جهان و کابوس انفجار جمعیت

در چنین شرایطی به اعتقاد بسیاری از کارشناسان ضرورت کنترل همزمان جمعیت و مصرف، در جهت حفظ محیط زیست برای بشر آینده بیش از هر زمانی احساس می‌شود. آنها تاکید می‌کنند باید برای ایجاد پایداری، مصرف را در کشور‌های غنی و زاد و ولد را در کشورهای فقیر کاهش داد. در شرایط کنونی به نظر می‌رسد به یک دوره حیاتی برای آینده بشریت و کره زمین رسیده‌ایم، چون تغییراتی که در سلامت بشر و محیط طبیعی در راهند، بسیار جدی هستند. هرچند افزایش زاد و ولد و مسأله جمعیت طی سال‌های گذشته در بحث‌های مربوط به پایداری محیط زیست نقش محوری داشته، در سال‌های اخیر کمتر مورد توجه بوده است. یکی از دلایل آن این بوده است که کشورهای در حال توسعه می‌گفتند مطرح شدن مسأله افزایش زاد و ولد، بهانه غرب برای پنهان کردن اسراف و روندهای غیرطبیعی مصرف در غرب بوده است.

براساس پیش‌بینی حد میانی سازمان ملل متحد، جمعیت جهان در آخر این قرن (قرن ۲۱ میلادی) به بیش از ده میلیارد نفر خواهد رسید. این افزایش جمعیت سه میلیاردی عمدتا ناشی از افزایش زاد و ولد در کشورهای کمتر توسعه یافته خواهد بود و جمعیت قاره آفریقا به تنهایی دو میلیارد نفر افزایش پیدا خواهد کرد. به همین دلیل هم باید در برنامه‌های تنظیم خانواده در این کشورها سرمایه‌گذاری کرد، باید نقش زنان را تقویت کرد، بهداشت کودکان و زنان را افزایش داد و امکانات بیشتری فراهم کرد تا کشورهای فقیرتر در آموزش و پرورش سرمایه‌گذاری کنند. گزارش سازمان ملل متحد توصیه می‌کند کشورهای توسعه یافته از همگانی شدن دسترسی به برنامه‌های تنظیم خانواده حمایت کنند. اگر زاد و ولد در کشورهای توسعه نیافته کاهش پیدا نکند، تا آخر این قرن به جای جمعیت ده میلیاردی، کره زمین ۲۲ میلیارد نفر جمعیت خواهد داشت که ۱۷ میلیارد از آنها آفریقایی خواهند بود. به این ترتیب با افزایش مصرف غذا، آب و دیگر منابع در کشورهای فقیرتر، کشورهای غنی باید میزان مصرف خود را کاهش دهند. قدم اول در غرب باید کاهش اسراف مواد غذایی و کاهش استفاده از سوخت‌های فسیلی باشد. یک کودک در جهان در حال توسعه 30 تا 50 برابر کمتر از یک کودک در کشورهای توسعه یافته آب مصرف می‌کند. تولید گاز دی‌اکسیدکربن هم که نشانه میزان مصرف انرژی است، در کشورهای توسعه یافته تا 50 برابر بیشتر از کشورهای توسعه نیافته است.