعث می‌شود تا نسبت به دغدغه‌های آنها آشنایی پیدا کنیم.

میترا لبافی، گزارشگر تلویزیون درباره گزارش‌های تلویزیونی می‌گوید: با تنوع در ساختار گزارش‌ها موافقم، چون قرار نیست همه کارهای ما شاهکار باشد. حتی بزرگ‌ترین رمان‌نویسان و کارگردان‌های سینما هم در بین کارهای خود، آثار قوی و ضعیف و متوسط دارند. آدم نمی‌تواند همیشه عالی باشد. اما این مساله، که من می‌خواهم همیشه عالی باشم، مساله خوبی است که یک خبرنگار باید درگیر آن باشد.

وی می‌افزاید: از طرفی، گزارش‌های تلویزیون و دست‌کم تولیدات واحد مرکزی خبر، استانداردهای لازم را دارد، حتی اگر ساده باشد. چون واحدهای ارزیابی کیفی به صورت جدی این گزارش‌ها را رصد می‌کنند و خبرنگاران واحد مرکزی خبر هم کم‌تجربه نیستند. چیزی که شکل و شمایل یک بخش خبری را تعیین می‌کند، فقط گزارش نیست و همه گزارش‌هایی هم که پخش می‌شود، تولید خبرنگاران واحد مرکزی خبر نیست.

لبافی درباره این‌که آیا همه گزارشگران باید سبک و سیاق خاص خود را داشته باشند، می‌گوید: در این‌باره الزامی وجود ندارد چون گاهی فرمول‌‌های کاری، شرایطی را تحمیل می‌کند که یک گزارشگر یا خبرنگار نمی‌تواند سبک خاص خود را ارائه دهد. باید به آفیش‌های خبری روزانه، به چشم واحدهای اجباری نگاه کرد. آنها را پاس کرد و منتظر فرصت برای پرداختن به موضوعاتی که در گوشه ذهن است، بود.

وی ادامه می‌دهد: نباید زیاد هم نگران یکنواختی‌ها که آدم را از سبک دلخواه دور می‌کند، باشیم. صبور باشیم و بدانیم خیلی وقت‌ها سبک‌ها از همین یکنواختی‌ها، دویدن‌ها، زمین خوردن‌ها و حسرت این‌که «چرا دیگر اثری از من نیست» شکل می‌گیرد.

لبافی درباره راه‌های ارتباطی با مردم برای پیدا کردن دغدغه‌هایشان توضیح می‌دهد: یکی از راه‌ها، زندگی با مردم و تجربه‌های مختلف است. یادم هست یکبار با آقای اصغری گوینده اخبار هواشناسی گفت‌وگو می‌کردم. او می‌گفت برای این‌که بتواند با زبان مردم حرف بزند، به گفت‌وگوهای داخل اتوبوس توجه می‌کند و هر شب در دفترچه یادداشت خودش، چند خطی می‌نویسد. همین موضوع، او را به گزارشگری متفاوت تبدیل کرده است. به قول آن نامه معروف چاپلین (حالا مستند یا غیر مستند): وقتی روی صحنه‌،‌ تماشاچیان زیادی تشویق‌ات می‌کنند،‌ آن وقت تو به آسمان‌ها خواهی رفت. اما گاهی هم روی زمین بیا و زندگی مردمان را تماشا کن. در این صورت تو بندبازی ماهر خواهی بود!

احمد صمدی گزارشگر واحد مرکزی خبر یکی از دلایل ناهمگون بودن برخی از گزارش‌های تلویزیونی را مربوط به اطلاعات جامع خبرنگاران می‌داند و می‌گوید: گزارشگر در حوزه‌ای که می‌خواهد گزارش تهیه کند باید اطلاعات کافی داشته باشد، اما گاهی خبرنگار سیاسی برای تهیه گزارش به نیروی انتظامی فرستاده می‌شود. مسلما این گزارشگر اطلاعات لازم را در این حوزه ندارد و ممکن است سوالات مناسبی نپرسد. یکی دیگر از مسائل، نداشتن مطالعه خبرنگار در حوزه‌ای است که فعالیت می‌کند.

وی درباره این‌که چرا اغلب گزارشگران از خلاقیت و نوآوری در کارشان استفاده نمی‌کنند، می‌گوید: این مساله به استعداد ذاتی برمی‌گردد. برخی دوستان هم سعی می‌کنند با تقلید از گزارشگرانی که صاحب سبک هستند، گزارشی تهیه کنند که مسلما موفق نمی‌شوند. هر کس باید سعی کند در حوزه‌ای که فعالیت می‌کند، راه و روش خودش را پیدا کند. به عنوان مثال اگر قرار است از قوه قضاییه خبر و گزارش تهیه کند، می‌تواند برای تهیه گزارش‌های قوه قضاییه یک سبک ویژه را ایجاد کند.

صمدی می‌افزاید: خلاقیت و نوآوری در تهیه گزارش مستلزم داشتن زمان کافی است، وقتی خبرنگار وقت کافی نداشته باشد گزارش او شکل ساده و معمولی به خود می‌گیرد.

وی درباره راه‌های ارتباط با مردم و انعکاس دغدغه‌های آنها می‌افزاید: خانواده اولین منبع است و بعد اجتماع دوستان، رفت و آمد شهری، خرید کردن و... می‌تواند به گزارشگر کمک کند تا منابع خبری‌اش را پیدا کند.

امیر شجاعی درباره ساختار گزارش‌های تلویزیون می‌گوید: گزارش‌هایی که تهیه می‌شود به دو بخش گزارش‌های خبری و مستند تقسیم می‌شود. مسلما گزارشگر برای تهیه گزارش‌هایی که سوژه روز دارد چند ساعت بیشتر زمان ندارد. گزارشگر باید در همان زمان کوتاه تحقیقات لازم را انجام بدهد و طبق طرحی که در ذهن می‌نویسد، کارش را انجام بدهد.

وی ادامه می‌دهد: به همین دلیل زمان، عامل موثری در تهیه گزارش است. بنابراین شرایط تهیه گزارش خبری، تحلیلی و مستند متفاوت است و باید آن را در نظر گرفت.

شجاعی درباره این‌که چرا برخی مواقع گزارشگران سوالات خیلی ساده و پیش پا افتاده‌ای را مطرح می‌کنند، می‌گوید: گاهی پیش می‌آید مثلا خبرنگار حوزه تخصصی سیاسی برای تهیه گزارش به حوزه غیرتخصصی‌اش فرستاده می‌شود در چنین شرایطی نباید انتظار تهیه و پخش گزارش ویژه‌ای را داشت.

سیدمهدی شریفی، مستندساز بخش‌های خبری و مدرس دانشگاه، ضعف برخی از گزارش‌های تلویزیون را فاصله جامعه خبرنگاران با روزنامه‌نگاری تحقیقی ذکر می‌کند و می‌گوید: معتقدم این ایراد ابتدا به خبرنگاران و جامعه رسانه‌ای برنمی‌گردد، بلکه مربوط به برآیند جامعه می‌شود. نمی‌توان میز محاکمه‌ای گذاشت و گفت مقصر فقط خبرنگاران هستند. به هر حال مخاطب باید از رسانه تحقیق را طلب کند. مطالبات مردم بالا نیست. آنها سطحی‌نگر شده‌اند و کمتر به تحقیق و پژوهش دقت می‌کنند. وقتی مطالبات مردم از رسانه سطحی شود، مسلما بر کار رسانه هم تاثیر می‌گذارد. وی می‌افزاید: در بعد دیگر مشکل به جامعه رسانه‌ای برمی‌گردد. پژوهشکده‌ها باید یاری‌رسان خبرنگاران باشد و نیاز آنها را در زمینه تحقیقات تامین کند.

نکته دیگر نیروی انسانی است. ما باید نیروهای مناسبی جذب کنیم و آنها را توسعه بدهیم. یکی از مشکلات، جذب و توسعه است که رسانه را با بحران روبه‌رو کرده است. مدیران باید در این‌باره با تمرکز بیشتری کار کنند. باید این مشکل را در خارج از سازمان رسانه‌ای و در بخش جذب و توسعه نیروی انسانی پیدا کرد.