پرواز زمینی بر فراز آسمان

امروزه استفاده از چنین شبیه‌سازهایی برای آموزش خلبانان، اجباری است و بخشی از استاندارد را تشکیل می‌دهد. دکتر ایرج ابراهیمی، مدیر شرکت فناوری هوایی شاهین، طراح و سازنده شبیه‌ساز پرواز ایرانی است که سال‌ها در این زمینه کار تحقیقاتی و اجرایی داشته و با پافشاری بر ایده خود موجب بومی شدن این طرح شده و نیاز کشور را از غیر بی‌نیاز کرده است.

روزنامه جام‌جم که به مناسبت سال حمایت از کار و سرمایه ایرانی به دنبال شرکت‌های دانش‌بنیان است، با دکتر ایرج ابراهیمی مدیرعامل شرکت فناوری هوایی شاهین درباره مشکلات و لذت‌های کسب و کار دانش‌بنیان به گفت‌وگو پرداخت که در ادامه خواهید خواند.

به عنوان کسی که بیش از 15 سال در عرصه تولید ثروت از علم و دانش به فعالیت پرداخته‌اید، به نظر شما علم بهتر است یا ثروت؟

به نظر من علمی خوب است که به ثروت بینجامد یعنی علمی که حاصلی نداشته باشد و به درد نخورد و مشکل کسی را حل نکند، خاصیتی نخواهد داشت. خاصیت علمی خوب است که بتواند در خدمت مردم باشد و گرهی از مشکلات مردم را بگشاید و مردم به خاطر آن فناوری، پول خرج کنند.

قطعا هنگامی که شما کارتان را شروع کردید، مقدار زیادی از سرمایه خود را در این راه خرج کرده‌اید، چرا آن زمان به فکر واردات کالا یا تولید یک محصول ساده مثلا پفک نمکی نیفتادید و سختی و مشقت این کار بزرگ علمی را به دوش کشیدید؟

بر فرض مثال دو نفر را با یک شرایط در نظر بگیرید که دو راه متفاوتی را در پیش می‌گیرند. یکی وارد دانشگاه و کارهای پژوهشی و دیگری به محض دریافت دیپلم وارد بازار کسب و کار می‌شود. فردی که وارد دانشگاه می‌شود و مهارت لازم را پیدا می‌کند یک دینی را نسبت به پدر، مادر، جامعه و کشورش احساس می‌کند و متعهدتر خواهد بود. این فرد برای ادای این دین گاهی مجبور است که برای خود و خانواده‌اش کم و کاستی بگذارد تا این که محصولی یا ایده‌ای را عملی کند. گاهی ممکن است برخی اوقات فشارهای روحی و گوشه و کنایه‌های بسیاری، این افراد را دلسرد و خسته کند و موجب شود که آنان کار خود را رها کنند و به سوی کسب و تجارت و اشتغال‌های کاذب روی بیاورند. منتها این نوع کسب و کارها اغلب دچار بحران‌ها و افت و خیز‌های زیادی می‌شوند و با کم و زیاد شدن ارز پایداری خوبی نخواهند داشت، اما افرادی که تخصصی‌تر عمل می‌کنند در بازار پایدارتر خواهند بود و کمتر دچار افت و خیز می‌شوند چون این حرفه در بازار کم است و کسی برای بالا بردن سود محصولش بازار را دچار تغییر و تحول نمی‌کند. محصول ما نیز از این نوع است و هیچ گونه وابستگی با بنزین و قطعات یدکی وارداتی ندارد و با افزایش و کاهش ارز دچار مشکل نمی‌شود.

شاید برای خیلی از جوانان که می‌خواهند برای مقاطع مهندسی، دکترا و حتی افرادی که وارد کسب و کار شوند، دانستن این که شرکت فناوری هوایی شاهین چطور کارش را شروع کرده است و برای رسیدن به جایگاه فعلی‌اش با چه مشکلاتی مواجه بوده، جالب باشد، می‌شود لطفا داستان خود را تعریف کنید؟

اغلب من به دانشجویان و فرزندانم می‌گویم که فقط به فکر استخدام و کار کارمندی نباشند. اگر در جایی هم استخدام می‌شوند حتما در برنامه‌شان نیازهای جامعه را مدنظر بگیرند تا در رفع آن سهیم باشند و در کنار کار خود، روی ایده‌های خود هم وقت بگذارند و آن طرح را عملی کنند. آنان می‌توانند به محض این که طرحشان با موفقیت انجام شد و به سود رسید، کار خود را رها و برای خود کار مستقلی را شروع کنند. این افراد علاوه بر این که تجربه و دانش کسب می‌کنند، می‌توانند نیازهای سایر شرکت‌ها را نیز برطرف کنند و هسته تخصصی در داخل کشور تشکیل دهند که محور آن خود متخصص شود. همین طور آن متخصص می‌تواند محصول خود را نسل به نسل بگرداند تا این که طی 100 سال آینده گفته شود که چنین شرکتی بنیانگذار این طرح بوده تا به این طریق همه به آن شرکت مراجعه کنند. من نیز زمانی که قصد عملی شدن اولین ایده‌ام که سیستم کنترل چراغ‌های راهنمایی و رانندگی بود را داشتم ابتدا در سطح جامعه نیازسنجی کردم. در زمان انقلاب این سیستم توسط شرکت آلمانی زیمنس وارد ایران می‌شد. پس تولید چنین سیستم در کشور نیاز بود. هنگامی که من این محصول را با کیفیت بالاتر و ارزان‌تر از شرکت آلمانی ساختم و به راهنمایی و رانندگی تحویل دادم به شرطی این محصول خریداری می‌شد که یک ماه پس از مصرف خراب نشود. این محصول 6 ماه تست شد و پس از آن تمام محصولات من خریداری شد، حتی به شهرهای دور هم انتقال پیدا کرد. بعد از این که این محصول نشر پیدا کرد از این کار بیرون آمدم و شاگردان و دیگر همکارانم این ایده را دنبال کردند. پس از آن بار دیگر در سطح جامعه نیازسنجی کردم و دریافتم که سالانه میلیون‌ها دلار هزینه و ارز به خاطر طرح شبیه‌ساز پرواز از کشور خارج می‌شود و چنانچه این سیستم در کشور نباشد تمام بار آموزشی روی هواپیما‌های اصلی می‌افتد و به خاطر این که هواپیما‌ها نیاز به سوخت دارند و از خارج وارد می‌شوند و قطعات آن مستهلک خواهد شد، مرا به این فکر وا داشت تا به سراغ عملی شدن این ایده بروم.

اصولا چه تفاوتی بین آموزش خلبانان در شبیه‌سازهای هواپیما با هواپیماهای اصلی احساس می‌شود؟

در واقع خیلی از خلبان‌ها برای این که گواهینامه و امتیاز پرواز را بگیرند باید این دوره‌ها را بگذرانند تا این دوره‌ها جزو سوابق پروازشان درج شود. وقتی خلبانان با هواپیمای اصلی برای تمرین و آموزش می‌روند باید به محوطه‌های خلوتی بروند، اما اگر شرایطی اضطراری برای آنان پیش بیاید که مجبور شوند در فرودگاه شلوغی فرود بیایند، با مشکلاتی مواجه خواهند شد، اما در این سیستم شبیه‌ساز خلبانان می‌توانند حتی شرایط اضطراری را نیز تمرین کنند.

چه ویژگی‌هایی در ساخت شبیه‌ساز پرواز بود که شما را به این سمت گرایش داد تا شما 2 سال برای این طرح سرمایه‌گذاری کنید تا الان به مرحله بهره‌برداری برسید؟

شاید انجام کار دانش‌بنیان و اثربخشی آن زمان بر باشد، اما اگر متخصصی به سمت محصولی گرایش پیدا کند که کاذب نباشد و موردنیاز جامعه باشد و روی این دانش سرمایه‌گذاری کند، قطعا در درازمدت بیش از سرمایه‌گذاری که انجام داده است، به سود خواهد رسید. زمانی که این شبیه‌ساز ساخته شد، 150 میلیون تومان به فروش رفت در صورتی که مشابه خارجی آن 450 میلیون تومان بود. در همان فروش اول ما توانستیم مقدار زیادی به سود برسیم و به مراتب در فروش دوم و سوم سودی بیش از 50 درصد نصیبمان شد. در ضمن ارزش افزوده این طرح نیز زیاد خواهد بود یعنی ما با در آمد خود، در این شرایط بحرانی دچار مشکل اقتصادی نخواهیم شد که قرض یا وامی دریافت کنیم.

در حال حاضر روی شبیه‌سازی چه هواپیماهایی کار می‌کنید؟

اولین بار با مشارکت یک شرکت خارجی سازنده هواپیما کار شبیه‌سازی را روی یک هواپیمای نظامی آغاز کردیم، اما از آنجا که بازار این نوع هواپیما محدود بود وارد کارهای غیرنظامی شدیم و هواپیمای آموزشی TV21 را شبیه‌سازی کردیم. پس از آن نیز یک نوع هلیکوپتر نظامی را شبیه‌سازی کردیم. پس از موفقیت در این طرح‌ها به سراغ فوکر 100 رفتیم و بلافاصله پس از آن کار با ایرباس 320 را آغاز کردیم که پیشرفته‌ترین هواپیمای مسافربری است که در ایران استفاده می‌شود.

سازنده‌های شبیه‌سازهای پرواز باید چه مولفه‌هایی را رعایت کنند؟

سازنده باید مطابق با معیارها و استاندارد‌های جهانی این چنین شبیه‌سازهایی را بسازند یعنی باید تمام اطلاعات، استارت موتور، چک‌کردن کارها، بلندشدن و اوجگیری و کم‌کردن ارتفاع پرواز شبیه‌ساز با عملکرد هواپیمای واقعی مطابقت داشته باشد. این چنین است که سازمان هواپیمایی کشور برای ساخت چنین شبیه‌سازهایی گواهی استاندارد صادر می‌کند. در واقع رعایت چنین استانداردهایی است که وجه تمایز آن با شبیه‌سازهای تفریحی و گیم می‌شود. معمولا در بازی‌های تفریحی خلبان فقط دسته‌ها را می‌گیرد و پاسخی دریافت می‌کند، اما در این شبیه‌ساز خلبان تمام شرایط دشوار پرواز را درک می‌کند.

صحبت از شبیه‌ساز‌های تفریحی کردید، شاید ایده شما بتواند یک کسب و کار شبیه‌سازی تفریحی را هم ایجاد کند تا به حال به این موضوع فکر کرده‌اید؟

در حال حاضر یک نیازی در بازار برای شبیه‌سازها در تمام سطوح و رشته‌ها برای جوانان احساس می‌شود. شبیه‌سازی تفریحی و گیم نیز بازار و جایگاه خود را دارد و می‌تواند سهم عمده‌ای در آموزش و ترویج این دانش در بین جوانان داشته باشد. متاسفانه هم‌اکنون جای خالی این شبیه‌سازهای تفریحی در بسیاری از شهرها و روستاهای کشورمان احساس می‌شود. چنانچه این شبیه‌سازها به تولید انبوه برسند، علاوه بر این‌ که می‌توانند باعث افزایش مهارت و اعتماد به نفس کودکان و نوجوانان بشود، موجب اشتغال‌زایی و ترغیب بیشتر جوانان به آموختن این دانش هم خواهد شد. شرکت فناوری هوایی شاهین هم تولید چنین شبیه‌سازهایی را در برنامه کاری‌اش داشت، اما به دلیل تحریم‌ها و اولویت‌های اجرایی و خطرهای احتمالی برای آموزش خلبانان بیشترین نیروی کاری خود را روی ساخت شبیه‌ساز فوکر100 و ایرباس گذاشته است.

ایرج ابراهیمی در تهران و اروپا، هر دو شروع به تولید شبیه‌ساز پرواز می‌کنند، به نظر شما کدام ایرج ابراهیمی موفق‌تر است؟ آن شرکتی که در ایران تاسیس شده یا شرکتی که در اروپاست؟

معمولا تهیه و خرید قطعات در کشورهای اروپایی به سرعت انجام می‌شود و شرکت‌های سازنده این کشورها زود به محصول خود می‌رسند. ساخت چنین شبیه‌سازهایی در ایران زمان بر است، اما ارزش آن بسیار زیاد است زیرا این طرح زیربنایی ساخته‌شده و فناوری آن در کشور بومی شده است. شاید این کار برای شرکت ایرانی سخت باشد، اما شبیه‌سازی تمام قطعات، آلات و سیستم کنترل و بررسی ورودی و خروجی و انتظارات این شبیه‌ساز باعث شد ما به ساخت دستگاه واقعی آن نیز تسلط پیدا کنیم. تحقق چنین امری علاوه بر این‌ که سوددهی بیشتر دارد، وابستگی ما را به کشورهای دیگر کمتر خواهد کرد.

میزان استقبال آموزشگاه‌های خلبانی و شرکت‌های هواپیمایی از طرح و ایده شما چطور بود؟

خوشبختانه در حال حاضر خیلی از آموزشگاه‌های خلبانی محصولات ما را آزمایش کرده‌اند و می‌دانند که این طرح چقدر مفید است و به چه میزان کیفیت آموزش را بالا می‌برد. جا دارد همین جا از مهندس پرورش، مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران نیز تشکر کنم که در سال حمایت از تولید ملی و حمایت از سرمایه ایرانی قدم مثبت و ارزشمندی را در جهت خرید محصول از شرکت‌ ما برداشته‌اند، چون بدون حمایت ایشان انجام چنین کاری عملی نبود.

شبیه‌ساز پرواز

شبیه‌ساز یک هواپیمای ثابت بوده که با مدل‌های ریاضی طراحی‌شده و دارای تجهیزات سخت‌افزاری مانند چند کامپیوتر، نمایشگر، نشانگرهای مختلف، دسته، یوک (فرمان هواپیما)، پدال، تراتل (دسته گاز هواپیما) است تا هنگامی که خلبان پشت آن سیستم می‌نشیند تمام شرایط پرواز واقعی برای او شبیه‌سازی شود. در این روش ازچند کامپیوتر صنعتی متداول بازار استفاده شده است که برای هر یک از این کامپیوتر‌ها وظایف و کارهایی تعریف شده است. مثلا شبیه‌سازی آلات دقیق به یک کامپیوتر، دریافت و تفسیر اطلاعات به صورت دیجیتال به یک کامپیوتر و همچنین نشان دادن نمای حرکت بیرونی مانند پستی و بلندی‌ها و موانع نیز به کامپیوتر دیگری داده می‌شود. تمام این مدل‌سازی‌ها به یک شبکه مادر متصل می‌شود. هسته مرکزی این شبیه‌ساز، کامپیوتری است که می‌تواند معادلات ریاضی را حل کند بنابراین مهم‌ترین کاربرای طراحی چنین ایده‌ای تهیه مدل ریاضی صحیحی است زیرا اگر نقصی در مدل ریاضی وجود داشته باشد، کامپیوتر نمی‌تواند آن شبیه‌سازی را به خوبی به انجام برساند.

فرزانه صدقی / جام‌جم