باکتری‌هایی که سلامت را بیمه می‌کنند

پروبیوتیک‌ها دقیقا چه هستند و در چه مکان‌هایی می‌توان آنها را پیدا کرد؟

پروبیوتیک‌ها باکتری‌های غیربیماری‌زا و مفیدی هستند که داخل دستگاه گوارش ما زندگی می‌کنند و بیشتر داخل روده‌ها وجود دارند. البته این باکتری‌ها علاوه بر روده انسان‌، فلور محیط (موجودات ریز) اطراف ما هم هستند. به طور طبیعی در آب و خاک و موادغذایی بخصوص مواد تخمیری وجود دارند و اینها همان باکتری‌های مفید هستند که تعادلشان با باکتری‌های پاتوژن یا بیماری‌زا باعث می‌شوند که بیمار نشویم یا محیط زیست ما تعادلی میان باکتری‌های مفید و مضر داشته باشد، وگرنه اطراف ما پر از باکتری‌های پاتوژن می‌شود، چون اصولا باکتری‌ها موجودات فرصت‌طلبی هستند و اگر تعادل به نفع گروهی پیش برود می‌تواند جای دیگری را هم پر کند. بنابراین اگر این باکتری‌ها به قدر کافی در بدن ما باشند سالم خواهیم بود و در غیر این صورت تعادل بدن به‌هم می‌خورد و به سمت بیماری پیش می‌رود. این مشکل می‌تواند بر اثر مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها ایجاد شود و باعث بروز عوارض مختلفی ‌شود که یا کار بیمار به بیمارستان می‌کشد یا پزشک مجبور به قطع دارو می‌شود.

به طور کلی هر قسمت از بدن ما که در تماس با محیط بیرون قرار می‌گیرد باید یک سد محافظتی داشته باشد. داخل دستگاه گوارش بدن ما نیز که در تماس با غذاها به عنوان اشیای خارجی قرار می‌گیرد و حامل باکتری‌های بیماری‌زا و سموم است دقیقا مثل پوست عمل می‌کند که به آن سد مخاطی یا سد موکوسی بدن می‌گویند.

داروی پروبیوتیک معمولا با بیماری‌های گوارشی مترادف است. ناراحتی‌های گوارشی در طیف گسترده‌ای قرار می‌گیرد. در انواع اسهال‌های ویروسی و عفونی در سنین مختلف از جمله نوزادان از پروبیوتیک استفاده می‌شود. همچنین این باکتری‌ها در همه انواع یبوست‌ها اثرگذاری بالایی دارند. بیماری‌های التهابی روده IBD، IBS و... هم از جمله موارد دیگری است که پروبیوتیک‌ها برایشان به کار می‌رود. در واقع این باکتری‌ها در هر بیماری‌ای که عامل پاتوژن در روده داریم می‌توانند موثر واقع شود. علاوه بر آن تحریک مفید داخل روده ایجاد می‌کنند و باعث تقویت سیستم ایمنی بدن می‌شود.

پروبیوتیک‌ها برای همه گروه‌های سنی می‌توانند استفاده شوند و ما هم محصولات را براساس سن افراد طبقه‌بندی کرده‌ایم. یک‌سری محصولات به نام ساشه کیدی‌لاکت از نوزادی تا سن ده سالگی تجویز می‌شود. برای سنین 12ـ10 تا 50 سال فمی‌لاکت و برای 50 سال به بالا ژری‌لاکت توصیه می‌شود. لاکتوفم برای مشکلات باکتریایی و قارچی در ناحیه تناسلی خانم‌ها (چون این باکتری‌ها فلورواژن هم هستند) و لاکتوکر برای کسانی که نقص سیستم ایمنی دارند مناسب است.

پروبیوتیک‌ها جزو دسته باکتری‌های GRAS هستند، یعنی باکتری‌هایی که اگر حتی روزی دو کیلو هم استفاده شوند عارضه‌ای در پی ندارند. در واقع اضافه‌ این باکتری‌ها با مدفوع از بدن دفع می‌شود. البته ما روزی یک تا دو کپسول را برای افراد تجویز می‌کنیم.

ایده تولید این طرح در دانشکده داروسازی از حدود شش هفت سال پیش مطرح شد. ​ ابتدا یک طرح پژوهشی بود که تولیدش را داخل ایران نداشتیم و شکل دیگر این دارو استارترهای لبنی (آنچه که باعث تبدیل شیر به ماست و پنیر می‌شود)‌ است که سال‌هاست وارد می‌کنیم. ما روشی را برای تولید آنها ارائه دادیم. با توجه به این‌که امکان استفاده از دستگاه‌های خاص را در کشور نداریم، تولید آنها را به کمک روش‌های دیگر انجام دادیم و ثبت ایده کردیم و دانشگاه برای تولید صنعتی از ما حمایت کرد و در نهایت با حمایت دانشگاه و بخش خصوصی این داروها را تولید می‌کنیم.

در حال حاضر دارو را تولید کرده‌ایم و منتظر مجوزهای لازم برای ارائه به بازار هستیم.

سال گذشته وزیر بهداشت از سایت ما و محصولاتمان پرده‌برداری کردند و همان جا هم اعلام کردیم که این داروها برای جلوگیری از مقاومت آنتی‌بیوتیکی خیلی موثر است. از فردای آن روز پزشکان عفونی مقابل مرکز رشد دارویی به نشانه اعتراض جمع شدند.

ما نمی‌گوییم که این دارو جایگزین آنتی‌بیوتیک‌هاست، اما کاری که یک ماده شیمیایی انجام می‌دهد توسط این موجودات زنده هم انجام می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌ یک ماده اختصاصی است که اثرگذاری زیادی دارد. همزمان با باکتری‌های مضر باکتری‌های مفید را هم از بین می‌برد، اما پروبیوتیک‌ها که تعادل فلورمیکروبی را برمی‌گردانند می‌توانند در کنار آنتی‌بیوتیک‌ها مصرف شوند و باید در این زمینه فرهنگسازی شود و پزشکان ما کم‌کم در مواردی که بدون استفاده از آنتی‌بیوتیک و با کمک پروبیوتیک‌ها درمان‌پذیر هستند دیگر به آنتی‌بیوتیک‌ها روی نیاورند.

ما دوست داریم با رویکردی که وزارت بهداشت دارد این داروها را در جامعه گسترش بدهیم تا در دسترس همه قرار بگیرد.