بنای میرزبیر؛ گمشده‌ای در غبار فراموشی

این بنا در منطقه قنات توت روستای سات‌آباد از توابع حسین‌آباد (شریف‌آباد) واقع در بردسیر استان کرمان قرار گرفته است. مردم محلی اعتقاد دارند، این آرامگاه محل تدفین یکی از امامزاده‌هاست و به همین نیت در شب‌های جمعه در آن به روشن کردن شمع و انجام عبادت می‌پردازند.در این مکان یکی از عرفا یا بزرگان سده هشتم هجری مدفون است که این روایت بیشتر با منطق مطابقت دارد، اما نکته مهم این است که به دلیل اعتقاد اهالی به این بقعه، در طول تاریخ دخل و تصرف و تغییر کاربری در آن داده نشده است.

کل نمای خارجی بنا از لاشه سنگ و ملات گچ و آهک ساخته شده که بتازگی مرمت شده است.داخل ساختمان با گچکاری و گچبری‌های نفیس مزین شده است که در قسمت‌های بسیاری مخصوصا در بخش‌های پایینی این تزئینات ریخته و سنگ‌های بدنه که مصالح اصلی بنا بوده، نمایان گشته است. ورودی فعلی بنا از ضلع شمالی است و نیز در جهت قبله محرابی نفیس با گچبری‌های ظریف و پرکار و زیبا، دیده می‌شود که اسلوب و شیوه پرداخت آن را به دوره ایلخانی نسبت داده‌اند. کتیبه‌ای بسیار زیبا همراه و دور تا دور قوس جناغی در محراب اجرا شده است. در پیشانی محراب 3 ردیف کتیبه با مضمون آیت‌الکرسی، آیات 76 تا 78 سوره اسرا و سوره توحید با خطوط ثلث و نسخ نقش بسته است. حدفاصل این کتیبه‌ها را نقوش اسلیمی گیاهی به صورت گچبری برجسته و نوار‌های باریک به شکل گره در حواشی کتیبه‌ها تزئین کرده است. در کنار محراب و در بند آجرهای کار شده روی سنگ بدنه اصلی بنا، آثار تزئینات موتیف آجری نمایان است.

کتیبه‌ای گچی نیز با آیاتی از سوره فتح با خط درشت ثلث در بالای پاکار سقف کار شده است.بنای تاریخی میرزبیر از نظر ساختاری شباهت بسیاری به بنای پیر جارسوز شهر بردسیر دارد که این شباهت می‌تواند گویای ارتباط میان این دو بنا از نظر سبک و دوره معماری باشد. براساس شواهد و قرائن و همچنین موارد مذکور در پرونده پیشنهاد ثبت بنا، گنبد اولیه و قدیمی بقعه از جنس سنگ ساخته شده بود که در گذشته به طور کامل فروریخته و از نو مرمت شده است.

با توجه به عناصر و تزئینات گچی ایجاد شده در سطوح داخلی دیوارهای بنا و نوع خطوط که به صورت گچبری روی دیوارهای داخلی و محراب بنا نقش بسته است، می‌توان ساخت بنا را به زمان حکومت آل‌مظفر در کرمان نسبت داد. همچنین جای تاسف دارد که بنا دارای کتیبه‌ای گچی به تاریخ 751 هجری قمری بوده اما اکنون فرو ریخته است.

راحله رجبی