سودان جنوبی؛ درگیر مشکلات بی‌پایان

ایوان واتسون که برای شعبه صلیب سرخ جهانی در پایتخت سودان جنوبی یعنی جوبا کار می‌کند، می‌گوید: «سودان جنوبی در لحظات تعیین‌کننده تاریخ خود قرار دارد. » این کشور پس از ده‌ها سال جنگ داخلی، حال باید در عمل همه چیز را از نو بنا کند و کشوری کاملا جدید بسازد. واتسون می‌گوید: «کشورسازی یک فرآیند است که نیاز به زمان دارد.» البته این گفته زمانی صادق است که سرزمینی در بهترین شرایط باشد، اما وضعیت و شرایط در سودان جنوبی بشدت وخیم و فاجعه‌بار می‌نماید.

3 مشکل اصلی و اساسی این کشور نوپا عبارت است از توسعه‌نیافتگی، مناقشات سیاسی داخلی بی‌شمار و اختلاف‌ها با سودان یعنی همان کشوری که سودان جنوبی در جولای گذشته از آن جدا شد و استقلال یافت.

سودان جنوبی مساحتی تقریبا برابر با فرانسه دارد؛ با جمعیتی که طبق برآوردها بیش از 9 میلیون نفر است و البته این جمعیت به صورت بسیار پراکنده در این سرزمین ساکن هستند. زیرساخت‌ها وضعیتی بشدت خراب دارد و در سراسر کشور تنها چند کیلومتر جاده آسفالته به چشم می‌خورد و در ماه‌های بارانی آوریل و اکتبر بخش‌های پهناوری از این سرزمین در عمل غیرقابل دسترسی است. دولت سودان جنوبی هم که در واقع از نظامیان شورشی سابق تشکیل شده است، نمی‌تواند از پایتخت که در جنوب این کشور قرار دارد، نیازهای اساسی دیگر نقاط را تامین کند، چه رسد به آن‌که قادر به برقراری امنیت باشد. نیروی پلیس سودان جنوبی نیز ضعیف و فاسد است و ساختارهای اداری کشور بشدت عقب‌مانده به شمار می‌آید. در اغلب مناطق این کشور، فرماندهان سابق حکومت می‌کنند و این افراد نیز قدرت خود را به طور سنتی بر ساختارهای قومی‌ و قبیله‌ای استوار کرده‌اند.

درگیری‌ها و مناقشاتی هم که امروز بار دیگر در شرق این کشور سربرآورده است، در واقع اموری سنتی به شمار می‌آید. در این کشور گروه‌های قومی‌ همواره بر سر گله‌های گاو و نمادهای ملی و پول و البته بر سر مهم‌ترین منابع درآمدی با یکدیگر می‌جنگند. آن به اصطلاح «جنگ گاو»ی که از صدها سال پیش جریان دارد، امروزه بر خلاف گذشته نه با چوب و سنگ بلکه با سلاح‌های آتشین جریان دارد؛ همان سلاح‌هایی که به دلیل سال‌ها جنگ داخلی به وفور در سودان جنوبی یافت می‌شود.

خشونت، ابزاری برای حل مناقشات

جنگ‌های داخلی که از سال 1955 به صورت پی در پی در سودان درگرفته، اثراتی منفی در ذهن و روح منطقه بر‌جای گذاشته است. واتسون یعنی همان کارمند صلیب سرخ می‌گوید: ‌«مردم این منطقه، اغلب این ذهنیت را دارند که خشونت، بهترین ابزار برای حل مناقشات است». سازمان متبوع واتسون به قربانیان مناقشات مسلحانه رسیدگی می‌کند و این فعالیت‌ها بیش از هرجای دیگر در شمال سودان جنوبی یعنی در مناطق مرزی این کشور با سودان جریان دارد، همان مناطقی که گروه‌های مسلح علیه یکدیگر یا علیه ارتش دولت مرکزی در حال جنگ هستند. علاوه بر آن، افراد مسلح موسوم به ارتش لردها (وابسته به اوگاندا) نیز در غرب سودان جنوبی بر آتش این منازعه‌ها می‌دمند. واتسون بر این نکته تاکید دارد: «در یک کلام باید گفت که مشکلات سودان جنوبی امری پیچیده و دشوار است و براحتی نمی‌توان آن را تشریح کرد.»

به دلیل ضعف شدید دولت مرکزی، وظیفه تامین حداقلی نیازهای ضروری از قبیل دارو، آب و مواد غذایی عملا بر دوش صدها سازمان کمک‌رسان از جمله صلیب سرخ جهانی قرار گرفته است. صلیب سرخ از 3 منطقه مالاکال در شمال، واو در شمال غربی و از پایتخت یعنی جوبا به امور مجروحان و مشکلات بخشی از صدها هزار پناهجوی مناطق مرزی می‌پردازد. افزون بر آن همکاران این سازمان تلاش می‌کنند که با هدف حفظ جان مردم غیرنظامی ‌و زندانیان، طرف‌های مناقشه را با اصول اساسی حقوق‌بشر آشنا سازند.

از نظر واتسون، شکل‌گیری تدریجی ساختارهای کارآمد برای تامین امنیت از اهمیتی ویژه برخوردار بوده و تامین نیازهای اساسی مردم می‌تواند انگیزه ادامه درگیری‌ها را کاهش دهد. ولفگانگ لاخر، کارشناس ارشد بنیاد سیاست و علوم در برلین نیز با این نظر موافق است. او طی یکی از تحقیقات خود درباره استقلال سودان جنوبی، لغو حالت جنگی و خلع سلاح طرفین و همین طور برقراری کنترل دولت بر سراسر کشور و افزون بر آن ایجاد ساختارهای کارآمد اداری را بهترین راه برای حل مشکلات سودان جنوبی می‌داند و عقیده دارد این کشور نوپا در این صورت است که می‌تواند پتانسیل‌های خود را آزاد کند.

سودان جنوبی در واقع کشوری ثروتمند محسوب می‌شود. نزدیک به 80 درصد از منابع نفت کشوری که تا سال پیش، یک کشور متحد به حساب می‌آمد، در این منطقه قرار گرفته است. وجود بزرگ‌ترین منابع آبی در این منطقه نیز سودان جنوبی را به کشوری حاصلخیز تبدیل کرده و علاوه بر آن، منابع زیرزمینی دیگری نیز در این کشور قرار دارد. وجود همین منابع به سودان جنوبی امکان می‌دهد که حداقل مشکلات مالی خود را با تکیه بر امکانات داخلی حل کند. بر پایه گزارش بانک جهانی، تنها با درآمد حاصل از فروش نفت این کشور می‌توان در وضعیت مردم تغییراتی اساسی ایجاد کرد.

98 درصد درآمدهای سودان جنوبی هم البته از فروش نفت و دیگر منابع زیرزمینی تامین می‌شود، اما بر پایه تحقیقات لاخر، این پول «بیش از همه در ساختارهای قومی‌ و قبیله‌ای و میان گروه‌های قومی‌ هزینه می‌شود.» به عبارت بهتر، دولت این کشور تلاش دارد که با پول، صلح خریداری کند. به همین خاطر کارشناسان بر این مساله تاکید دارند که کمک‌های مالی به سودان جنوبی باید به حداقل برسد و به جای آن کشورهای خارجی در پروژه‌های آموزشی، درمانی و زیرساختاری مشارکت کنند. از سوی دیگر، دولت سودان جنوبی نیز باید هر چه سریع‌تر به توزیع عادلانه درآمدها بپردازد و ثروت کشور را به صورت صحیح و در جای مناسب به کار گیرد.