وقتی اعصاب گیر می‌افتند

چه عواملی زمینه ایجاد سندرم تونل کارپال را به وجود می‌آورد؟

افزایش فشار در تونل کارپ در افراد مستعد باعث ایجاد این بیماری می‌شود. معمولا افرادی که بیش از حد از مچ دست خود بخصوص در کارهای ظریف و تکراری استفاده می‌کنند دچار این مشکل می‌شوند و شیوع آن در خانم‌ها دو برابر مردان است. از دیگر علل آن می‌توان به شکستگی استخوانی که به عصب فشار می‌آورد و آرتریت مفاصل مچ دست مثل روماتیسم مفصلی اشاره کرد. همچنین فعالیت‌هایی که به مچ فشار وارد می‌کند مثل مشت کردن، خم کردن مچ و گذاشتن دست زیر سر هنگام خواب از عوامل مستعدکننده فرد به سندرم تونل کارپ است. این بیماری در حاملگی، شیردهی و همچنین در افراد مبتلا به دیابت و اختلالات تیروئید بیشتر دیده می‌شود.

اگرچه خواب رفتگی،گزگز و مور مور در 3 انگشت شست،اشاره و انگشت وسط از علائم این بیماری است، ولی علائم دیگری مانند اشکال در حرکات ظریف مثل گرفتن سوزن، بدتر شدن علائم در شب و هنگام گرفتن گوشی تلفن در دست می‌توان مطمئن شد که به این سندرم دچار شده‌اید. بد نیست بدانید یکی از علائم شناسایی این بیماری بهتر شدن علائم با تکان دادن است. در مواردی که بیماری شدید باشد عضلات ناحیه شست لاغر می‌شود و درد و گزگز به ساعد، بازو و حتی شانه کشیده می‌شود. درد می‌تواند به حدی شدید باشد که بیمار را از خواب بیدار کند. ممکن است بیمار در انگشت خود احساس تورم داشته باشد بدون این‌که ورم خاصی دیده شود و گاهی بیماران از افتادن اجسام از دستشان شکایت می‌کنند.

تشخیص صحیح و سریع این بیماری در تصمیم گیری برای درمان بسیار مهم است. پزشک براساس شرح حال کامل بیماری، معاینه دقیق و انجام نوار عصب و عضله می‌تواند به تشخیص برسد. آنچه به افتراق این بیماری از سایر بیماری‌های ناشی از گرفتاری عصب کمک می‌کند نوار عصب و عضله است. زیرا این بیماری ممکن است با بیماری‌های دیگری مانند دیسک گردن که علائمی شبیه سندرم تونل کارپ دارد اشتباه گرفته شود. در این حالت درد از گردن به سمت انگشتان تیر می‌کشد. اما گاهی سندرم تونل کارپ و درگیری عصبی گردن با هم وجود دارد. وجود یک دنده اضافه در گردن که به آن دنده گردنی می‌گویند نیز می‌تواند ما را به اشتباه بیندازد و فکر کنیم به سندرم تونل کارپ دچار شده‌ایم. لازم است بدانید این افراد معمولا درد در قاعده گردن دارند و دچار گزگز و مورمور در دست‌ها می‌شوند و با انجام کارهایی که در بالای سر انجام می‌شود مثل برداشتن چیزی از بالای کابینت دچار احساس ضعف در دست‌ها می‌شوند.

باید توجه داشت که در موارد زیادی بطور همزمان، درگیری عصبی در دست بر اثر دیابت و سندرم تونل کارپ ایجاد می‌شود، از جمله التهاب رباط‌های مچ دست که خود را با درد در ناحیه مچ که به کف دست تیر می‌کشد نشان می‌دهد. آرتروز مفصل قاعده شست نیز ممکن است با این بیماری اشتباه گرفته شود یا برعکس، سندرم تونل کارپ باعث درد قاعده شست شود. حتی مشکلات مغز و نخاع می‌تواند علائم این بیماری را تقلید کند، مثلا در بیماری ام اس، البته بندرت علائمی شبیه به این سندرم را از خود نشان می‌دهد. بنابراین نوارعصب و عضله برای تشخیص کاملا ضروری است و یکی از دلایل باقی ماندن علائم بیماری پس از جراحی همین عدم تشخیص صحیح است.

از انجام حرکات تکراری مچ دست خودداری کنید. مچ دست خود را هنگام کار با کامپیوتر باید در زاویه صفر درجه قرار دهید. خم شدن مچ باعث افزایش فشار به عصب می‌شود. انجام کارهایی که باید از مچ به طور مکرر استفاده شود نیز می‌تواند باعث فشار به عصب و ایجاد این سندرم شود. این بیماران و بیمارانی که ورم دست دارند باید از ورزش‌های تقویتی انگشتان مثل کار با لاستیک تقویت دست خودداری کنند. در موارد ضروری از ورزش‌های تقویتی خاصی (ورزش‌های ایزومتریک) کمک بگیرید.

از گرفتن اجسامی مثل خودکار نازک که فشار زیادی به مچ وارد می‌کند خودداری کنید. بهتر است از خودکارهایی با بدنه کلفت‌تر استفاده کنید.

بالا بودن وزن، شانس ابتلا به سندرم تونل کارپ را بیشتر می‌کند بنابراین کاهش وزن بخصوص با ورزش‌های هوازی را در برنامه روزانه خود قرار دهید.

استفاده از مچ‌بند در 3 ماهه اول پس از شروع علایم و همچنین در خانم‌های حامله برای پیشگیری از عود بیماری بسیار موثر است. دقت کنید زاویه مچ‌بند باید تنظیم شود. اغلب مچ‌بندهای ساخته شده در بازار زاویه مناسبی ندارند و حتی باعث بدتر شدن علائم می‌شوند. مچ‌بند باید حتما در شب بسته شود، البته طی روز نیز می‌توان از مچ‌بند استفاده کرد. در برخی از بیماران لازم است مچ بند بخشی از حرکات انگشت را نیز محدود کند. افرادی که با مشت کردن دست، علائمشان تشدید می‌شود یا التهاب در کف دست دارند یا افرادی که موقع خوابیدن دست خود را به سمت داخل جمع می‌کنند و برخی بیماران دیگر، نیاز به این نوع مچ‌بند دارند.

افرادی که همزمان مبتلا به آرتروز مفصل شست و التهاب رباط دست مثل روماتیسم مفصلی هستند، یا دردهای شبانه شدید دارند یا انگشتانشان حالت قفل شدن دارد، لازم است از مچ‌بند خاصی استفاده کنند. این مچ‌بند‌ها از ماده مخصوص بسیار سبکی در بخش ارتوپدی فنی ساخته می‌شود.

خیر، در صورتی‌که بیماری به درمان‌های غیر جراحی مانند تزریق کورتون در مچ دست و استفاده از اولتراسوند و لیزر پاسخ مناسبی ندهد یا چنانچه در نوار عصب و عضله علائم درگیری شدید دیده شود یا عضلات تحلیل رفته باشد و یا دست‌ها ضعیف شده باشند جراحی توصیه می‌شود. اما از آنجا ‌که این جراحی با عوارضی مانند زخم بدشکل،آسیب به اعصاب پوستی و چسبندگی تاندون‌ها همراه است لذا یک دوره کار درمانی پس از جراحی برای کاهش تورم و حفظ حرکات انگشتان همراه با 4 هفته استفاده از مچ‌بند ضروری است.

روش‌های کاردرمانی برای کاهش چسبندگی عصبی، استفاده از اولتراسوند، یوگا، تمرین‌های تنفسی و ورزش‌های دست برای سندرم تونل کارپ وجود دارد، اما اثر آنها هنوز کاملا ثابت نشده است.

یکی از روش‌های درمانی مورد تایید برای درمان سندرم تونل کارپ، لیزر کم توان است. لیزر باعث تولید گرما یا ایجاد حس خاصی در بافت نمی‌شود اما در سلول‌ها باعث افزایش تولید انرژی، افزایش مصرف انرژی سلولی، کاهش تولید مواد التهابی، کاهش ورم، کاهش نفوذپذیری غشای سلولی، افزایش جریان خون بافتی افزایش جریان لنف می‌شود. بنابراین چنین مکانیسم‌هایی می‌تواند در کاهش درد و التیام التهاب عصبی موثر باشد.

جالب است بدانید اعصاب نیز از طریق عروق، اکسیژن دریافت می‌کنند و حتی به علت نیاز فراوان اعصاب به مصرف انرژی و اکسیژن به نسبت سایر بافت‌ها درصد بالایی از عروق به عصب‌ها اکسیژن‌رسانی می‌کنند، بنابراین عصب‌ها به عوامل اختلال در خون‌رسانی بسیار حساس هستند. در همین ارتباط گزارش‌هایی در مورد شیوع بیشتر سندرم تونل کارپ در سیگاری‌ها وجود دارد و این به دلیل ایجاد انقباض عروقی و کمبود اکسیژ‌ن‌رسانی به عصب است. بنابراین توصیه می‌شود این بیماران از کشیدن سیگار خودداری کنند. مصرف کافئین نیز نمی‌تواند با انقباض عروقی همراه باشد. پس در مرحله توانبخشی درگیری عصبی، توصیه می‌شود قهوه، چای، نوشابه حاوی کافئین و شکلات مصرف نشود یا به مقدار کمتری مصرف شود. حتی قبل از جراحی‌های اعصاب محیطی به بیماران توصیه می‌شود از مصرف این مواد خودداری شود. اما نباید از مصرف مایعات غافل شد، زیرا مصرف کافی مایعات باعث بهبود اکسیژن‌رسانی عصبی می‌شود.

این سندرم در خانم‌های باردار بخصوص در سه ماهه سوم بارداری و خانم‌هایی که دچار تورم می‌شوند، دیده می‌شود.

اما خوشبختانه این افراد به درمان‌های طب فیزیکی و غیرجراحی بخوبی پاسخ می‌دهند. در این موارد معمولا از مچ بند استفاده می‌شود. اما باید توجه کنید از مچ‌بند مناسب و به صورت صحیح استفاده کنید زیرا سفت بستن مچ‌بند یا نامناسب بودن آن ممکن است علائم بیماری را بدتر کند. ورم دست به دنبال جراحی سینه نیز می‌تواند باعث سندرم تونل کارپ شود. همچنین سندرم تونل کارپ در اسکلرودرمی بیشتر دیده می‌شود.

ام‌البنین خان‌وردی