فوتبال از پاک‌ترین مشاغل است

در مسیر چنین حرکتی، بسیاری از چهره‌های فوتبال اعم از بازیکن و مربی به یکباره از صحنه لیگ برتر ما محو شده و پس از مدتی جنجال‌های پیاپی، به عرصه این لیگ برگشتند!

این اتفاقات و صحبت‌های فراوانی که پیرامون آنها به وجود آمده است، ضوابط، چرایی تشکیل و دیگر موارد بعضا مسکوت مانده مربوط به ستاد منشور اخلاقی، انگیزه‌ای برای گفت‌وگویی بلند با حجت‌الاسلام علیرضا علیپور دبیر این ستاد بود در حالی که خود علیپور از روند جاری به هیچ وجه راضی نبود و در گفته‌هایش تحولی بسیار جدی‌تر و همه‌جانبه‌تر در برخورد با معضلات نومیدکننده فوتبال ایران خواستار می‌شد.

با علیپور در مورد زمزمه‌های پایان فعالیت ستاد منشور اخلاقی، نارسایی‌های ستاد در شفاف‌سازی پرونده‌هایش، برخوردهای ضعیف با متهمان رسانه‌ای، کمبود روش‌های ایجابی، نبود ساز و کار لازم برای رفع معضل دلالی و تسری هرچه بیشتر این پدیده، مرزبندی حیطه وظایف ستاد با کمیته انضباطی فدراسیون و...

پرسش‌هایی مطرح کردیم تا پاسخ وی را به این پرسش‌ها بشنویم.

به نظر می‌رسد از حجم فعالیت‌های ستاد منشور اخلاقی کاسته شده و حتی گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر پایان فعالیت آن به گوش می‌رسد. این موضوع را تایید می‌کنید؟

در مورد برخورد با خبرنگاران و رسانه‌ای‌های منحرف از مسیر حرفه‌ای خود باید بگویم عمده شرح وظایف ما به اعضای حقیقی و حقوقی خانواده فوتبال مربوط می‌شود و همه اعضای خانواده فوتبال مشمول این آیین‌نامه‌ها هستند. مثلا خبرنگاری که وارد عرصه واسطه‌گری و نقل و انتقالات می‌شود و از ابزارش به ناحق و آن‌طور که شایسته نیست در جهت پیشبرد مقاصد مادی و شخصی خود استفاده می‌کند و مثلا یک بازیکن، مربی یا مدیر را آن‌طور که وجود ندارد جلوه می‌دهد متخلف است و ما این تخلفات را در وهله اول به نهادی که صلاحیت مواجهه با این تخلفات را دارد گزارش می‌کنیم یعنی مطبوعاتی‌ها را به معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد و صدا و سیمایی‌ها را به شورای سیاستگذاری ورزش و حراست این سازمان معرفی می‌کنیم. این که آنها چه برخوردهایی متناسب با آن تخلفات انجام دهند، مربوط به خودشان می‌شود و کاری که ما می‌توانیم انجام دهیم این است که جلوی ورود این افراد به اماکن حوزه فوتبال را بگیریم و در این راستا، 47 نام را اعلام کرده‌ایم که برایشان پروانه ورود به ورزشگاه‌ها صادر نشود. این کار، هم در تهران و هم در استان‌های دیگر انجام می‌گیرد.

فکر می‌کنم در مورد رسانه‌ای‌ها همین توضیح کافی باشد، ولی در موارد دیگری که اشاره کردید باید بگویم ما به شکل موضوعی حوزه‌هایمان را تبیین کرده‌ایم که یکی از اصلی‌ترین این حوزه‌ها، حوزه اخاذی و کلاهبرداری است که چنین پرونده‌هایی بعد از تکمیل باید راهی حوزه قضایی شوند. البته هر جا قانون اجازه دهد پرونده‌ای می‌تواند رسانه‌ای شود. به هر حال ما وظایف خود در حوزه درون‌سازمانی را انجام می‌دهیم، چون قرنطینه‌ای ایجاد کرده‌ایم تا در عین حال، تعهد خود به کنفدراسیون فوتبال آسیا و فیفا را هم انجام داده باشیم، چون آنها از ما خواسته‌اند در سه حوزه تبانی، استفاده از مواد نیروزا و سوء جریان مالی قدرتمندانه برخورد کنیم و اگر این کار را نمی‌کردیم چه‌بسا تنبیه‌های شدیدی که فیفا بر سر لیگ‌های کره جنوبی و چین اعمال کرد و حتی لیگ چین را منحل دانست بر سر ما هم اعمال می‌شد، منتها برخی افراد که پیشینه تبانی یا دوپینگ و... داشتند با ایجاد شرایطی، سعی در شانتاژ برای تحت فشار قرار دادن‌ ما داشتند و تلاش می‌کردند با استفاده از مافیای رسانه و فوتبال، بسیاری از مسوولان را تحت فشار قرار دهند یا با حضور در چند برنامه خاص رادیو، تلویزیون یا گفت‌وگو با برخی مطبوعات، به شانتاژ پرداخته و مسوولان را وادار به تسلیم کنند. غافل از آن که این ستاد (منشور اخلاقی)‌ طی سه سال گذشته نشان داد که تسلیم شانتاژ نمی‌شود.

آنها اشکال می‌گرفتند که علیپور سر در گم عمل می‌کند و چرا مربی یا بازیکنی را که از حضور در لیگ برتر محروم است، در لیگ‌های یک و 2 محروم نمی‌کند حال آن که از امسال لیگ‌های یک و 2 هم تحت رصد ما قرار دارند و محرومین حضور در لیگ برتر، تنها با تضمین مدیران عامل باشگاه‌های دسته اولی و دسته دومی به خدمت گرفته می‌شوند و در صورت اعمال تخلف در آن لیگ‌ها، محرومیت‌‌هایشان تشدید خواهد شد.

آنچه در حوزه کاری ما وجود دارد پیشگیری موقت است وگرنه درمان و علاج قطعی با برخوردهای سلبی صرف به وجود نخواهد آمد. در هنجارسازی‌های اخلاقی، نیاز به آموزش، تمرین، تکرار و ملکه ذهن شدن نزد فرد وجود دارد، ضمن آن که در حوزه اخلاقی، ابتدا باید تخلیه ایجاد شود تا محیط پاکسازی شود و سپس نوبت به جایگزینی می‌رسد.

بر همین اساس، در سه سال گذشته ما طی 103 هفته، مربی برتر اخلاق، بازیکن برتر اخلاق، مدیران، تماشاگران و میزبانان مبادی اخلاق را معرفی کرده و مورد تشویق قرار داده‌ایم. یعنی با شناسایی، احصاء و معرفی مداوم این موارد و برگزاری مراسم سالانه‌ای در تجلیل از این افراد، حرکات مثبت را مورد تشویق و تقویت قرار داده‌ایم ولی متاسفانه جو رسانه‌ای به دلایل خاصی ـ که از آن به سیاست جذب مخاطب بیشتر به هر قیمتی یاد می‌شود ـ کمتر به ترویج این رفتارها پرداخت.

ما صحبت شما را قبول داریم و در همین راستا، همه جا از مربیان سالم و خوشنام و همین‌طور مدیران و بازیکنان خوب که اکثر قریب به اتفاق جامعه فوتبال ما را تشکیل می‌دهند مورد حمایت این ستاد قرار داده‌ایم. در آینده هم سیاست‌مان، کادرسازی با منطق جایگزینی احسن و ترویج خوبی‌ها خواهد بود. مسلما وقتی خوب‌ها زیاد باشند خود به خود نوبت بدها نخواهد رسید و جامعه فوتبال به طور خودجوش آنها را دفع می‌کند. فوتبال ما نیازمند یک الگوسازی و ارائه یک مکتب اخلاقی و رفتاری است که شما می‌توانید نمونه‌های آن را در تیم‌هایی مثل فجر سپاسی، فولاد خوزستان، سپاهان، ذوب‌آهن، سایپا، ملوان و... ببینید که با اتخاذ برنامه‌ای درازمدت، حمایت همه‌جانبه، به‌کارگیری افراد شایسته و تخصیص بودجه و امکانات لازم، سعی در ازدیاد و گسترش مکتب‌های اخلاقی با گرایش مکتب پهلوانی می‌کنند.

طی 10 سال اخیر مجید جلالی و خیلی دیگر از نخبه‌های فوتبالی ما مثل غلام پیروانی، علی دوستی یا محمد یاوری با هدایت مدارس فوتبالی، سعی در تولید نمونه‌های خوبی از فوتبالیست‌های شایسته کردند که همین افزایش عرضه، تعادلی در جامعه فوتبال ایجاد می‌کند که مانع خیلی از زد و بندها می‌شود.

در این مورد به شکل موقت کارهایی انجام می‌شود. مثل:

ـ ارزشیابی عملکرد فنی و اخلاقی سالانه

ـ بارم‌بندی و سیدبندی بازیکنان در گروه‌های مختلف

ـ تضمین قرارداد بین بازیکن و باشگاه

الان عملا قراردادهای بالایی در فوتبال بسته می‌شود ولی وجه آن پشتوانه‌اش نیست. یعنی ارقامی که در قراردادها مرقوم شده به بازیکنان پرداخت نمی‌شود. با توجه به استانداردسازی لیگ حرفه‌ای و صدور مجوز حرفه‌ای در لیگ قهرمانان، عملا از سال 2013، تنها باشگاه‌هایی می‌توانند وارد لیگ شوند که به میزان ضمانت بانک طرف قراردادشان تامین اعتبار کنند. در حالی که روند کنونی نه‌تنها مطلوب نیست بلکه کاملا غلط به نظر می‌رسد و استمرار آن موجب زدوبند، هرج و مرج و واسطه‌گری است طوری که از لحاظ فنی نیز بر روند رو به رشد فوتبال ما اثر منفی خواهد گذاشت. شاید اساسی‌ترین راهکار این باشد که حق لیگ حرفه‌ای را در ایران به رسمیت بشناسیم.

این توضیح را اینجا ضروری می‌بینم که دست‌کم در لیگ ما 200 میلیارد تومان به عنوان حق رایت و پخش و تبلیغات محیطی و... دیده می‌شود و الان همه دستگاه‌ها مثل وزارت صنایع، نفت، وزارت ورزش و بخش خصوصی و... همه با ترفندهای مختلف از منابع عمومی و خزانه کشور در فوتبال هزینه می‌کنند. در حالی که جا دارد این هزینه جایی دیده و بین دستگاه‌های مختلف تعریف شود. مثلا دولت با صداوسیما قرارداد ببندد تا حق پخش به صداوسیما پرداخت شود. صداوسیما هم عین همان رقم را طی قراردادی به لیگ حرفه‌ای بپردازد. در آن صورت، هر فردی به تناسب مدت و تاثیر حضورش امتیاز گرفته و براساس آن دستمزد بگیرد.

شما می‌دانید که در قرارداد باشگاه بارسلونا با تلویزیون قید می‌شود که باید همزمان مثلا ژاوی و مسی در بازی حاضر باشند و اگر این دو در مسابقه‌ای نباشند، مثلا 10 میلیون یورو از رقم قرارداد آن شبکه تلویزیونی با باشگاه بارسلونا کسر می‌شود. نتیجه چنین قراردادی این می‌شود که:

1 ـ لیونل مسی باید در همه بازی‌ها باشد.

2 ـ مسی برای این منظور خوب تمرین می‌کند.

3 ـ میزان تاثیرگذاری او در بازی بیشتر از پیش می‌شود.

4 ـ بیننده تلویزیونی، باز هم بیشتر می‌شود.

5 ـ قدرت بازده اقتصادی بارسلونا زیاد می‌شود.

6 ـ باشگاه از این طریق می‌تواند قراردادهای بالاتری ببندد چون پول بیشتری درمی‌آورد و درآمد بیشتری به مسی و ژاوی می‌دهد.

آنجا دستمزدها هفتگی و به تناسب نوع تمرین و عملکرد بازیکن، عملکرد اخلاقی، مدت قرارداد و... پرداخت می‌شود که علاوه بر بالابردن انگیزه‌ها به شکلی واقعی‌تر و منصفانه‌تر تخصیص داده می‌شود. بازیکنی که این گونه دریافتی‌های خود را می‌گیرد طبیعتا زودتر می‌خوابد، از حواشی فاصله بیشتری می‌گیرد و حتی در اوقات فراغتش عاشقانه با توپ زندگی می‌کند یعنی در حقیقت فوتبال را طفیلی، اجباری و تحمیلی نمی‌داند و در نهایت به افرادی مانند مسی یا مارادونا تبدیل می‌شود.

در این زمینه بله. اصول اخلاقی ما هم نه‌تنها منافاتی با این حالت ندارد بلکه خیلی جاها آن را تجویز کرده است. مثلا آیه شریفه معروف «لیس للانسان الا ما سعی» یا بیت معروف:

نابرده رنج، گنج میسر نمی‌شود

مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد

اگر این گونه شود بازیکنان با تمام عشق و همت خود کار می‌کنند و ضعف‌ها و نقایص خود را با بهانه‌های واهی مثل زمین بد است، توپ خوب نیست، کفش چنین و چنان است و... توجیه نمی‌کنند. چنین رویه‌ای هیچ منافاتی با فرهنگ ما که بر خوردن نان حلال تاکید می‌کند، ندارد حتی سال‌ها پیش، رهبر معظم انقلاب بر لزوم توجه وافر به وجدان کاری تاکید کردند که اینجا هم یکی از شاخص‌های پرداخت و توجه به همین ارزش است.

واقعیت این بود که برخی اهالی فوتبال و فوتبالیست‌ها در حال جدایی از جامعه بودند. آنها در مواجهه با پول خوب، خودروی گرانقیمت و خانه بالای شهر به دام دوستان ناباب و شب‌بیداری و رفتار غیرحرفه‌ای روی می‌آوردند که ماحصل این نوع رفتار با جسم و روان، ایجاد بدنی ناآماده، رنجور و ضعیفی بود که نمی‌توانست 90 دقیقه در مصاف با حریفان آماده و یاریگرشان شود. بنابراین ناچار می‌شدند ضعف جسمانی را طوری جبران کنند که پناه بردن به مواد تکمیلی اولین اقدام در این مسیر می‌شد و سپس پناه بردن به دلالان رسانه‌ای و غیررسانه‌ای. نتیجه نهایی چنین سیکلی این می‌شد که در مقابل تیم‌های عربی که همیشه شکار آسان فوتبال ما بودند به مشکلات جدی برمی‌خوردیم!

ما معتقدیم تن، مرکب از روح و جسم، امانت خدایی است که باید سالم نگه داشته شود. این کار در دنیای فوتبال به اخلاق و رفتار حرفه‌ای تعبیر می‌شود.

ما برای حفظ اصول اخلاقی و دینی کشور و انطباق آن با مقررات جاری فیفا، آیین‌نامه‌ای را با عنوان آیین‌نامه منشور اخلاقی و ستادی را با عنوان ستاد منشور اخلاقی معرفی کردیم که این ستاد به طور موقت وظیفه ساماندهی را آغاز کرد تا بعد از مدتی با شیبی ملایم‌تر تحت عنوان اخلاق حرفه‌ای، کارها را دنبال کند و در عین حال مجری تعهدات سه‌گانه فدراسیون فوتبال به فیفا و AFC در مبارزه با سوءاستفاده مالی، مواد نیروزا و تبانی باشد.

واقعا مورد خاصی در این زمینه وجود نداشته است. البته یکی دو مورد برخی نماینده‌های محترم مجلس با نزدیکی به زمان انتخابات از مربیان معروف و محبوب استان خود در حضور هوادارانشان جانبداری‌ها و حمایت‌هایی می‌کردند که پس از برخورد منطقی ما و بازگویی مستند برخی تخلفات آنها، نه تنها مخالفتی با کارهای ما نشد بلکه از آن حمایت هم به عمل آوردند.

به غیر از آن، گاه جو رسانه‌ها را هم علیه ما برمی‌انگیزند که ما هم تسلیم آن نمی‌شویم و اجازه می‌دهیم هر چه می‌خواهند بنویسند البته اگر حرف حقی بشنویم آن را گوش می‌دهیم و سعی می‌کنیم ایرادها را اصلاح کنیم ولی اگر این‌طور نبود مسوولیتی نداریم و کارمان را دنبال می‌کنیم. ضمن این که از همه افراد متدین، خوش‌نام و ارزشی حاضر در عرصه فوتبال می‌خواهیم در جریان مبارزه با مفاسد و سالم‌سازی به ما کمک کنند.

همان‌طور که رئیس‌جمهور محترم بتازگی عنوان کرد، فوتبال ما نیازمند یک تحول اساسی است. پیشنهاد جدی من این است که ستادی متشکل از افرادی بسیار شایسته مرکب از نمایندگان دولت، مجلس و جامعه فوتبال، این طرح اساسی فوتبال را با مسوولیت خاص وزارت ورزش طراحی کنند، نظرات نخبگان را بگیرند، معایب و محاسن را احصا کنند و برای اصلاح وضعیت موجود در قالب یک وضعیت کامل تحول مدنظر رئیس‌جمهور و مردم را به دست آورند چون با این وضعیت فعلی به هیچ‌جا نخواهیم رسید.

البته امیدوارم این طرح، مثل طرح جامع ورزش، گرفتار تغییر سلیقه و تغییر وزیر، رئیس‌ و فدراسیون و... نشود. قطعا فوتبال ما می‌تواند نه تنها در آسیا بلکه در دنیا از بهترین‌ها و در ردیف کشورهایی چون پرتغال، آرژانتین و حتی اسپانیا قرار گیرد به دو شرط مهم و آن ارتقای مدیریت و انقلاب در آموزش است. انقلابی که توسط مربیان و مدرسان خبره و کاربلد شدنی است مشابه چیزی که سرمربی محترم تیم ملی والیبال در جام‌جهانی این رشته، جرقه‌‌اش را زد. با مربیان خوب، فتح قله‌های جهانی در دسترس ما خواهد بود. چرخه فوتبال فعلی ما با این وضعیت هرگز برای نظام ما مطلوب و به صلاح نخواهد بود.

زمزمه‌های پایان فعالیت یک ستاد

حدود سه سال از تشکیل ستاد منشور اخلاقی در دل سازمان لیگ فدراسیون فوتبال می‌گذرد؛ ستادی که موظف به رسیدگی و اقدام در مورد انحراف‌های حرفه‌ای پیش آمده در جامعه فوتبال و پیشگیری و برخورد با آنهاست.

شاید تنبیه برخی مربیان و دست‌اندرکاران جامعه فوتبال که اغلب به شکل محرومیت و منع از فعالیت تبلور یافته، شاخص‌ترین حرکات ایجابی این ستاد بوده است. هرچند گفته می‌شود مرتب پرونده‌های مختلفی از سوءرفتار برخی اهالی جامعه فوتبال از طریق این ستاد تکمیل شده و به مراجع مختلف قضایی برای ادامه رسیدگی و صدور حکم ارسال می‌شود.

از جهات ایجابی نیز هرازگاهی حرکات محدود تشویقی به نمایش گذاشته می‌شود و جوایزی به فلان بازیکن یا مربی یا مدیر یا داور یا حتی مجری تلویزیونی تعلق می‌گیرد بدون این که شاخص‌ها و ممیزهای دقیقی به این منظور تبیین و تشریح شود.

در حقیقت هیچ گاه پاسخی مناسب، روشن و مستدل به اعتراض‌های تنبیه‌شدگان ستاد منشور اخلاقی منتشر نشده و در عین حال، مکانیسم دقیق و سیستماتیکی به منظور شناسایی، معرفی و تشویق افراد تشریح نشده است.

از آنجا که هرگونه حرکت مثبت یا منفی غیراصولی نمی‌تواند تداوم چندانی داشته باشد کار شایسته و توام با حسن نیت تشکیل ستاد منشور اخلاقی از آنجا که فاقد تعریف و بررسی کارشناسانه و در عین حال ساز و کار و تشکیلات اصولی و منسجمی بوده گویا به بن‌بست رسیده، طوری که دبیر این ستاد نیزسخنی مبنی برتکذیب بر زمزمه رو به پایان رفتن فعالیت آن بر زبان نمی‌آورد.

چه قرار شود این ستاد به کار سه ساله خود پایان دهد و چه در مسیر قبلی حرکت کند، امید است بر پایه بررسی‌های صحیح و دقیق علمی، کارشناسی و اعتقادی، حرکات حساس و ظریف فرهنگی و اخلاقی انجام گیرد تا فوتبال پرحاشیه و مملو از معضل ما، از مشکلات جدی فعلی خود دور شده و به سمت و سوی ارزش‌های شامخ ورزش پهلوانی ریشه‌دار در تار و پود فرهنگ ارزشی این مملکت ادامه مسیر دهد.

مجید عباسقلی - گروه ورزش