خودکفایی در صنعت آب و برق

امروزه صنعت آب و برق به‌زعم مسوولان و متخصصان داخلی، دانش بومی و داخلی دارد که در بیش از 95 درصد تکنولوژی و تجهیزات مورد نیاز آن به خودکفایی و استقلال دست یافته است.

تحریم و فشارها، کشور را به چاره‌اندیشی برای جایگزینی واداشته و از این رو پژوهش‌ها و دانشگاه‌ها در این زمینه بسیار فعال وارد شده‌اند.

علی ذبیحی قائم‌مقام وزیر نیرو از تجربیات و راهکارهای برون‌رفت از فشار تحریم‌ها در صنعت آب و برق سخن می‌گوید و تاکید دارد دستیابی به خودکفایی بیش از 95 درصدی در سایه این فشارها و تحریم‌ها صورت گرفته است.

از راهکارها و تجربیات مقابله با تحریم در وزارت نیرو بگویید. به واسطه تحریم‌هایی که بر کشور وارد شده آیا صنعت آب و برق توانسته از تحریم‌ و دشواری‌های آن رهایی یابد؟

ابتدا مایلم از جام‌جم تشکر کنم که در این برهه از زمان که دشمنان نظام و انقلاب سعی می‌کنند برای مردم چالش ایجاد کرده و تلاش می‌کنند روحیه مردم را نسبت به آینده تضعیف کنند، تلاش می‌کند با پاسخ‌های منطقی و بیان دستاوردهای مهم طی 33 سال بعد از پیروزی انقلاب توطئه‌ها را خنثی کند. رهبر معظم انقلاب هم اخیرا در خطبه‌های نمازجمعه روی این مطالب تاکید کردند.

خود من وقتی به فضای کشور در یک سال گذشته نگاه می‌کنم می‌بینم کمتر به موضوع جهاد اقتصادی پرداخته شده. ما مشغول بحث‌هایی شدیم که می‌تواند آسیب بیشتری وارد کند در حالی که در سال جهاد اقتصادی باید درباره ظرفیت‌های خوب ایجادشده در کشور پرداخته و بحث شود.

این‌که الان کشورهای غربی تحریم را مطرح می‌کنند یکی از دلایلش آن است که ابزار دیگری برای هجوم به افکار عمومی جامعه ما ندارند. سعی می‌کنند به وسیله تحریم افراد کم‌تجربه و جوان‌ترها را تحت‌تاثیر قرار دهند.

در وزارت نیرو با نگاه به عملکرد 33 ساله و مقایسه آن با قبل از انقلاب با قاطعیت می‌توان گفت ما در صنعت آب و برق بیش از 95 درصد به خودکفایی رسیدیم.

وقتی اول انقلاب تحریم‌ها را مطرح می‌کردند شاید ما پنج درصد هم ظرفیت داخلی نداشتیم ولی با تلاش تمام کسانی که در گذشته و حال در وزارت نیرو کار کردند امروز ظرفیتی ایجاد شده که ما به این توانمندی و دستیابی به علم و فناوری مورد نیاز صنعت و آب و برق کشور بر خود می‌بالیم.

صنعت ما هم در مقایسه با کشورهای پیشرفته، تقریبا همگام با آنها پیش می‌رود و از سطح تکنولوژی و ابزارآلات فنی هم عقب نیستیم؛ شاید در بسیاری از زمینه‌ها جلوتر هم باشیم به طوری که هم‌اکنون در کشورهای همسایه و دیگر کشورها خدمات فنی و مهندسی و ساخت نیروگاه را دنبال می‌کنیم.

بسیاری از نیروگاه‌هایی که در خارج از کشور توسط متخصصان داخلی ساخته شده به مرحله تولید رسیده و در مدار برق است یعنی نه‌تنها در داخل خودکفا شدیم بلکه خدمات را صادر می‌کنیم.

نگرانی دشمن هم از همین نقطه است بازارهای فنی که در گذشته در اختیار آنها بوده دارد از دستشان خارج می‌شود و کشورهایی که با قدرت‌ها چالش پیدا کنند، برای رفع نیازهای خود به جمهوری اسلامی ایران تکیه دارند. در حال حاضر ما از یک کشور واردکننده صرف تکنولوژی به کشورهای تولیدکننده تبدیل شدیم.

هم خودمان را اداره می‌کنیم، هم وابستگی‌مان به غرب و دیگر کشورها از بین رفته و می‌توانیم به سایر کشورها خدمات صادر کنیم که این جایگاه تلاش و کوشش را در وزارت نیرو می‌رساند.

قبل از انقلاب شرکت‌های خارجی همه کارهای وزارت نیرو را دنبال می‌کردند، اما بعد از انقلاب کم‌کم توانستیم وارد فعالیت‌هایی شویم که ظرفیت آن کم و بیش در داخل مانند بخش‌هایی از ساخت نیروگاه‌ها و سدها وجود داشت.

در نیروگاه‌، کارهای عمرانی و ساخت و ساز انجام می‌دادیم، ماشین‌آلات را از کشورهای سازنده می‌خریدیم، اگر کشور سازنده نمی‌فروخت از واسطه‌ها خریداری می‌کردیم اما می‌دانستیم جلو که برویم تهیه ماشین‌آلات مشکل می‌شود و فروش آن توسط شرکت‌های سازنده یا شرکت‌های واسطه محدودیت خواهد داشت به همین دلیل در وزارت نیرو با کمک دانشگاه‌ها و افراد خبره صنعت، شرکت‌های تخصصی شکل گرفت.

با استفاده از روش مهندسی معکوس، امکانات را برای طراحی ماشین‌آلات صنعتی بزرگ در نیروگاه ایجاد کرده و آنچه الان ما را خودکفا کرده بهره‌گیری از همان مهندسی معکوس است که ماشین‌آلات و ابزارهایی که در گذشته توسط دیگر کشورها تولید می‌شد اکنون خودمان تولید می‌کنیم.

بر این اساس، ظرفیت تخصصی و مهندسی ایجادشده در شرکت‌های داخلی می‌تواند نیازهای وزارت نیرو را برطرف کند و حتی سایر بخش‌ها مانند صنعت نفت، راه‌آهن و وزارتخانه‌های صنعتی که نیاز به تکنولوژی دارند می‌توانند از خدمات فنی و مهندسی این شرکت‌ها استفاده کنند و یکسری اقلام و ابزار مورد نیاز آنها را نیز بسازند.

امروز همین شرکت‌ها پا را فراتر گذاشتند و با تیم‌های تحقیقاتی و پژوهشی که شکل دادند دنبال طراحی بومی و ملی هستند و ماشین‌آلاتی را طراحی می‌کنند که از نقطه صفر تا صد آن به دست متخصصان داخلی طراحی شده است.

خیر، محدودیت‌ها و تحریم‌ها برای ما فرصت بود. نه‌تنها ما را ناامید نکرده بلکه باعث شده بیشتر پی به توان و پتانسیل داخلی ببریم. دشمنان می‌خواستند ما را زمین بزنند اما باعث شکوفایی ملی ما شدند.

طراحی و ساخت سدهایی که قبل از انقلاب ساخته شده، داخلی نبوده و شرکت‌های خارجی آنها را ساختند ولی ما اوایل امسال جشن خودکفایی سدسازی در کشور را داشتیم و هم‌اکنون سد‌ها در کشور از ابتدا تا انتها ـ از طراحی تا آبگیری ـ توسط ایرانی‌ها انجام می‌شود. ساخت نیروگاه‌های برقابی که در سدها مورد استفاده قرار می‌گیرد هم به همین ترتیب همگام با تلاش‌ها پیش رفته است.

فکر می‌کنم هیچ کشوری هم در دنیا نباشد که تا این حد ظرفیت ساخت داخل در صنعت آب و برق و... داشته باشد. حتی کشورهای بزرگ علمی که ادعای زیادی دارند هم همه نیازهای‌شان را در داخل نمی‌سازند.

اما چون انقلاب ما همواره مورد خصومت و حمله شدید استکبار بوده و احتمال می‌دادیم که ممکن است ما را برای یک پیچ و مهره هم محدود کنند، سعی کردیم در همه زمینه‌ها صد درصد به خودکفایی برسیم. با افتخار می‌گوییم امروزه در همه زمینه‌های صنعت آب و برق هیچ نیازی به خارج از کشور نداریم.

اگر همه درهای کشور بسته شود، فقط نمی‌توانیم خدمات فنی و مهندسی‌مان را به بیرون ارائه دهیم. حدود 28 شرکت‌ بخش خصوصی ما الان در زمینه ارائه خدمات آب و برق فعال هستند. اتفاقا یکی از گلایه‌های شرکت‌ها که گسترش قابل ملاحظه‌ای در توان علمی آنها ایجاد شده این است که فلان شرکت پیمانکار که طرف قرارداد ماست، چرا ماشین‌آلاتش را از خارج خریده؟ ما می‌توانیم این ماشین را بسازیم.

در نمایشگاه‌های بین‌المللی خواسته شرکت‌های داخلی ما همواره این است که به پیمانکاران گوشزد کنیم از تکنولوژی داخل استفاده کنند. بین شرکت‌های داخلی در زمینه فروش کالاها رقابت جدی وجود دارد.

شرکت‌های فراوانی در داخل در زمینه ساخت ابزارآلات مورد نیاز صنعت آب و برق تشکیل شده که من آمار دقیقی از آنها ندارم اما شاید صدها شرکت باشند.

گاهی سه روز نمایشگاه برگزار می‌شود ولی ما باز هم فرصت نمی‌کنیم همه شرکت‌ها را بازدید کنیم. این نشان‌دهنده تعداد زیاد شرکت‌هایی است که برای تصفیه‌خانه‌ها، برای تامین قطعات مورد نیازصنعت آب، آب و فاضلاب و آب‌های شهری و همچنین در برق ایجاد شده که در کشور اشتغال ایجاد کردند.

امروزه بسیاری از مهندسان برای رشد پیشرفت علمی خود از پتانسیل‌های داخلی استفاده می‌کنند. شاید در گذشته این نیاز وجود داشت که به خارج از کشور بروند چون در آنجا بیشتر می‌توانستند شاهد تجربیات عملی باشند، اما امروزه استفاده از تجربیات داخلی خود به خود سبب جذب متخصصان به شرکت‌های داخلی می‌شود.

بله، ما در داخل بازار خوبی هم داریم. زیرا گستردگی کشور، پراکندگی شهرها و روستاها و جمعیت کشور بازار خوبی را ایجاد کرده است و هر چقدر شرکت‌ها توسعه پیدا کنند باز هم نیاز داخلی وجود دارد. ما در منطقه از نظر علمی و تکنولوژی تقریبا سرآمد کشورهای همسایه هستیم.

هر چقدر در این زمینه‌ها سرمایه‌گذاری شود بازار آن وجود دارد. تنوع شرکت‌ها هم تولیدات مختلفی را ایجاد می‌کند که خود به خود رقابت ایجاد کرد و ما را هم بر این می‌دارد که کیفیت را دنبال کنیم.

البته باید ساز و کارها را هم اصلاح کنیم گاهی این شرکت‌ها از ما گله دارند که هنوز ساز و کارهای ارتباطی، تبعیض‌هایی را ایجاد می‌کند. ما هم منکر قضیه نیستیم. گستردگی صنعت آب و برق در تمام نقاط کشور وجود دارد. شرکت‌های مادر تخصصی وزارت نیرو در استان‌ها مستقل عمل می‌کنند. بخشی از قراردادها را خودشان می‌بندند که در این میان ممکن است اجحاف‌هایی شود. باید این را سر و سامان دهیم.

این درصد دقیق نیست. در بسیاری از زمینه‌ها که صددرصد است در بعضی ابزار دقیق قطعه کنترلی حساسی که برای یک ماشین نیاز است ممکن است از خارج از کشور تهیه شود. شاید مشابه داخلی در بسیاری از زمینه‌ها ساخته شده باشد، اما چون نقطه حساس و کنترلی است تا بتوانیم ضریب اطمینان بالاتری را رعایت کنیم زمان می‌برد.

مثلا در صنعت آب و برق سنسور سد یا نیروگاهی که می‌خواهد اطلاعات را به ما بدهد و باید موقع ساخت در بدنه سد نصب شود و این سنسور قرار است 40ـ30 سال در بدنه سد به کار خود ادامه دهد، کیفیت سنسور خارجی تضمین شده است که 40 سال را جواب می‌دهد در حالی که سنسور داخلی الان جواب می‌دهد اما چون تا به حال آن را به کار نبردیم و نمی‌دانیم که 50ـ40 سال جواب می‌دهد یا نه شاید این ریسک را نکنیم.

اگر شرکت‌های داخلی نیاز به واردات داشته باشند براساس ساز و کارهای خودشان اگر بتوانند مستقیم وارد می‌شوند و کالای خود را خریداری می‌کنند اگر هم نتوانند از شرکت‌های تامین‌کننده کالا کمک می‌گیرند و به شرکت مربوطه سفارش می‌دهند. این شرکت‌ها ساز و کار دولتی هم ندارند، خودشان کالا را تامین می‌کنند و در داخل به ما تحویل می‌دهند.

امروزه تحریم بانک و تحریم قراردادها با شرکت‌های خارجی جواب نمی‌دهد چون ساز و کار دنیا آنقدر متنوع و گسترده است که صدها کانال برای ورود به بازارهای بین‌المللی وجود دارد.

شرکت‌های خارجی در گذشته با ما در ارتباط بودند. زمانی که دو سه بانک مهم ما را تحریم کردند طرف غربی به ما می‌گفت از کدام کانال وارد شوید که مشکل پیدا نکنید.

خیر، چون از همان ساز و کار قبلی استفاده می‌شود. خریدهای ما زیاد خارجی نیست اکثر آن داخلی است. سازندگان هم دولتی نیستند اغلب پروژه‌های جدید ما بخش خصوصی هستند.

ما با ساز و کارهایی که وجود دارد کمکشان می‌کنیم لذا خودشان هم راه‌ها را پیدا می‌کنند، قیمت شرکت‌های واسطه هم چندان تغییری نمی‌کند.

من در جلساتی که طی چند سال گذشته داشتم اشاره کرده‌ام که شعار اصلی انقلاب ما استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی بوده که بعد از پیروزی انقلاب، آزادی را به راحتی به دست آوردیم. جمهوری اسلامی هم مستقر شد. هزینه‌هایش را هم پرداخت کردیم. استقلال یک کلمه است اما جنبه‌های مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، نظامی، اقتصادی، علمی و... دارد.

در برخی جنبه‌های سیاسی و علمی استقلال را به دست آوردیم اما در اقتصاد از اول انقلاب مشکل داشتیم چون همه ساز و کار اقتصادی کشور در گذشته وابسته بوده بعد از انقلاب دشمن فشار وارد کرد و نمی‌گذاشت وابستگی‌ها را کم کنیم. اگر دشمن بتواند در روند اقتصاد کشور خلل و نارضایتی ایجاد کند قطعا می‌تواند باج‌خواهی کند و نظام را تحت فشار قرار داده و امتیاز بگیرد.

این خواسته دشمن است. شاید مخالفان بهتر از خود ما می‌دانند که کجا مشکل داریم و کجا نداریم. لذا براساس آن طراحی کرده و ورود پیدا می‌کند. در این حرکت اخیر که در حوزه اقتصادی کشور رخ داد و فضای کشور را در یک ماه گذشته مشوش کرد (ارز، سکه و...) یقین بدانید که دست‌های پنهان بیرونی نقش داشتند. دستگاه‌های نظارتی، بازرسی و اطلاعاتی باید اینها را بررسی کنند.

آمریکا بانک مرکزی را تحریم می‌کند، بخش‌های داخلی فکر می‌کنند موضوع مشکل تصمیم‌گیران اقتصادی است در نتیجه درگیری و استیضاح بین مدیران اقتصادی دولت اتفاق می‌افتد و همه این‌ها بستری می‌شود که بحث ارز و سکه در داخل به این‌صورت ایجاد شود مگر می‌شود اینها بدون طراحی دشمن باشد؟

اصلا فرض می‌کنیم کار دشمن هم نیست خودمان در داخل بی‌سلیقگی کرده و چنین فضایی را ایجاد می‌کنیم. طبیعی است که دشمن سوار این موج می‌شود.

از آن طرف هم کسانی بحث بحران در کشور را مطرح می‌کنند. مقام معظم رهبری به صراحت تاکید داشتند بحرانی وجود ندارد.

پس دشمن دوست ندارد اصل 44 و هدفمند کردن یارانه‌ها انجام شود چون یکی از بحث‌های کلیدی این است که دشمن سعی می‌کند در سازوکارهای اقتصادی به گونه‌ای عمل کند که گلوگاه‌های اقتصادی توسط عواملی کنترل شود که هر زمان می‌خواهد، بتواند به افکار عمومی نظام و مردم لطمه بزند.

در داخل هم سلیقه‌های سیاسی مختلف داریم اگر این اختلاف‌سلیقه‌ها وابسته به بیرون نیستند باید در جای خودشان بحث شوند. باید بحث‌های کلان که برای نظام چالش‌زا هستند تفکیک شوند.

گاهی اوقات اینها با هم قاطی می‌شود و برای ما مشکل ایجاد می‌کند.

بنابراین نباید از این مقوله راحت بگذریم. باید به این سوال شما پرداخته شود. حوزه‌های علمی و دانشگاهی و سیاستمداران علمی و مدیران باید بدانند که دشمن از رفتارها و کارهای‌شان چگونه بهره‌برداری می‌کند.

اقتصاد مقوله حساسی برای مردم است. بالا و پایین شدن قیمت‌ها افکار عمومی را خیلی زود تحت تاثیر قرار می‌دهد. همان‌طور که در جهت مثبت می‌تواند سبب امیدواری شود در جهت منفی آن هم می‌تواند افکار عمومی را مکدر کند. هجوم مردم برای خرید اقلام به بازار ناشی از همین عدم ثبات فکری است.

این‌که می‌گوییم در اقتصاد باید به استقلال برسیم باید آسیب‌پذیری خودمان را در بخش اقتصاد با هدفمندی یارانه‌ها و اصل 44 کاهش دهیم تا اقتصاد، پاشنه آشیل ما و سبب بهره‌برداری دشمن نشود.

در کشورهای دیگر و کشور ما نزدیک انتخابات رقابت‌های سیاسی اوج می‌گیرد و برخی جریان‌ها وارد حوزه اقتصاد می‌شوند و افکار عمومی را از طریق اغتشاشات اقتصادی به سمت و سویی شکل می‌دهند که بتوانند بهره‌برداری سیاسی کنند.

زیبا اسماعیلی ‌-‌ گروه اقتصاد