پزشکی که همیشه در کنارتان است

در کشور ما هم  بیش از یک دهه است که پزشکی از راه دور با تعریف جدیدش مطرح شده، هرچند آن‌طور که باید و شاید اثرات آن در زندگی ما مشخص نیست. البته به گفته  دکتر ماءشاالله ترابی، پزشکی از راه دور مانند همه فناوری‌های دیگر بسرعت درحال پیشرفت است و در حال حاضر هم نمونه‌هایی از آن در کشور اجرا می‌شود. به اعتقاد او در آینده و با وجود امکاناتی که ابزاری همچون موبایل‌ها در اختیار ما قرار می‌دهد نه‌تنها همیشه احساس می‌کنیم پزشکی را  به همراه داریم، بلکه دارو و درمان‌های اختصاصی مطابق با ویژگی‌های فردی خودمان دریافت می‌کنیم.

برای آن که بیشتر درباره پزشکی از راه دور و وضعیت آن در کشور بدانیم پای صحبت‌های دکتر ماشاءالله ترابی، رئیس مرکز تحقیقات سلامت و الکترونیک، مشاور رئیس دانشگاه در واحد انفورماتیک و عضو هیات علمی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تهران نشستیم.

پزشکی از راه دور یعنی چه و چه تحولاتی را با وجود این امکان می‌توانیم در نظام سلامت و بهداشت یک جامعه شاهد باشیم؟

این موضوع نسبتا قدیمی است و از وقتی تصمیم گرفته شد انسان به فضا اعزام شود برای کنترل علائم حیاتی فضانوردان موضوع پزشکی از راه دور مورد توجه قرار گرفته است. بتدریج این بحث در کشورهای مختلف دنیا برای کاربردهای مختلف در نظر گرفته شد. مثلا در ژاپن به دلیل این‌که تعداد متخصصان پاتولوژی خیلی زیاد نیست شبکه‌ای تشکیل شده که تشخیص از راه دور نمونه‌های پاتولوژیک را ممکن می‌کند. به تبع آن در کشورهای دور و محروم‌تر مانند کشورهای آفریقایی این فناوری بسیار مورد توجه قرار گرفت. بتدریج و با توجه به نیازها و کاربردهای جدید، وسایل و امکانات جدیدی هم در این رابطه در دنیا تولید شد.

دهه 90 میلادی نقطه عطفی در رابطه با فناوری اطلاعات به صورت کلی و خاص در حوزه پزشکی بود. امکانات و وسایل گسترده بعلاوه پروتکل‌های جدید برای بهره‌گیری مناسب‌تر از این فناوری‌ها در این دهه فراهم شد.

ساده‌ترین روش پزشکی از راه دور می‌تواند مشاوره تلفنی باشد که این امکان را فراهم می‌آورد تا فردی با پزشک متخصص به طور مستقیم ارتباط برقرار کند و سوالاتش را مطرح کند یا  پزشکی از مشاوره متخصصان دیگر استفاده کند و نتیجه مشاوره را برای بیمارش به کار گیرد. اما آن چیزی که در حال حاضر پزشکی از راه دور را متفاوت کرده و باعث جهانی‌سازی آن شده 3 مرحله متفاوت بروز آن است که یکی بحث دیجیتالی‌شدن است. مرحله بعد مرحله مجازی‌سازی است که اصولا روال‌‌ها و فرآیندهای خدماتی و تولیدی را دچار تحول و انقلاب کرده است، چراکه در مرحله اول، تمام تلاش این است آن چیزی را که موجود است به فرمت‌های الکترونیک تبدیل کنند، اما در مرحله مجازی‌سازی سیستم شفاف‌ ترشده و کار خیلی مردمی است. این مرحله یک مرحله فوق مرحله دیجیتالی‌‌شدن است و باعث ایجاد تحول در خدمت، محصول یا تولید می‌شود.

پزشکی از راه دور  هم از همین موضوع تبعیت می‌کند یعنی ابتدا تلاش این بود که چگونه بتوانیم علائم فرد را به صورت الکترونیکی به راه دور بفرستیم. اما حالا  مباحث هوشمندسازی آن مطرح است. در این مرحله سیستم به صورت هوشمند پاسخگوست و از مرحله‌ای که نیاز است به پزشک متصل می‌شود. در واقع در این سیستم‌ها Guide line‌هایی وجود دارد که تا چند مرحله به صورت خودکار پاسخگو هستند و از یک مرحله به بعد کاربر را به Call center  وصل می‌کنند تا با پزشک مربوط مرتبط شود، بنابراین خدمات در این سیستم‌ها لایه‌بندی شده است و در سامانه‌های درمانی و تشخیص می‌تواند به صورت مکمل  پروسه خدمات پزشکی، سلامت و درمانی را کامل کند.

در این مرحله به عنوان نمونه می‌توان به ابتکار مرکز نفرولوژی کودکان دانشگاه علوم پزشکی تهران اشاره کرد. با توجه به این که کودکان بستری در این بیمارستان دچار مشکلات و نارسایی‌های کلیوی هستند و باید مرتب تحت بررسی قرار گیرند، ناچار بودند دو سه بار در سال به تهران مراجعه کنند. این رفت و آمدها با اقدامی ‌ساده به حداقل ممکن رسیده است، به این صورت که بیماران نتایج آزمایش را اسکن و به ایمیل مرکز ارسال می‌کنند. پس از آن متخصصان مربوط با بیمار تماس گرفته و دستورات لازم را به صورت تلفنی به او می‌دهند. به این ترتیب علاوه بر این که کودک مریض مجبور به مراجعه حضوری به مرکز نیست، سوابقش هم که در سیستم ثبت می‌شود در طول زمان قابل ردیابی است، اما چیزی که دنیا به سمت آن حرکت می‌کند و پیش‌بینی‌ می‌شود که تا سال 2016 آثار آن محقق شود، بحث شخصی‌سازی در همه خدمات از جمله خدمات پزشکی است.در این مرحله از پزشکی از راه دور گفته می‌شود هر فردی با توجه به شرایط ژنتیکی که دارد باید داروی مخصوص خودش را دریافت کند و خدمات مراقبتی خاص خودش را می‌خواهد.

اما این شخصی‌سازی چطور امکان پذیر می‌شود و برای عملی شدن آنچه زیر ساخت‌هایی لازم است؟

به نظر شما ما در ایران و در دنیا چقدر خط همراه داریم؟ جالب است تنها در کشور بیش از 80 میلیون خط تلفن همراه داریم، یعنی چیزی بیشتر از جمعیتمان، بنابراین با وجود چنین زیر ساختی خیلی عجیب نیست اگر همه خدمات و فناوری‌ها در قالب ترکیبی روی تلفن‌های همراه قابل دسترسی باشند.

شما در حالی صحبت از شخصی‌سازی به عنوان یکی از مراحل پیشرفته سیستم پزشکی از راه دور می‌کنید که خیلی‌ها دلیل عدم پیشرفت این سیستم درمانی در ایران را نبود متولی مشخص در این حوزه می‌دادند‌؟

خوشبختانه تفاهم‌نامه‌ راه‌اندازی اولین شبکه نوآوری پزشکی از راه دور در ایران بین 18 مرکز دانشگاهی و انجمن‌های علمی مربوط و شرکت‌های تجهیزات پزشکی به امضا رسیده است. دانشگاه علوم پزشکی تهران سال گذشته روزی را به نام روز نوآوری برگزار کرد. در آنجا حدود 30 تفاهم‌نامه نوآوری داشتیم که بین نهادهای دانشگاهی و غیردانشگاهی به امضا رسید، به عنوان مثال خدمات دارویی از راه دور هم در این تفاهم‌نامه‌ها پیش‌بینی شده است.

ظرفیت‌های ویژه‌ای در حوزه پزشکی از راه دور وجود دارد که امیدواریم این تفاهم‌نامه بتواند این ظرفیت‌ها را کنار هم قرار دهد و یک هم‌افزایی ایجاد کند تا بتوانیم شاهد دستاوردهایی در این حوزه باشیم.

این تفاهم‌نامه‌ها قرار است تا چه زمانی عملیاتی شود و چه افقی را به عنوان چشم‌انداز این حوزه در نظر گرفته‌اید؟

ما در این تفاهم‌نامه‌ها کلیتی را تعیین کردیم و واحدهای مختلف هم، هر کاری را که می‌توانند انجام دهند مشخص کردند، اما در آیین‌نامه‌ها و پروژه‌هایی که از آن در می‌آید می‌توان مشخص کرد هر کدام از اینها چه زمانی نهایی می‌شود، اما در کل ما یک افق 5 ساله را در نظر گرفتیم که امیدواریم بتوانیم از این زمان پیش‌بینی شده پیشی بگیریم.

ما دنبال این هستیم که بتوانیم سرمایه‌گذاران جدی هم برای پیشبرد این اهداف پیدا کنیم. چون در کنار ظرفیت‌های علمی متفاوت و برجسته‌، نیاز به سرمایه‌گذاری هم وجود دارد. سرمایه فکری مدل‌ها و چارچوب‌ها را خلق می‌کند و بعد سرمایه‌گذاران ‌باید دست به کار شوند تا  امکانات و تجهیزات لازم را فراهم کنند. در این تفاهم‌نامه فرصت نشد با سازمان‌های بیمه صحبت کنیم، ولی وظیفه نهادهایی که آمدند پیگیری تعرفه‌های پزشکی از راه دور است که به این ترتیب بیمه بتواند این نوع درمان را هم در برنامه‌های خودش وارد کند.

براساس این افق در 5 سال آینده قرار است به کجا برسیم؟

این افق 3 بخش مهم نوآوری در آموزش، نوآوری در خدمات و نوآوری در فناوری را دارد که مثلا در شاخه نوآوری در آموزش، آموزش پاتولوژی از راه‌‌دور است ‌که در حال حاضر در ایران نداریم.

در این بخش بحث راه‌اندازی آزمایشگاه مجازی هم مورد توجه است. به خاطر این که آزمایشگاه مجازی امکاناتی به ما می‌دهد که در شرایط عادی وجود ندارد و از طرف دیگر راه اندازی چنین آزمایشگاه‌هایی از مسائل جدی در دنیاست. راه‌اندازی بحث مدارک پزشکی مجازی هم در فیلد خدمات بسیار مهم است. نه این که این نوع خدمات در دنیا نیست، اما برای ما نوآوری محسوب می‌شوند چون در اشل کاری ما می‌تواند تحولاتی به وجود آورد که در حال حاضر وجود ندارد. در نوآوری فناوری‌ هم به دنبال این هستیم که فناوری‌های ترکیبی، خدمات بالینی را پوشش دهد و امکان ردیابی دارو و خدمات دارویی از راه دور را ممکن کند.

شما پزشکی از راه دور را در 3 مرحله تقسیم‌بندی کردید. از این منظر کشور ما در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

ما بین دیجیتالی‌شدن و مجازی‌سازی هستیم. در واقع در بعضی موارد در مرحله اول هستیم و در بعضی موارد وارد مرحله مجازی‌سازی شده‌ایم. به عنوان مثال در دانشگاه علوم پزشکی تهران سازمانی مجازی داریم که 24 هزار کاربر دارد. این سیستم بزرگ‌ترین سازمان مجازی است که تمام فعالیت‌های اداری در آن انجام می‌شود به طوری که اگر قطع شود کار سازمان متوقف می‌شود. هنوز به مرحله شخصی‌سازی نرسیده‌ایم البته کشورهای پیشرفته‌ هم هنوز در مرحله اولیه شخصی‌سازی هستند فناوری‌ها در حال ساده‌سازی و عمومی‌‌سازی است و بسیاری از امکانات در حال به روز شدن است. در دنیا الان بحث سلامت 2 مطرح است. در سلامت 2 یا سرویس 2 همه چیز در حال عوض شدن است و به سمت مجازی شدن می‌رود.

بنابراین آن طور که به نظر می‌رسد ما در میانه راه قرار داریم، اما چرا وقتی متخصصان خارجی به بهانه برگزاری همایش‌های مرتبط با پزشکی از راه دور به کشور ما می‌آیند اینقدر از پیشرفت‌های ایران در این حوزه اظهار تعجب می‌کنند؟

در تمام دنیا فعالیت‌های پزشکی از راه دور محدود به مراکز پزشکی  است که با هم توافقاتی دارند و اطلاعات آنها محرمانه است. اگر این اطلاعات دست آدم نامربوطی بیفتد، آن مرکز بشدت متضرر می‌شود. حالا ما محدودیت‌هایی که خارجی‌ها دارند را نداریم در عین حال محدودیت‌های اخلاقی قوی داریم. وقتی این دو را کنار هم می‌گذاریم آنچه در کشور ما می‌گذرد خیلی شبیه و نزدیک به اتفاقی است که در دنیا در حال رخ دادن است.

البته وقتی بحث شخصی‌سازی مطرح می‌شود شرایط متفاوت است. این جریان یک مساله عمومی نیست، چون عمومی‌شدن آن در حد افرادی است که در محدوده پروتکل‌ها و توافق‌نامه‌های خاص قرار می‌گیرند. وقتی موضوعی عمومی اتلاق می‌شود یعنی همه مردم امکان استفاده را دارند و هر زمان بخواهند، می‌توانند استفاده کنند، اما زمانی که افراد خاصی استفاده می‌کنند دیگر عمومی نیست.

یعنی در کشورهای پیشرفته‌ هم این گونه نیست که افراد مختلف بتوانند از خدمات پزشکی از راه دور استفاده کنند؟

هر مریضی نه، فقط مریض‌های خاصی می‌توانند از این امکان استفاده کنند. بیمار‌ان مزمنی که مرتب به پزشک مراجعه می‌کنند و در طول سال چندین بار باید به پزشک مراجعه کنند و سوابقشان در سیستم موجود است می‌توانند از این امکان استفاده کنند، اما افراد عادی که ممکن است در طول سال حتی مریض هم نشوند به سیستم‌های پیشرفته پزشکی از راه دور دسترسی ندارند.

یعنی کارت هوشمند سلامت به معنای آن که همه افراد یک مراقب بهداشتی مادام‌العمر به صورت الکترونیک داشته باشند ‌ـ ‌که شامل خلاصه‌ای از اطلاعات پزشکی آنها از تاریخ تولد تا زمان مرگ است ‌‌ـ‌ هنوز عملیاتی نشده؟

در دنیا این بحث‌ها را شرکت‌های بیمه پیگیری می‌کنند به جهت این که بتوانند منابع مالی خودشان را درست مدیریت کنند. در کشور ما بیمه‌ها برای مدیریت منافع خودشان از این روش بهره‌برداری مناسبی نداشته‌اند و حال آن که این کار بشدت کمک می‌کند منابع بیمه خوب استفاده شود؛ هزینه‌ها را کاهش می‌‌دهد و کیفیت زندگی و سلامت را بهتر می‌کند. تمام خدماتی که ما داریم انجام می‌دهیم برای این است که فرد بهتر زندگی کند. متاسفانه بیمه‌های ما می‌خواهند هر کاری را  خودشان انجام دهند و متاسفانه چندین تجربه شکست‌خورده‌ در این زمینه دارند در حالی که می‌توانند از منابع خارج از خودشان استفاده کنند. قاعدتا این فرصت در کشور ما وجود دارد. در واقع می‌توان گفت در این قسمت نیاز به این داریم که بیمه‌ها با نگاهی دیگر وارد برنامه شوند. چون به هر حال فعالیت‌هایی برای الکترونیک شدن انجام داده‌اند، اما ملزوماتی که می‌تواند کار را از مرحله دیجیتالی‌شدن به مرحله مجازی‌سازی منتقل کند را در درون خودشان ندارند.

برای رسیدن به افق تعیین شده چه چالش‌های دیگری را باید پشت‌سر بگذاریم؟

بزرگ‌ترین چالش ما،اصلاح دیدگاه‌ افراد مختلف است. در واقع نیاز به این داریم که نگرش مدیرانی که مربوط به این حوزه‌ها می‌شوند را تغییر دهیم و ابعاد موضوع را باز کنیم.

پس به تعبیر شما زیرساخت‌هایی مثل اینترنت از مشکلات اصلی پیشرفت پزشکی از راه دور محسوب نمی‌شود؟

10 سال پیش که بحث پرونده الکترونیک سلامت را مطرح کردیم، در آن موقع کاربران اینترنت ما 4 ـ 3 میلیون بودند. پیش‌بینی این بود که در سال 91 کاربران به مرز 15 میلیون برسند حال آن که الان بالای  45 میلیون کاربر اینترنت داریم. به هر حال تقاضا باعث می‌شود چالش‌های توسعه حل شود. یعنی تقاضا باعث می‌شود نهادهای مسوول به فکر چاره باشند از طرفی این مقوله یک تجارت پرسود است و حتما جای توسعه دارد.

همان طور که شما هم اشاره کردید حدود 10 سال است که بحث  پزشکی از راه دور در کشور مطرح شده است و هنوز آن طور که باید در این زمینه پیشرفت نکرده‌ایم، بنابراین این که در افق 5 ساله به جایی برسیم کمی خوشبینانه به نظر می‌رسد.

11 سال از زمانی که تلاش کردیم در فضای سلامت بتوانیم فناوری اطلاعات را داشته باشیم و فضای مجازی را در آن بگنجانیم گذشته است. اما در چند سال اول بیشتر کار مطالعاتی بود و باید به یک استراتژی در این کار می‌رسیدیم، این که دنیا چه کرده به عنوان تجربه برای ما خوب بود، اما این که در اینجا چه اتفاقی بیفتد چیز دیگری است.

یعنی برای پیاده‌سازی مراحل مختلف پزشکی ما از جایی الگو نگرفتیم؟

ما الگو گرفتیم، اما الگوی خودمان را ساختیم چون شرایطمان متفاوت است و همه جای دنیا این‌گونه است. در نوآوری یکی از اصل‌ها شکست‌خوردن و یافتن‌ راه‌هایی است که بتوان بالاخره به موفقیت رسید. در این حوزه هم چون تحمل شکست و خطا کم است بنابراین سرعت هم کم می‌شود.

یکی از راه‌هایی که در پیشبرد برنامه‌های مختلف کمک‌کننده است توجه جامعه و احساس نیاز افراد به آن است. برای این که مردم به پزشکی از راه دور به عنوان یک نیاز نگاه کنند چه باید کرد؟

اولین و بهترین مزیت گسترش این مقوله دستیابی به اطلاعات پزشکی سالم و درست است. یکی از مشکلاتی که در حال حاضر وجود دارد این است که افراد نمی‌دانند چه چیزی درست است، بخصوص کسانی که بیماری‌های مزمن دارند به دلیل کمبود اطلاعات دچار باورهای غلط می‌شوند.

اولین گام در پزشکی از راه دور این است که سامانه‌های اطلاعاتی برای مردم فراهم کنیم و معرفی کنیم گام بعدی این است که افراد بتوانند پاسخ سوالات خود را از منابع مطمئن دریافت کنند. گام‌های بعدی امکان مراقبت از بیمارانی است که مدام باید تحت کنترل پزشک باشند. پیشرفته‌تر از آن چند سال دیگر اتفاق می‌افتد که با وجود گوشی همراه، بیمار همیشه یک پزشک را در کنار خود احساس کند.

وقتی صحبت از پزشکی از راه دور و سابقه آن در کشور ما می‌شود با کمال تعجب می‌بینیم که گفته می‌شود این موضوع در ایران سابقه طولانی دارد، اما منظور از این سابقه دقیقا چه بوده است؟ آیا همان مشاوره‌های تلفنی مصداق اصلی قدمت این کار در کشور است؟

اگر به گذشته برگردید اکثر فارغ‌التحصیلان رشته‌های پزشکی در تهران درس می‌خواندند و به مناطق مختلف کشور می‌رفتند، اما برای درمان بعضی از بیماری‌های نادر با مشکل مواجه می‌شدند، اما از زمانی که تلفن وارد کشور شده به نوعی این علم در همه جا قابل دستیابی بوده است. وقتی پزشکان نمی‌توانستند هیچ درمانی برای بیمارشان بیابند، موضوع را با استادان و مراکز تحقیقاتی درمیان می‌گذاشتند. جالب‌ترین نمونه این موضوع در حوزه مالاریاست. در حال حاضر هم بعضی از گزیدگی‌ها را نمی‌توانند تشخیص دهند و تلفن می‌زنند به مرکز حشره‌شناسی و با علائمی که می‌گویند تشخیص می‌دهند چه حشره‌ای گزیدگی ایجاد کرده و چه درمانی نیاز دارد. در دانشکده بهداشت، گروه حشر‌ه‌شناسی یک بخشی دارند که مرتب همین تلفن‌ها را از تهران و شهرستان‌ها جواب می‌دهد.

به نظر ما که الان درباره جراحی از راه دور می‌شنویم یا می‌بینیم که به کمک فناوری‌های جدید از جمله انواع اپلیکیشن‌های تلفن همراهی که در نمایشگاه‌های فناوری ارائه می‌شوند امکان نمونه‌گیری و ارسال به پزشک ایجاد شده، مشاوره تلفنی را نمی‌توان جزو فناوری به حساب آورد؟

اصل نجات بیمار است، در واژه پزشکی از راه دور پزشکی که تغییر نمی‌کند این از راه دور مهم است که بدون این که فرد متخصص بدون آن که به صورت فیزیکی در یک مکان باشد بیمار را درمان می‌کند. چنین امکانی مصادیق مختلفی دارد که مشاوره تلفنی جزو گام‌های اولیه‌ای است که هنوز هم ادامه دارد.

در مورد جراحی از راه دور باید گفت این کار در واقع یک پروژه تحقیقاتی است که ابعاد انجام جراحی  با استفاده از روبات و از راه دور را بررسی می‌کند. این کارها صرفا نگاه به آینده است و هنوز وارد فاز عملی خودش نشده است. ما به لحاظ علمی مشکل نداریم و به لحاظ قدرت عملیاتی‌شدن هم کاملا حرفه‌ای شده‌ایم. البته نه به این معنا که توهم پیدا کنیم. کار تمام است، اما امکاناتی داریم که اگر برنامه‌ریزی خوبی روی آنها صورت بگیرد کارهایی می‌توان انجام داد که شگفتی‌آور خواهد شد.

ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های ما فوق‌العاده است، اما نیاز به هم‌افزایی دارند تا بتوانند در کنار هم قرار گیرند، اصولا در دنیا نوآوری چندتخصصی است.

بیمارستان‌های ما برای این که از فاز سنتی به الکترونیکی‌شدن برسند چه مراحلی را باید طی کنند؟

اولین سوال اینجاست که مدیریت بیمارستان برای این کار چقدر جدی است؟ چقدر آموزش دیده است؟ چقدر سرمایه‌گذاری در این مساله را ضروری می‌داند؟ به طور کلی چنین کاری زمانبر است در بیمارستان‌های پیشرفته دنیا هم این کار زمان می‌برد. علاوه بر آن اعتماد به افراد هم مهم است. متاسفانه در مجموعه‌هایی آدم‌های حرفه‌ای نما شکست می‌خورند و باعث می‌شوند تا اعتماد افراد از دست برود در نتیجه برای جایی که مجموعه نیروی انسانی خیلی خوبی دارد، دیگر اعتماد وجود ندارد.

غیر از زمان چه مراحلی باید طی شود؟

حدود 2 سال زمان می‌برد ـ باید زیرساخت‌ها کامل شود. یکی از کارهای سخت این است که  بدانید از کجا باید شروع کنید. چون اگر غلط انتخاب کنید این دیوار کج بالا می‌رود و می‌ریزد. در بحث الکترونیک کردن 20 درصد نقش فناوری مهم است و 80 درصد مدل اجراست که باید یک مجموعه کاملا حرفه‌ای این کار را انجام دهد. سرمایه‌گذاری روی آماتورها خطرناک است وقتی به فرد آماتوری یک نقش جدی داده می‌شود، کار خراب می‌شود، اما خوب است که این افراد در پروژه‌ها باشند تا آموزش ببینند.

یکی از مزایای پزشکی از راه دور استفاه از تخصص و مشاوره پزشکانی ایرانی است که در همه جای دنیا حضور دارند. آیا چنین امکانی مورد توجه شما قرار گرفته است؟

در غالب پروژه‌هایی که اجرا می‌کنیم و به تناسب این‌که چه توانمندی مورد نیاز است، گاهی اوقات از این افراد دعوت می‌کنیم، گاهی از راه دور از نظراتشان بهره‌مند می‌شویم، اما واقعا اگر ما به مرحله‌ای برسیم که بتوانیم این امکان را کاملا از راه دور فراهم کنیم و بتوانیم با مراکزی در دنیا در ارتباط باشیم، برای بیماران صعب‌العلاج می‌توانیم از مشاوره این افراد بهره‌مند شویم.

در نگاه عموم پزشکی از راه دور با واژه‌هایی همچون ‌e-Health و telemedicine معادل در نظر گرفته می‌شود. آیا همه این اصطلاحات به یک معناست؟

پزشکی از راه دور به آن بخش از سلامت الکترونیک اطلاق می‌شود که خدمتی خارج از مکانی که فرد در آن قرار دارد، ارائه شود. ما در e-health دنبال این بودیم که پرونده‌ها الکترونیکی شوند که بتوان از روی سوابق، بیماری آینده فرد را بررسی و پیش‌بینی کرد، اما V health بسیار گسترده است، مثلا یک منطقه 5 سال رصد می‌شود تا بیماری‌های احتمالی ساکنانش بررسی شود.

با وجود پرونده الکترونیک پزشک با مشاهده سوابق بیمار برایش داروی مناسب تجویز می‌کند، اما زمانی که
V- health مطرح است، برنامه‌ها و خدمات در سطح جدیدی از ارتباط و یکپارچگی قرار می‌گیرند و  پرونده‌های مجازی شامل همه مولفه‌هایی که در سلامت افراد جامعه موثر است، ارائه می‌شود، انواع رفتارهای دارویی، روانی بررسی می‌شود و مدل جدید روانی برای جامعه طراحی می‌شود. یعنی سیاست‌ها، برنامه‌ریزی‌ها، تحقیقات و... کاملا در خدمت سلامت جامعه قرار می‌گیرد. با چنین امکانی حتی مریض‌های high risk شناسایی می‌شوند که در حالت عادی قابل پیش‌بینی نیست. حتی می‌تواند با بررسی جوامع مختلف افراد متفاوتی که ممکن است دچار بیماری خاصی شوند را شناسایی کند تا پزشک حتی قبل از بروز نشانه‌های بیماری در صدد پیشگیری و درمان فرد برآید.

Mobil health هم شاخه دیگری از این نوع خدمات است. در این فناوری ژنوم در موبایل فرد ثبت می‌شود و در نتیجه برای هرفرد دارو و درمان‌های ویژه خودش صورت می‌گیرد. حتی شرکت‌های دارویی به صورت سفارشی برای هر فرد دارو تولید می‌کند. اینها تخیل نیست و امکان‌پذیر است.

بهاره صفوی / گروه دانش