«سرای جمیلان» در معرض تخریب

مهدی فقیهی، پژوهشگر میراث فرهنگی درباره وضعیت نگران‌کننده سرای جمیلان و آسیب‌هایی که در سال‌های اخیر به آن وارد شده است، به خبرگزاری میراث فرهنگی می‌گوید: در سال‌های اخیر ساختار زیبای این بنا دچار دخل و تصرف زیادی شده به طوری که اشکوب فوقانی آن به طور کامل از میان رفته و بخش‌های تحتانی آن نیز به صورت ناشیانه و ابتدایی دستکاری و مرمت شده است.

وی سیم‌کشی‌های غیر اصولی در اطراف ساختمان، تعویض در و پنجره‌های چوبی حجره‌ها، ناهمخوانی بخش‌های مرمت شده با یکدیگر و تعمیرات بی‌قاعده را از عواملی که به اصالت بنای تاریخی جمیلان آسیب رسانده ‎است، عنوان می‌کند.

شاهین سپنتا، فعال میراث‌فرهنگی نیز دراین‌باره می‌گوید: این بنا پرونده وقفی نیز دارد، با این حال سازمان اوقاف نیز در زمینه رسیدگی به وضعیت این بنا، کاری انجام نداده است.

به‌گفته وی، افزون بر جنبه‌های فرهنگی و تاریخی سرای جمیلان، این بنا بخشی از ﻣﺤﻮر ﺗﺎرﯾﺨﯽ «ﻋﺘﯿﻖ ـ ﺟﻤﺎﻟﻪ» نیز به شمار می‌آید. این محور از ﺿﻠﻊ ﺷﺮﻗﯽ ﻣﯿﺪان ﻋﺘﯿﻖ ﺷﺮوع ﻣﯽ‌ﺷﻮد و ﺑﺎ ﻋﺒﻮر از «ﻣﺤﻠﻪ ﺟﻤﺎﻟﻪ» و «ﮐﺎروان‌ﺳﺮای درب زﻧﺠﯿﺮ» و «ﺑﺎزار ﺣﺎج ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻌﻔﺮ» ﺑﻪ «سرایﺟﻤﯿﻼن» ﺧﺘﻢ ﻣﯽ‌ﺷﻮد.

تاریخ و سرگذشت این بنا به دوران ساسانیان و زمانی‌که خسرو پرویز، پادشاه ساسانی، قصری باشکوه و زیبا برای همسرش «شکر اسپهانی» در این محل ساخت، باز می‌گردد.

«قصر جمیلان» در محله اعیان‌نشین سنبلان و در میان باغی بزرگ، ساخته شد که در میان اهالی محل به «قصر چنبلان» یا «قصر چملان» مشهور شد و هنوز بقایای سردر ورودی و دیوارهای آن در همین محل قابل تشخیص است.

 در دوره‌های تاریخی بعد، قصر جمیلان به صورت متروکه درآمد تا این که در دوره صفوی تخریب و باغ آن تفکیک شد و سازه‌های جدیدی از مدرسه تا مغازه و خانه در داخل محوطه برجای مانده، بنا شد. بنای فعلی «سرای جمیلان» یکی از این بناهاست که در سال 1377 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

سرای جمیلان فعلی با کارکردی تجاری، در گذشته دارای دو طبقه مجزا از یکدیگر بوده که حجره‌های تحتانی برای عرضه یا انبار کالا و اشکوب فوقانی برای استراحت و امور دفتری مالکان حجره‌‌ها بوده است.