راه‌های رسیدن به موفقیت پایدار در المپیک

کمبود بودجه، اختلاف پردامنه و علنی دو متولی ورزش، یعنی وزارت ورزش و کمیته ملی المپیک، برهم زدن تمرکز ورزشکاران به علت تغییرات شتابزده مدیریتی در راس فدراسیون‌ها، سوء تدبیر در برکناری شتابزده سرمربی تیم مدال‌آوری همچون تکواندو و تمرکز ورزشکاران روی پاداش مدال‌های احتمالی خود، همه و همه در آستانه بازی‌های المپیک 2012 لندن حاصلی جز برهم زدن آرامش ورزش کشور نداشت و سایه تردید را بر نتایج ورزش ایران در المپیک لندن گسترانیده بود، به طوری که وقتی اخبار منتسب به وزارت ورزش و کمیته ملی المپیک مبنی بر پیش‌بینی تعداد مدال در لندن منتشر شد، خیلی زود مورد تکذیب قرار گرفت. با وجود این ورزشکاران در المپیک نتایجی غیرقابل پیش‌‌بینی کسب کردند؛ کسب 12 مدال به همان اندازه غیرقابل پیش‌بینی بود که ناکامی تکواندو و کشتی آزاد در کسب مدال طلا و اکتفا کردن وزنه‌برداری به یک مدال طلا به جای دو طلا. به هر ترتیب ورزش ایران در لندن سرافراز بود، آن هم به‌لطف 12 مدال آور دلاور و درخشش سرمربیان موفقی چون محمد بنا و کوروش باقری. در حالی که مسئولان وزارت ورزش و کمیته ملی المپیک تاکید دارند این موفقیت حاصل برنامه‌ریزی هشت ساله بوده است، باید دید کارشناسان چه دیدگاهی دارند.

مصطفی هاشمی‌طبا، رئیس سابق سازمان تربیت بدنی با ابراز خشنودی از کسب 12 مدال در المپیک لندن به جام‌جم گفت: در مجموع نتایج به دست آمده از جنبه‌های زیادی قابل بررسی است. به عنوان مثال نمی‌توان گفت تغییرات مدیریتی نقشی در نتایج نداشت بلکه در ورزش‌هایی چون قایقرانی و تیراندازی با کمان بخوبی پیامدهای تنش قبل از اعزام نمایان شد، اما موفقیت وزنه‌برداری و کشتی فرنگی بر کسی پوشیده نیست.

وی با اشاره به درخشش تیم ملی کشتی فرنگی ادامه داد:به واقع حریمی که محمد بنا برای تیمش در‌نظر گرفته بود و فضای تمرکزی که برای شاگردانش ایجاد کرد به این موفقیت بزرگ ختم شد. با وجودی که در توانایی‌های فنی رسول خادم شکی نیست، اما معتقدم کشتی آزاد خوب کار نکرد. تکواندو هم چنین شرایطی داشت و برکناری رضا مهماندوست که تیم ملی تحت تاثیر فنی او قرار داشت در نتایج ضعیف تکواندوکاران موثر بود.

در این بین بیژن شادمهر کارشناس ارشد تربیت بدنی و پیشکسوت دوومیدانی هم با تاکید بر نقش تمرکز در موفقیت‌های ورزشکاران، یکی از دلایل موفقیت احسان حدادی در المپیک را برپایی اردوی سه ماهه این پرتابگر در کشور آلمان دانست و گفت: بی‌تردید تمرکز یکی از فاکتورهای مهم برای موفقیت ورزشکار است. حدادی سه ماه در آلمان بدون هیچ گونه مساله حاشیه‌ای به تمرین پرداخت و به مدال نقره المپیک رسید. بنابراین ایجاد آرامش و تمرکز برای ورزشکار حیاتی است.

برخی کارشناسان موفقیت در لندن را یک جرقه می‌دانند، بیژن ذوالفقارنسب، پیشکسوت فوتبال و استاد تربیت بدنی دانشگاه از جمله این کارشناسان است. او در این باره به جام‌جم گفت: وقتی موفقیت‌های ورزش ایران در یک مسیر سینوسی حرکت می‌کند و یک دوره مثل پکن 2008 بد است و یک دوره خوب، این حاصل بروز یا عدم بروز پتانسیل موجود در سطح کشور است، در حالی که برای تداوم این موفقیت باید دو شاخص مهم علمی کردن ورزش و استفاده از مدیریت تخصصی و کارآمد را مورد توجه قرار داد.

وی اینچنین صحبت‌هایش را ادامه داد: برای موفقیت ورزش ما در المپیک ابر و باد و ماه و خورشید و فلک دست به دست هم دادند و چند مربی کارآمد توانستند با استفاده مناسب از دانش و ابتکار خود، عملکرد خوبی را برای کاروان اعزامی به لندن رقم بزنند. واقعیت این است که ورزش سنتی کشور در بخش قهرمانی دارای ظرفیت‌های بالایی است که اگر این ظرفیت‌ها در بین دو المپیک ظهور کند، به بهترین شکل ممکن فعلیت پیدا می‌کند. همان طور که در مقاطعی از زمان نیز پنهان می‌ماند.

حمیدرضا صدر، کارشناس فوتبال هم دیدگاه مشابه ذوالفقارنسب را دارد، او در این رابطه تصریح کرد: وقتی به جدول توزیع مدال‌ها نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم چیزی که به کلی جایگاه ورزش ایران را ارتقا داده عملکرد خیره‌کننده کشتی فرنگی است. موفقیت وزنه‌برداری در ادامه یک روند صعودی قابل درک در این رشته ورزشی به دست آمد. همه ما از بهداد سلیمی انتظار کسب مدال طلا داشتیم همان طور که در دو المپیک سیدنی و آتن، حسین رضازاده در فوق سنگین قهرمان شد، اما اتفاق نامتعارف کسب سه مدال طلا توسط فرنگی‌کاران بود. شما اگر این سه مدال را از جمع مدال‌های ایران کم کنید از رتبه 17 به 36 نزول خواهیم کرد. البته همین 3 مدال طلا هم بر مبنای یک کار زیربنایی به دست آمده و محمد بنا چیزی در حدود یک دهه روی رشد و پرورش قهرمانان کشتی فرنگی تمرکز کرده است.

صدر ادامه داد: دیگر مدال نامتعارف کاروان ورزشی ایران را احسان حدادی به دست آورد که آن هم پس از ده سال مداومت و تلاش این قهرمان و البته برنامه‌ریزی خوب فدراسیون به دست آمد. مدال حدادی را باید به نوعی باارزش‌ترین مدال کاروان ایران دانست؛ چراکه ما در کشتی و وزنه‌برداری جز مدعیان سنتی جهان هستیم اما در دوومیدانی هیچ گاه در فینال‌ها حضور نداشتیم.

همچنین هاشمی‌طبا رئیس اسبق سازمان تربیت بدنی در پاسخ به این سوال که آیا موفقیت در لندن حاصل برنامه‌ریزی بود، گفت: به نظر من این موفقیت حاصل کار استثنایی مربی کاربلدی به نام محمد بنا بود کاری که به این راحتی هیچ وقت تکرار نخواهد شد در واقع بنا با برنامه‌ریزی خود به این توفیق دست یافت و گرنه دیگر ورزش‌های ما تنها یک مدال طلا کسب کردند.

یکی از راه‌های باروری و از قوه به فعل درآمدن این ظرفیت‌ها استعدادیابی است، نکته‌ای که بیژن شادمهر، کارشناس ارشد تربیت بدنی و پیشکسوت دوومیدانی بر آن تاکید کرد و گفت: در سال‌های گذشته و در مقاطع مختلف استعدادیابی در ورزش کشور صورت گرفته است، اما گام دوم یعنی چگونگی پرورش این استعدادها و حمایت‌های فنی، مادی و معنوی آنها مورد غفلت قرار گرفته است و در این رابطه به جایی نرسیده‌ایم. در حالی که برای موفقیت پایدار ورزش، گریزی جز استعدادیابی نداریم. این مهم هم در پرتو یک برنامه گسترده، جامع و نگاه بلند مدت و عزمی جدی محقق می‌شود تا به دلیل کثرت و کمیت ورزشکارانمان به کیفیت واقعی و با پشتوانه دست یابیم.

هاشمی‌طبا هم در پاسخ به این سوال که برای کسب مدال در رشته‌های پایه و پرمدالی چون دوومیدانی باید به کدام سو رفت، گفت: نباید فراموش کرد برای مدال‌آوری واقعی در رشته‌هایی چون دوومیدانی باید به استعدادیابی و شناسایی استعداد برای ورزش‌های مختلف روی بیاوریم؛ کار فراگیری که ما در سال 78 و با راه‌اندازی پایگاه قهرمانی و استعدادیابی در سراسر کشور آن را استارت زدیم ولی متاسفانه بعد از ما این پایگاه‌ها تعطیل شد.

اهمیت استعدادیابی از آن جهت است که هر ورزش شرایط خاص و استعداد خاص خودش را می‌طلبد و نمی‌توان انتظار داشت ورزشکاری که به لحاظ تنفسی شرایط مناسبی ندارد در رشته‌های استقامتی به موفقیت دست یابد، این یک علم است. چون آن فرد در دوی 10 هزار متر که یک ورزش استقامتی است هیچ گاه به جایی نخواهد رسید، اما شک نداشته باشید در بین 30 میلیون جوان ایرانی در بدبینانه‌ترین حالت پنج نفر را با اتوماکس(وضعیت تنفسی) بالای 70 داریم که به درد رشته‌های استقامتی بخورند.

هاشمی‌طبا با بیان این‌که باید تعداد رشته‌های مدال‌آور ورزش را با یک برنامه‌ریزی دقیق افزایش داد، خاطرنشان کرد: برای موفقیت واقعی پایدار باید به سمت استعدادیابی و بهره‌گیری از ظرفیت نیروهای نظامی و انتظامی در رشته تیراندازی بود.

صرف‌نظر از علل و عوامل موفقیت در لندن، هر چه بود شور و اشتیاقی در جامعه ایجاد کرد، حمیدرضا صدر با بیان این ملطب گفت: بی‌شک مهم‌ترین دستاورد همین بود یعنی بازگشت شور و شوق ورزشی به روح و ذهن مردم. مطمئن هستم که در روزهای اخیر علاقه نوجوانان و خانواده‌هایشان به ورزش به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. حالا خیلی‌ها شوق دویدن، شوق کشتی گرفتن و شوق وزنه زدن دارند؛ به عبارتی زمینه برای تداوم این موفقیت فراهم شده است.

در این میان بیژن ذوالفقارنسب با تاکید بر این‌که باید از ظرفیت موجود و شعف ایجاد شده برای توسعه ورزش کشور بهره برد، یادآور شد: اگر در کشورهایی نظیر امارات، عربستان و قطر شما هر چقدر هم مدیریت تخصصی تزریق کنید و ورزش را به سمت و سوی علمی شدن پیش ببرید باز هم چون بازوی سوم موفقیت که همان نیروی انسانی مستعد است وجود ندارد، باز هم موفقیت حاصل نمی‌شود. ما جزو کشورهایی هستیم که رکن سوم را به بهترین شکل آن داریم و فقط کافی است با علمی کردن ورزش و استفاده از مدیریت تخصصی، بهترین بهره‌برداری را از وضع موجود داشته باشیم. در این میان برقراری یک ارتباط منسجم میان ورزش و دانشگاه‌ها شاید یکی از راهکارهای موثر باشد.

رضا پورعالی- امید توفیقی/ گروه ورزش