تیشه بر ریشه بیستون نزنیم

کتیبه تاریخی بیستون از جمله این آثار است که اخیرا از سوی اداره میراث فرهنگی کرمانشاه با محصورشدن داربست‌های فلزی در حال مرمت است؛ اقدامی که اگرچه مورد تایید بسیاری از کارشناسان میراث است ولی در مورد نحوه انجام آن شبهاتی وجود دارد.

اخیرا روی کتیبه تاریخی بیستون ـ اثری که به ثبت جهانی نیز رسیده است ـ ترک‌هایی مشاهده شده و مسوولان میراث‌فرهنگی استان برای جلوگیری از افزایش و برطرف‌شدن این ترک‌ها اقدام به مرمت این اثر تاریخی کرده‌اند که استفاده از گروهی از باستان‌شناسان خارجی برای مرمت، عکسبرداری و تهیه نقشه مجدد از کتیبه و نصب داربست فلزی از جمله این اقدامات است.

در حال حاضر، یکی از انتقاداتی که بر نحوه مرمت این اثر تاریخی مطرح است وجود داربست‌های فلزی، آن هم در فاصله نزدیک با کتیبه است. برخی از کارشناسان میراث معتقدند که این داربست‌ها به مرور زمان در برابر باران و تغییرات جوی دچار واکنش شیمیایی و زنگ‌زدایی می‌شود و همین امر سرعت تخریب کتیبه و سنگ‌های اطراف آن را افزایش می‌دهد.

یک کارشناس ارشد میراث فرهنگی در مورد آسیب این داربست‌ها بر کتیبه می‌گوید: چنانچه این داربست‌ها زنگ بزند و روی کتیبه باقی بماند مطمئنا به کتیبه آسیب می‌رساند.

البته ملیحه مهدی‌آبادی در گفت‌وگو با جام‌جم می‌افزاید: داربست‌ها‌ به خودی خود به کتیبه آسیب نمی‌رساند و تنها زمانی می‌تواند باعث نگرانی شود که اولا از جنس آهن و ثانیا رنگ‌نشده باشد چراکه تنها در این صورت است که با گذشت زمان و در اثر تغییرات جوی مانند بارش برف و باران و تابش آفتاب، دچار واکنش شیمیایی و پدیده زنگ‌زدگی شده و آثار مخربی از خود روی اثر باقی می‌گذارد.

وی با بیان این‌که داربست همچنین نباید در جای نامناسبی همچون درز شکاف قرار گیرد، به راهکارهای جلوگیری از آسیب‌رساندن داربست‌ها به اثر اشاره می‌کند و می‌گوید: قرارگرفتن داربست در جایی مثل درز شکاف، باعث انقباض و انبساط آن در زمستان و تابستان و در نتیجه ایجاد شکاف یا عمیق‌تر‌شدن شکاف‌های قبلی خواهد شد. ضمن این‌که اگر از داربست استیل به جای داربست آهنی استفاده شود یا همان داربست آهنی رنگ شده مورد نظارت مستمر قرار گیرد، شاهد وقوع پدیده مخربی در این زمینه نخواهیم بود.

در همین حال، یکی از کارشناسان میراث فرهنگی کرمانشاه ضمن اشاره به این نکته که داربست‌ها از جنس آهن و رنگ‌نشده هستند، به جام‌جم می‌گوید: این موضوع اگرچه در آسیب‌رسیدن به کتیبه بی‌تاثیر نیست اما این تاثیر، چندان زیاد و محسوس نیست، چراکه داربست‌ها ضدزنگ خورده‌اند و تا زمانی که ضدزنگ از بین نرود، شاهد فعل و انفعالات شیمیایی روی آنها نخواهیم بود.

احسان احمدی نصر با بیان این‌که مطمئنا برای به دست‌آوردن برخی منافع باید متحمل ضررهایی هرچند اندک شد، می‌افزاید: این آسیب جزئی نیز بهایی است که باید در ازای مرمت و حفاظت از آن پرداخت، چراکه برای جلوگیری از تخریب کامل کتیبه باید آن را مرمت کرد و تنها راه دسترسی به این اثر برای مرمت آن، نصب داربست است و در این ابزار فلزی، ماده‌ای به نام هماتیت وجود دارد که باعث زنگ‌خوردگی آن می‌شود که اگرچه با ضدزنگ اثر آن کم می‌شود، اما چون در مجاورت اثر قرار دارد تاثیر خود را خواهد گذاشت.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه نیز معتقد است نگرانی کارشناسان در این زمینه بی‌مورد است و داربست‌های فلزی هیچ‌گونه آسیبی به کتیبه وارد نمی‌کند.

جلیل رحیمی می‌‌افزاید: داربست‌ها از یکی دو هفته پیش به منظور استفاده باستان‌شناسان پروژه ملی مرمت بیستون نصب شده و قطعا اگر ضرری برای کتیبه داشت، در وهله اول با اعتراض این افراد که در کار خود بسیار خبره هستند، مواجه می‌شد. وی می‌‌گوید: این پروژه که از سال جاری آغاز شده، با اعتباری به میزان 300 میلیون تومان از محل اعتبارات ملی و با مشارکت 2 کشور ایران و آلمان طی مدت 5 سال اجرا می‌شود.

رحیمی با بیان این‌که پروژه براساس مطالعات کامل و جامعی که طرح اولیه آن توسط دانشگاه علم و صنعت و تحت عنوان طرح جامع ساماندهی بیستون تهیه شده در حال انجام است، می‌گوید: اولین مرحله این پروژه، تهیه نقشه نوری برای بازخوانی مجدد کتیبه است که از طریق اسکن نوری و با دقت یک‌صدم میلی‌متر و توسط باستان‌شناسان یک شرکت معتبر آلمانی و طبق آخرین روش ارائه‌شده در آلمان و با نظارت کارشناسان دانشگاه تهران انجام می‌شود.

وی با تاکید بر این‌که نصب این داربست‌ها هیچ‌گونه آسیبی به جذب گردشگری استان وارد نمی‌کند، درباره سردرگمی گردشگران در نوروز 91 هم می‌گوید: برای دسترسی گردشگران و بازدیدکنندگان این اثر، تدابیری از جمله نصب دوربین اندیشیده‌ایم که از طریق آن گردشگران می‌توانند به مشاهده این اثر بپردازند، ضمن این‌که راهنمایانی را در محوطه قرار خواهیم داد تا اطلاعات مورد نیاز گردشگران در مورد این اثر را به آنها ارائه دهند.

رحیمی با بیان این‌که ما ناچار به انجام این کار بودیم و معتقدیم گاهی باید به خاطر به دست‌آوردن برخی مواهب از برخی منافع گذشت، می‌افزاید: انجام این کار هم ضرورت داشت و مطمئنا اگر انجام این کار چند ماه بیشتر طول نمی‌کشید، آن را به ایام بعد از تعطیلات نوروز موکول می‌کردیم، اما انجام این پروژه 5 سال زمان می‌برد و فرقی نمی‌کند که قبل از نوروز 91 یا پس از آن شروع به انجام کار کنیم.

حسین راعی، مدیر پایگاه میراث جهانی بیستون نیز با بیان این‌که این کتیبه اولین بار یک قرن پیش توسط رابینسون خوانده شده و همان خوانش پایه تمام مطالعات ما بوده است، می‌گوید: ما احتیاج به خوانش جدید این کتیبه داریم، ضمن این‌که انجام کارهای مرمتی روی کتیبه نیز بدون مطالعه آن امکان‌پذیر نیست.

سنگ‌نوشته بیستون یکی از مهم‌ترین و مشهورترین سندهای تاریخ و طولانی‌ترین کتیبه جهان است که شرح پیروزی داریوش اول و به بندکشیدن یاغیان را نشان می‌دهد. این اثر تاریخی، هشتمین اثر ایرانی است که پس از تخت‌جمشید، چغازنبیل، نقش‌جهان، تخت‌سلیمان، پاساگارد و سلطانیه در سال 2006 در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسید. این اثر تاریخی در شهرستان هرسین در 30 کیلومتری شهر کرمانشاه بر دامنه کوه بیستون واقع است.