خفته‌های خطرآفرین زمین

مین را قاتل خاموش می‌دانند؛ قاتلی که حتی صدها سال هم صبر می‌کند تا کودکی بازیگوش، زنی کشاورز یا مردی مرزنشین در دشت‌ها قدم بزند و بی‌اختیار پایش را روی تل خاکی بگذارد که نباید بگذارد!

روزگاری در کشور ما کمتر ردپایی از میدان‌های مین دیده می‌شد. در پهنای دشت‌های وسیع ایران، سرسبزی خدا موج می‌زد و تپه‌های شهرهای مرزی کشور، جولانگاه مین‌های کاشته شده در دل خاک نبود، اما به یکباره ورق برگشت و کشور در جنگی ناخواسته گرفتار شد. ارتش بعث عراق، با تمام توان و سرعت شروع به مین‌گذاری مناطق اشغالی کرد و طولی نکشید که از سردشت و مریوان در غرب گرفته تا فکه و شلمچه در جنوب، جولانگاه مین‌هایی شد که هنوز هم پس از گذشت بیش از 23 سال از پایان جنگ، مهمان ناخوانده سرزمین‌های مرزی ایران هستند. شاید باورش سخت باشد، اما یکی از بدترین ویژگی‌های این مهمان ناخوانده، این است که از جای خود حرکت می‌کند و بر اثر بارش برف و باران از نقطه‌ای به نقطه‌ای دیگر می‌رود. همین خصلت وحشتناک مین موجب شده است که برخی از شهروندان نقاط مرزی کشور که حتی در مکان‌هایی بسیار دورتر از مناطق عملیاتی سابق زندگی می‌کنند همواره نگران منفجر شدن مین در نزدیکی‌ خانه و محل زندگی خود باشند.

مثلا در یکی از تاسف‌بارترین حوادثی که چند سال قبل رخ داد و البته مشابه آن نیز همچنان اتفاق می‌افتد، انفجار مین در حیاط منزلی در شهر مریوان بود که به کشته شدن یک کودک 6 ساله منجر شد.

یعنی تصور کنید که مثلا در حیاط منزل خود قدم می‌زنید و در حال هرس باغچه شخصی منزل خود هستید اما به یکباره دستتان روی یک مین خنثی نشده قرار بگیرد و در نتیجه به همین راحتی، شما قربانی یک مین ضدنفر می‌شوید! این ترس و اضطراب همیشگی از انفجار مین، حس ناگواری است که سال‌های متوالی با ساکنان مناطق مرزی ایران همنشین شده است.

سلمیان محمدی، از فعالان حقوق قربانیان مین در گفت‌وگو با «جام‌جم» تاکید می‌کند بالغ بر 24 درصد حوادث رخ داده توسط مین، نه در نزدیکی‌های مناطق عملیاتی، بلکه در حیاط منازل اتفاق می‌افتد. وی با اشاره به خطرات پرشماری که حرکت مین‌ها برای اهالی شهرهای مرزی به وجود آورده است، اضافه می‌کند: 2 سال قبل، حادثه بسیار تلخ و عجیبی در سردشت اتفاق افتاد که همه انگشت به دهان ماندیم؛ در آن سال یکی از شهروندان ساکن سردشت، نه در تپه‌های نزدیک مناطق عملیاتی که در وسط شهر قربانی مین‌های عمل نکرده شد.

طبق گفته کارشناسان، ‌مین‌ها پس از گذشت سال‌ها حساسیتشان بیشتر از قبل شده و گاه چنان چاشنی انفجارشان حساس می‌شود که حتی برخی از آنها با حرکت یک حیوان کم‌وزن مانند موش هم منفجر می‌شوند.

این قبیل ویژگی‌های هولناک مین‌های کاشته شده و خطراتی که هم‌اکنون نیز ردپای آنها در زندگی مردم مرزنشین دیده می‌شود، تاکنون صدها شهروند غیر نظامی را به کام مرگ فرستاده و همچنین موجب معلولیت شدید بسیاری از قربانیان مین شده است.

گرچه همچنان آمار دقیقی از تعداد قربانیان مین در کشور وجود ندارد اما شهرهای 5 استان آذربایجان غربی، کردستان، خوزستان، کرمانشاه و ایلام از جمله مناطقی هستند که بیشترین مناطق آلوده به مین و به تبع آن، آمار بالاترین قربانیان این هیولای زیر خاک را به دوش می‌کشند.

می گویند خنثی کردن مین حداقل 4 برابر بیشتر از کاشت آن در دل خاک طول می‌کشد، یعنی این که ما باید 4 برابر انرژی و زمان صرف کنیم تا بتوانیم مین‌های کاشته شده طی 8 سال جنگ تحمیلی را خنثی کنیم.

البته خنثی کردن این مین‌ها بعد از پایان جنگ 8 ساله شروع نشده است. امیر سرتیپ میسر ارجمندی، فرمانده قرارگاه پاکسازی مین نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در گفت‌وگو با «جام‌جم» تاکید می‌کند که روند پاکسازی مناطق آلوده به مین در کشور، نه پس از پایان جنگ که از همان زمان شروع نبرد آغاز شده بود.

وی می‌افزاید: ما حتی در طول جنگ هم مدام مناطق آلوده به مین را پاکسازی می‌کردیم و بعد از پایان هر عملیات جنگی، بلافاصله پاکسازی مناطقی که به تصرف نیروهای خودی در می‌آمد، آغاز می‌شد؛ طی این مدت ما به یاری خداوند توانسته‌ایم بالغ بر یک میلیون هکتار از اراضی آلوده به مین در ایران را پاکسازی کنیم و همچنان نیز قرارگاه ما با محوریت مرکز مین‌زدایی کشور، به پاکسازی مناطق آلوده ادامه می‌دهد. وی اضافه می‌کند: ما از سال 67 تا امروز بیش از 5 میلیون و 89 هزار مین خنثی نشده را جمع آوری و تخریب کرده‌ایم و بیش از 4 میلیون و 800 هزار گلوله عمل نشده نیز توسط سربازان غیور ایرانی خنثی شده است.

امیر ارجمندی معتقد است که نمی‌توان یک تاریخ دقیق و قطعی برای پایان عملیات پاکسازی مناطق آلوده به مین عنوان کرد ولی در این خصوص مژده می‌دهد: ما به پایان راه نزدیک شده‌ایم و تنها برخی از نقاط صفر مرزی هستند که در آن مناطق هنوز کار پاکسازی مین‌ها تمام نشده است اما فکر می‌کنم که با یاری خداوند متعال، در پایان امسال یا اواسط سال آینده، کار پاکسازی مین تقریبا به اتمام برسد.

شاید بیراه نباشد اگر بگوییم سخت‌ترین شغل دنیا، ‌پاکسازی مین است. پا گذاشتن در میدانی که هر لحظه احتمال انفجار و مرگ وجود دارد، هم دل شیر می‌خواهد و هم آرمانی عاشقانه می‌طلبد؛ ‌آرمان بلندی که هیچ رنگ و بویی از تعلقات خاکی در آن یافت نشود. کافی است در هجوم شب سیاه و در غرقاب توفان شن، سری به میدان‌های مین بزنید تا با چشم سر ببینید که وقتی در تنهایی و سکوت مطلق نیمه‌های شب به دل بیابان می‌زنید و تازه با هر قدم هم احتمال پایان زندگی‌تان وجود دارد، آنگاه محال است که در چنین شرایط پرالتهابی، جز با سلاح عشق بتوانید به جنگ مین‌های سرد بروید. به گفته امیر ارجمندی، تاکنون بالغ بر 170 نفر از سربازان نیروی زمینی ارتش در عملیات پاکسازی مین شهید شده‌اند و نزدیک به 135 نفر نیز در این راه خالصانه و مقدس جانباز شده‌اند. ارجمندی می‌گوید: همین چند روز قبل هم 3 سرباز دیگر در میدان‌های مین منطقه چزابه، جان را به بهای رضای معبود تقدیم کردند.

به هر روی، با آن که هنوز هم در برخی شهرهای مناطق عملیاتی و خصوصا نقاط صفر مرزی، یادگارهای مرگ آفرین جنگ زیر پاهای هم‌میهنانمان نفس می‌کشد، ایجاد یک اراده ملی آهنین برای پاکسازی سریع‌تر تمام نقاط آلوده، ضرورتی حیاتی است که انصافا ارزش دارد روز پایان پاکسازی تمام نقاط مین‌زده در کشور را «جشن سراسری» اعلام کنیم.

امین جلالوند‌‌ /‌‌گروه جامعه