روییدن در سنگلاخ

انتخابات مجلس هفتم در شرایطی برگزار شد که جبهه‌های مختلف جریان اصلاح‌طلبی، این بار نه تنها در برابر نظرات شورای نگهبان به عنوان مرجع قانونی تشخیص صلاحیت داوطلبان ایستاده بودند، بلکه با به قدرت رسیدن محمود احمدی‌نژاد در انتخابات نهم ریاست جمهوری، جریان وسیع تبلیغی را در مورد چهره‌های اصولگرا در فضای سیاسی جامعه به راه انداختند.

در این شرایط، جریانات سیاسی منتقد، بی‌پروا بر طبل بی‌اعتمادی مردم به انتخابات مجلس می‌کوبیدند و جریانات سیاسی اصولگرا که در چارچوب مصالح نظام به فعالیت می‌پرداختند، با ملاحظات فراوانی روبه‌رو بودند.

اصولا در این شرایط، انتخابات که در نظام مردم‌سالاری دینی ایران، همواره آزمون بزرگی برای رقابت گروه‌ها، جناح‌ها و ائتلاف‌های سیاسی با سلایق مختلف سیاسی و اقتصادی است تا با ارائه برنامه‌ها و سیاست‌های خود و اقناع افکار عمومی زمینه‌های حضور خود در خدمت و حاکمیت را فراهم کنند، به چالش بزرگی بدل شده بود.

این انتخابات از اهمیت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی فوق‌العاده‌ای برخوردار بود زیرا نتیجه انتخابات این مجلس و ماحصل حضور نمایندگان منتخب، تاثیر گسترده‌ای بر حیات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی جامعه در محیط داخلی و در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی داشت.

از یک سو، منتقدان سعی می‌کردند با جداسازی مردم از جریان انتخابات، راه یافتگان به مجلس را از عصاره فضایل ملت بری نشان دهند و از سوی دیگر، مسائلی که در مجلس ششم پیش آمده بود تا حدی توجه و اعتماد مردم را از نمایندگان دوره قبل، کاسته و جامعه را به مقام یک ناظر ساکت تبدیل کرده بود.

از روزهای ابتدایی تشکیل مجلس ششم، بررسی اعتبارنامه نمایندگان اصولگرا، جناح اکثریت اصلاح‌طلب مجلس را در موضع مقابله با همکاران بهارستانی قرار داد. اعتراض بر سر اعتبارنامه غلامعلی حدادعادل، تا جایی پیش رفت که به‌رغم تلاش رئیس وقت مجلس ششم برای پادرمیانی و حل و فصل ماجرا، داستان آن به رسانه‌ها کشید. پس از آن نیز با برخوردهای گاه و بیگاه، نمایندگان اصلاح‌طلب بر سر مسائلی از جمله اصلاح قانون مطبوعات و صدور احکام قضایی برای 4 نفر از نمایندگان، آبستراکسیون (خروج از مجلس) 60 نماینده و تهدید رئیس مجلس به ترک صحن علنی، فضای پارلمان ملتهب شد.

در نهایت، پس از آن‌که برای انتخابات مجلس هفتم، شورای نگهبان، برخی نمایندگان این مجلس را صالح به حضور در دوره بعد تشخیص نداد، استعفای دسته جمعی نزدیک به 130 نفر از اکثریت مجلس و تحصن آنها در صحن علنی، فضای جامعه سیاسی کشور را بشدت دچار بحران کرد.

با پایان فعالیت ششمین دوره، مجلس هفتم باید تشکیل می‌شد و همین مساله، به انتخاباتی انجامید که به خروج عده زیادی از نمایندگان ششمین دوره از صحنه سیاسی کشور منجر شد.

در انتخابات مجلس هفتم، بسیاری از اصلاح‌طلبان سعی کردند در قامت منتقدان درون نظام خود را مطرح کنند.

در این میان، رقابت اصلی بین گروهی از اصولگرایان سنتی که بیشتر متشکل از طیف جامعه روحانیت مبارز، هیات‌های موتلفه اسلامی و جامعه اسلامی مهندسان بودند و اقلیت اصلاح‌طلبان که ائتلافی به رهبری رئیس‌جمهور وقت به نام ائتلاف برای ایران تشکیل داده بودند، برگزار شد. در این میان البته اصولگرایان جدیدتری که با نام طیف آبادگران پا به عرصه حیات سیاسی جامعه گذاشته بودند نیز تلاش می‌کردند نظر مردم را به سوی خود جلب کنند.

نکته قابل توجه در انتخابات هفتم، حضورنیافتن گروه‌هایی مانند احزاب مشارکت، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران و حزب کارگزاران بود زیرا این احزاب با اعلام این‌که در انتخابات، لیست نخواهند داد، به صورت تلویحی، حضور خود در انتخابات را کمرنگ و معادل تحریم جلوه داده بودند. هر چند اصلاح‌طلبان هیچ‌گاه بصراحت درباره تحریم حضور در انتخابات، نظری ارائه نکرده بودند، ولی فضاسازی بی‌سابقه رسانه‌های خارج از کشور و همراهی عده‌ای از نمایندگان مجلس ششم که موفق به حضور در لیــست‌های انتخاباتی پارلمان هفتم نشده بودند، فضا را به سمت و سوی تحریم انتخابات پیش برده بود.

در این شرایط، بنا به تعبیر مقام معظم رهبری، مجلسی ظهور کرد که مانند درختان کوهستان، از میان سنگلاخ‌ها روییده بود:

«این مجلس [هفتم]، از جهتى یک خصوصیتى دارد و آن این است که این ترکیب ـ ترکیبى که بعضى از جهات کلى و خطوط اصلى آن را عرض خواهم کرد ـ در یک فضاى نامناسب رویید؛ مثل گیاه یا درختى که از میان سنگلاخ بروید. «ألا و إنّ الشّجرة البرّیّة أصلب عوداً و أبقى وقوداً»؛ درختى که در میان سنگ مى‌رویَد، هم محکم‌تر و استوارتر است و هم آن وقتى که او را تبدیل به آتش کردند، آتش ماندگارترى دارد و اثرش براى مدت‌ها مى‌ماند؛ مجلس شما این‌گونه است. شرایطى که قبل از پدید آمدن این مجلس به وسیله بعضى اشخاصى که از روى غفلت، کارهایى انجام مى‌دادند، به وجود آمده بود ـ رفتن به سمت تحریم انتخابات، رفتن به سمت استعفاى نمایندگان، اعتصاب در مجلس، مقابله مجلس ـ چیزهاى بد و عجیبى بود و صداى عمومى مجلس، با خیلى از مبانى و اصول نظام مغایرت داشت. در یک چنین فضایى، این مجلس رویید.»¹

واقعیت این است که اصلاح‌طلبان حاضر در مجلس ششم در تشخیص اولویت‌های جامعه و مخاطب قرار دادن عامه ناکارآمد بودند. اگر برای ساکنان برخی شهرهای کوچک و مناطق خاص در انتخابات مجلس همواره برتری‌های قومی و علایق دینی و شرعی ارجح است، ولی اصلاح‌طلبان نتوانستند با برنامه‌ریزی معقول و منطقی، پدیده انتخابات و مشارکت سیاسی را به عنوان تکلیفی شرعی و نه اثبات قدرت منطقه‌ای مردم، معنا کنند. به همین دلیل با در نظر گرفتن حساسیت‌ها و سلایق و علایق مردم، اصولگرایان توانستند مطالبات مردم را در انتخابات مجلس هفتم، عیان و از همین منظر، حریف را از میدان به در کنند. با در نظر گرفتن نتایج انتخابات شوراها و مجلس هفتم اکنون می‌توان کاملا واضح حکم کرد که اصلاح‌طلبان مجلس ششم با مطالبات عمومی بیگانه بودند و همگان را در مطالبات سیاسی صنفی و گروهی خود، شریک می‌پنداشتند. اینچنین شد که مردم نیز از اصلاح‌طلبان رویگردان شدند و به سمت رقیب آنها پیش رفتند.

در شرایط سخت ماه‌های پایانی مجلس ششم، انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی، در ۹ اسفند ۱۳۸۲ خورشیدی انجام و در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۸۳، اولین جلسه مجلس هفتم برگزار شد.

رئیس مجلس هفتم، به غلامعلی حدادعادل رسید که در مجلس ششم، رئیس فراکسیون اقلیت اصولگرا بود و نواب وی نیز مهندس محمدرضا باهنر و محمدحسن ابوترابی فرد بودند. حدادعادل اولین رئیس مجلس غیر روحانی پس از انقلاب بود .

در انتخابات هیات رئیسه این مجلس، سیداحمد موسوی، حمیدرضا حاجی‌بابایی، علیرضا زاکانی، حسین سبحانی‌نیا، موسی قربانی و جهانبخش محبی‌نیا، به عنوان منشی برگزیده شدند و بهارستان نشینان، احمد ناطق‌نوری، حسن نوعی اقدام و محسن کوهکن را به عنوان کارپرداز انتخاب کردند. همچنین در دوره مجلس هفتم، احمد توکلی رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس و رحیمی، رئیس دیوان محاسبات کشور بود.در این سال‌ها بود که دولت محمد خاتمی به حضور خود در صحنه سیاسی کشور، پایان داد و فضا برای انتخابات مجلس هشتم مهیا شد. با وجود این، انتخابات دولت نهم، فضای مناسبی را در اختیار آبادگران قرار داد تا در عرصه پارلمان نیز حضور خود را مستحکم کنند؛ حضوری که در انتخابات مجلس هشتم، آنها را به عنوان یک رقیب تمام عیار در مقابل سایر طیف‌های اصولگرایان قرار داد.

امیدوار بنی سلیم

پانوشت:

1. مقام معظم رهبری، 8 خرداد 86