منشوری برای روزگار پیری

این حرف را احمد روشنی، سالمند 78 ساله‌ای می‌زند که در مورد منشور انسانی و حقوقی دوران سالمندی از او سوال می‌کنم.

او اول می‌خندد و بعد سری تکان می‌دهد و می‌گوید: اگر این قانون هم نرود کنار دست قانون‌های دیگری که اجرا نمی‌شود خیلی خوب است، من با آن موافقم. چون هیچ کس به فکر ما نیست. ساختمان‌ها برای سالمندان طراحی نشده، شهر برای ما طراحی نشده، خیلی جاها حتی حضور ما برایمان مرگبار است؛ مثلا مترو. اگر کسی با بیماری قلبی به مترو برود، زنده برنمی‌گردد. خانم‌ها برای خودشان واگن جدا دارند، اما ما سالمندان نداریم. قدیم‌ترها مردم به فکر ما بودند و جای خود را به ما می‌دادند، اما حالا بندرت این اتفاق می‌افتد. خلاصه اگر قانون باشد بهتر است آن وقت باید برویم یقه کسی را که اجرایش نمی‌کند بچسبیم.

سالمندانی که برای این گزارش در مورد منشور سالمندی مورد سوال قرار گرفتند، اغلب از وجود این قانون مطلع نبودند. منشور حقوقی و انسانی دوران پیری سال گذشته با بررسی مشکلات حقوقی سالمندان در شورای عالی سالمندی به وجود آمد و حوالی روز جهانی سالمند خبر آن همه جا پیچید و قرار شد این قانون به صورت لایحه‌ای با عنوان قانون حمایت از حقوق سالمندان به مجلس ارائه شود، اما از آن پس دیگر خبری در خصوص چنین لایحه‌ای و بررسی آن در مجلس نبود و یکی دو ماه دیگر نیز این منشور یک ساله می‌شود. در این منشور مستمری و بیمه سالمندان نیز مدنظر گرفته است.

ماده اول این لایحه در خصوص آزادی عمل زندگی است. به این معنا که خانواده و دیگر مداخله‌کنندگان درمانگر باید حق سالمند را در انتخاب محل زندگی رعایت نمایند. این شرایط می‌تواند مطلوب باشد اما در شرایطی که خانواده سالمند خود نیز نمی‌توانند محل سکونت مطلوبشان را انتخاب کنند و از فردای خود خبر ندارند که اجاره خانه چقدر بالا می‌رود یا حقوقشان به نسبت مخارج چقدر پایین می‌آید در مورد سالمند نیز وضع قابل پیش‌بینی است.

در این لایحه آمده است: در صورت کاهش استقلال فرد سالمند به هر دلیلی وی می‌تواند در منزل دوم خویش تحت مراقبت‌های ویژه بخش‌های دولتی یا غیردولتی قرار گیرد.

البته سالمند می‌تواند تحت مراقبت قرار گیرد و کسی مانع او نمی‌شود، اما آیا پول کافی برای پرداخت ماهانه 500 ـ 400 هزار تومان به پرستار خواهد داشت یا این هزینه را نهادهای حمایتی تامین می‌کنند؟ آیا پرستارهای قابل اعتماد و تضمین شده وجود دارند؟ مراکز حمایتی روزانه سالمندان که قرار بود راه‌اندازی شود، همین مشکل را می‌توانست حل کند، اما این مراکز، گستره بسیار محدودی دارند.

ماده 3 این لایحه تاکید می‌کند که آزادی عمل در برقراری ارتباط حق مسلم سالمند است. این را باید به که بگوییم؟ فرزندانی که جلوی ازدواج سالمندان را می‌گیرند؟ فرهنگ جامعه که ازدواج، تفریح، سفر و لذت بردن از زندگی را برای سالمندان عجیب می‌داند یا...؟ سالمند باید چگونه به این حق مسلم خود برسد؟ اگر فرزندان او خارج از ایران بود و خودش دردمند و رنجور یا حتی می‌خواست با فرزندانش در شهرستان ارتباط برقرار کند، چه؟ راستی آشنایی با فناوری‌های نوین ارتباطی هم خود مشکلی است که نیاز به آموزش همگانی دارد.

هرچند که در این لایحه آمده است: خدمات اجتماعی باید با توجه به شرایط دوران سالمندی متناسب‌سازی شود و سالمندان باید از حقوق فردی و اجتماعی خود مطلع شوند، اما سوالاتی که ما از ده‌ها سالمند پرسیدیم، نشان داد حتی از همین منشور هم تعداد کمی سالمندان اطلاع دارند و آنها فقط چیزی در حد تیتر، خبر را شنیده‌اند. جالب است بدانید در کشورهای توسعه یافته اگر خانواده‌ای از سالمند خود حمایت کند و او را در خانواده نگه دارد، مستمری از دولت دریافت می‌کند. اگر این اتفاق در ایران نیز بیفتد، این قانون ضمانت اجرایی نیز خواهد داشت.

محمدرضا عزیزی / جام‌جم