صداهایی که شنیده نمی‌شوند

این نمایش را دقیقا در همان سال‌ها پیرو 2 متر در 2متر جنگ نوشتم و تصمیم داشتم یک سه‌گانه از آنها بسازم؛ سه‌‌گانه‌ای که هم به لحاظ اجرایی و هم به لحاظ ادبیات نمایشی، فرمی ‌فانتزی و بدیع داشته باشد.

نه، نمی‌خواستم بگویم که این آدم‌ها به خاطر کارهای گذشتگانشان، مجبور به جنگ شدند، چون آدم‌های روایت من، پیشینه‌ای ندارند و شرایط عصر حاضر، آنها را مجبور به این واکنش‌ها کرده است و از اینجا به بعد گرفتار چیزی شده‌اند که دست خودشان نیست. یعنی آدم‌های این سرزمین ـ که به قول شما زمان و مکان مشخص ندارد ‌‌ـ‌ ناخودآگاه در یک شرایطی قرار گرفتند که بعد از گذشت زمانی حالا دیگر نمی‌توانند آن را ترک کنند. به خاطر این‌که داشته‌هایی را از دست داده‌اند و حالا خودشان را موظف می‌دانند برای داشته‌هایی که از دست دادند، مبارزه بکنند و حقشان را بگیرند.

شیوه‌هایی که در فرم‌دهی به این اثر استفاده کرده‌ام، جدید و آشنایی‌زداست. موسیقی و مفاهیمی‌ که از طریق آن منتقل می‌شود نیز به کمک بازیگران روی صحنه آمده و نوعی‌ هارمونی نو را ایجاد کرده است. این بازیگران، پشت به صحنه و خارج از صحنه هم به نوعی نمادهای قدرت در جنگ‌ها هستند که در حاشیه می‌نشینند و جریان کلی جنگ را اداره می‌کنند. همچنین عامل دیگری که مرا بر آن داشت تا از این بازیگران به این شکل استفاده کنم، تاثیر آنها روی زنده‌کردن اثر بود. فکر می‌کنم وقتی در هر بخش از نمایش، وقایع و اتفاقات توسط گوینده‌ها روایت می‌شود، این موضوع، تئاتر را برای مخاطب زنده می‌کند.

نهاد خارج از میدان جنگ امکان حرف زدن را از آنها گرفته و کلام را که می‌تواند نماینده تفکر و تعقل باشد در آنها محو کرده است. در این جنگ همه چیز از بیرون طراحی و کنترل شده و این بازیگران شبیه عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی می‌مانند. یکی دیگر از دلایل هم این بود که ما در این نمایش 2 میدان کاملا یکسان داریم با آدم‌هایی که هر دو طرف بی‌گناهند، هر دو طرف مجبورند و هیچ یک خودخواسته تن به این اتفاق نداده‌اند، آنها ناگهان وارد این جریان شدند. اگر می‌خواستم دیالوگ‌ها را به بازیگران بسپارم ما با 4 نوع بیان و تن صدا مواجه می‌شدیم و ممکن بود به خاطر آهنگ صدا و نوع گویش، برخی بازیگران ناخودآگاه به سمت جغرافیای خاصی گرایش پیدا کنند.

این یک واقعیت است. طی تاریخ هرچه به گذشته بر می‌گردیم، می‌بینیم به دلیل این‌که مردها قدرت جسمی ‌بیشتری دارند و راحت‌تر می‌توانند از فضای خانه دور شوند، بیشتر درگیر جنگ بوده‌اند. فضای این نمایش هم طبق روال طبیعی و جهانی خود به این سمت کشیده شده و قصد نشان‌دادن برتری بین مرد و زن را نداشتم.

هر متنی پیشنهاد اجرایی خودش را دارد و شرایط خاص خودش را می‌طلبد. من هوشمندی یک کارگردان را در آن می‌بینم که بتواند از بن‌مایه‌های نوشته شده، پیشنهاد اجرایی متفاوت بیرون بکشد و به آن جان بدهد.

نه منظورم این نیست. قطعا اگر این اثر به دست فرد دیگری نوشته می‌شد حال و هوای اجرایی دیگری داشت، البته حدسم این است که بازهم کار را به فضای «2 متر در 2 متر جنگ» می‌برد. علاوه بر این‌که می‌خواستم این فضا را متفاوت کنم، سعی داشتم به مخاطب نشان بدهم شخصیت‌های من شبیه عروسک‌های کوک شده هستند که از خود اراده‌ای ندارند و با صدای خارج از صحنه کوک می‌شوند. این افراد خیلی هم روی کار خود اصرار دارند و حتی بعد از اعلام تمام شدن جنگ نمی‌خواهند دست از کارهایشان بردارند.

در پایان‌بندی اثر به یک موقعیت تراژیک می‌رسیم و می‌بینیم که این افراد در اولین شب بعد از صلح چقدر وضعیت اسفناکی دارند و آنجاست که می‌فهمیم آنها به این جنگ عادت کرده بودند و با این‌که جنگ به پایان رسیده، اما این امکان بالقوه دوباره جنگیدن در آنها هست و بی‌قرار و بی‌تابند.

همان‌طور که در اجرای اول این نمایش در جشنواره تئاتر فجر دیدید فضای کاری ما مینی‌مالیستی طراحی شده بود، به طوری که حتی اطراف و ابعاد صحنه باید تاریک باشد تا گستره میدان جنگ را ندانیم. وقتی دیوارهای چهارسو به ما این اجازه را نمی‌داد و ما قدرت خراب کردن این دیوارها را نداشتیم، باید خودمان را با شرایط وفق می‌دادیم و راهی جز استفاده از ظرف‌های فلزی برای نشان دادن مرز صحنه نداشتیم.

آن را هم شرایط به ما تحمیل‌ کرده بود. وقتی شوالیه‌ها در نمایش حضور دارند، باید راهی هم برای نشان دادن باروهای یک قلعه پیدا می‌کردم.

در نسخه اولیه طراحی صحنه‌ام می‌خواستم قلعه را نقاشی کنم یا با ماکت بسازم، اما وقتی رود نمایشنامه‌ام تبدیل به آبشار شد دیگر آن نقشه قدرت اجرایی نداشت.