انقلاب‌ها با هم دادوستد دارند

اگر این سوال را از بعد تاثیرپذیری نگاه کنیم، به باور من همه تحولات داخلی و خارجی در انقلاب اسلامی، تاثیر داشتند و این تاثیرپذیری از دوران مشروطه آغاز شده است. اما اگر این سوال را از بعد آغاز نهضت براساس مهندسی حضرت امام نگاه کنیم، این مساله بعد از رحلت حضرت آیت‌الله بروجردی اتفاق افتاد. بعد از رحلت ایشان، امام در واقع وارد عرصه کار سیاسی علنی شدند.

در سال 1340 که آقای بروجردی مرحوم شدند. قبل از آن امام در عرصه مسائل سیاسی بودند و نقش چشمگیری در هدایت حوزه و جریانات سیاسی ایفا می‌کردند، اما به‌دلیل این‌که معتقد بودند باید مرکزیتی در حوزه وجود داشته باشد، در زمانی که مرکزیت حوزه با درایت، بر عهده آیت‌الله بروجردی گذاشته شده بود، امام نیز کار مستقلی را از ایشان شروع نمی‌کردند، اما بعد از رحلت آیت‌الله بروجردی، امام دیگر این محدودیت را برای خود قائل نبودند و لذا مستقیما در عرصه مسائل سیاسی به صورت کاملا آشکار وارد شدند.

ملت ایران از همه تجربیات استفاده زیادی برد و رهبری انقلاب نیز در این زمینه بسیار تاکید داشتند که از تاریخ و تجربیات تاریخی و نهضت‌هایی که با ما وضعیت مشابهی دارند، بهره زیادی برده شود. اگر بخواهیم آن فضا را که در آن به تجربیات سایر نهضت‌ها بهای زیادی داده می‌شد درک کنیم، خوب است به ترجمه کتاب‌هایی که در ارتباط با الجزایر، فلسطین و آمریکای لاتین به نگارش در می‌آمد و به سرعت در ایران به چاپ می‌رسید نگاهی داشته باشیم؛ کتاب‌هایی که در خصوص نهضت‌های آمریکای لاتین یا سایر کشورها بود و در ایران ترجمه و چاپ می‌شد و مردم به چنین نهضت‌هایی اهمیت می‌دادند و این اهمیت را می‌توان از تیراژ کتاب‌ها دید. امام هم به عنوان رهبر انقلاب، بیش از همه از این تجربیات بهره می‌گرفتند تا ما دچار تکرار نشویم.

انقلاب اسلامی دو شاخصه بارز داشت. در سال 40 که امام به صورت آشکار به صحنه آمدند، نهضتی را بنیان گذاشتند که دو رکن اساسی داشت؛ یکی مقابله با استبدادی که همه حقوق اساسی ملت را نادیده ‌گرفته بود و دیگری بحث مقابله با سلطه بیگانه. این دو ویژگی، تاثیر بسیار زیادی در تحولات منطقه، ایجاد کرد. این ویژگی‌ها یعنی این‌که ما با همه قدرت‌های بیگانه که به‌دنبال سلطه هستند، نوعی ارتباط جدیدی رقم بزنیم و هیچ ارتباطی را که مبنای آن سلطه باشد، نپذیریم.

قبل از نهضت امام، این موضوع خیلی قابل پذیرش نبود که ملت‌های ضعیف بتوانند خارج از معادلات قدرت‌های بزرگ، برای خودشان حیاتی را متصور باشند، اما نهضت امام توانست این ذهنیت را به‌صورت عینی و مشهود درآورد که همه ملت‌ها می‌توانند روی پای خودشان بایستند و خارج از سلطه بیگانگان، کشورشان را اداره کنند؛ لذا تمام کشورهایی که مشکلاتشان با مشکلاتی که مردم ایران قبل از پیروزی انقلاب داشتند مشابه بود، توانستند از ایران به عنوان یک الگو بهره بگیرند و برای آنها بحث استقلال داشتن از کشورهای غربی، کاملا روشن و قابل پذیرش شد. همچنین آنها توانستند حقوق اساسی خودشان را با نفی مستبدانی که غربی‌ها برایشان تعیین کرده بودند، پیگیری کنند بنابراین این دو ویژگی که متعلق به انقلاب اسلامی بود، به نیازهای اساسی ذهنی ملت‌های منطقه، پاسخ درخور داد و این پاسخ توانست آنها را دلگرم کند که می‌توانند حیات سیاسی سالمی را برای خودشان مطالبه کنند و این اولین تاثیری بود که انقلاب اسلامی بر سایر ملت‌هایی که تحت سلطه آمریکا و غرب بودند، گذاشت.

می‌دانید که هر تحول فکری نیاز به زمان دارد. تحول ایران هم از سال 40 آغاز شد و نزدیک به دو دهه، طول کشید تا اندیشه امام و مهندسی ایشان در دستیابی به استقلال، مورد پذیرش اکثریت جامعه واقع شود و علی‌القاعده، این مساله برای سایر کشورها نیز صادق است. یعنی سایر ملت‌ها نیز به زمان نیاز داشتند تا تئوری امام را بپذیرند. وقتی که انقلاب اسلامی ایران صورت گرفت، در خیلی از کشورها، شوروی و مارکسیسم به‌عنوان دشمن اصلی شناخته می‌شدند.

در آن زمان، خیلی از احزاب، مثلا اخوان‌المسلمین در دشمن‌شناسی دچار اعوجاج بودند و خیلی از شاخه‌های این حزب در کشورهای اسلامی و عربی در تشخیص دشمن دچار مشکل بودند؛ وقتی صحبت از این می‌شد که باید با دشمن سلطه‌طلب مبارزه کنیم، آنها تصور می‌کردند که این دشمنی را باید از جانب الحاد مارکسیستی ببینند. اندیشه و تلاش امام برای تصحیح دشمن‌شناسی، نیاز به زمان داشت و چیزی نبود که بتوان آن را با یک بحث و نصیحت ایجاد کرد.

آنها باید خودشان در تجزیه و تحلیل جامعه و رصد کردن تحولات به این رشد می‌رسیدند و خوشبختانه الان به این رشد رسیده‌اند و آنچه‌را امام می‌فرمودند مبنی بر این‌که دشمن اصلی ملت‌های مسلمان، آمریکا و به تبع آن صهیونیست‌ها هستند، امروز کاملا درک می‌کنند اما در 30 سال قبل این مطلب، خیلی برایشان قابل هضم نبود.

به همین خاطر بود که وقتی ما 30 سال قبل در مناسک حج، برائت از مشرکین را مطرح می‌کردیم و برداشتمان را نسبت به نگاه اسلام واقعی در مورد مشرکین بیان می‌کردیم، برخی از این کشورها خیلی با ما در این مورد که مشرک، همان آمریکا و اسرائیل است، همراه نبودند و دشمنان دیگری را برای خودشان متصور بودند. آنها اما سرانجام بتدریج به این جمع‌بندی رسیدند که امام بسیار دقیق‌تر دشمن را شناخت و بسیار دقیق‌تر دشمن را تبیین کرد.

شناخت و درک این تبیین قطعا به زمان نیاز داشت و امروز می‌‌بینیم که وجه اشتراک همه این نهضت‌ها، ضدیت بارز با غصب فلسطین و مخالفت با نژادپرستان صهیونیست است. در واقع در طول زمان شاهد دادوستد انقلاب‌ها با هم بوده و هستیم.

به اعتقاد من، بحث‌ها از این مرحله گذشته است. اگر بحثی از دخالت باشد، این مساله بیشتر به خود غربی‌ها و عملکرد آنها برمی‌گردد. ما دخالتی در مسائل منطقه به لحاظ نظامی نداریم. هیچ کشوری را نمی‌توانند پیدا کنند که ما برای حمایت از ملت آنها حضور فیزیکی داشته باشیم. بلکه برعکس خود آنها هستند که در کشورهای منطقه دخالت نظامی دارند. در یمن می‌بینیم عمال عربستان که در واقع همان عمال آمریکا محسوب می‌شوند، دخالت می‌کنند و در بحرین و سوریه نیز شاهد دخالت عمال غرب هستیم.

ترکیه نیز متاسفانه به نمایندگی از غرب در حال دخالت کردن است. قطر نیز به نمایندگی از صهیونیست‌ها دخالت می‌کند و متاسفانه ما در این مسائل، تبیین دقیقی از ماهیت رژیم‌هایی مثل قطر و عربستان در گذشته نداشتیم و تصور می‌کردیم می‌توانیم آنها را به طرف حفاظت از منافع خودشان سوق دهیم، اما دیدیم به محض این‌که شرایط، مقداری ویژه شد اینها به صورت تمام‌قد در خدمت منافع صهیونیست‌ها و غربی‌ها قرار گرفتند بنابراین الان آنها هستند که حضور نظامی و فیزیکی دارند و همه می‌دانند که ما به دنبال چنین حضوری نیستیم.

سرسخت‌ترین دشمنان ما هم تاکنون نتوانستند ادعاهای خود را در این زمینه اثبات کنند و اصلا چالش ما با غرب براساس توان فیزیکی و مادی نیست. ما هم از نظر مالی و لجستیک، از غرب ضعیف‌تر هستیم اما آنچه امروز توانسته تاثیرگذار باشد، توانایی معنوی ماست و نه توانایی مادی. من فکر می‌کنم همه این را می‌دانند و به اعتقاد من تبلیغات غرب در این زمینه نتوانسته خیلی تاثیرگذار باشد.

به نظر من زیاد لازم نیست ما در این زمینه تاکید داشته باشیم و فکر می‌کنم امروز فضا تغییر کرده است و ملت‌ها به پاخاسته‌اند و آنچه می‌تواند این معادلات را بیشتر به نفع ملت‌ها سوق دهد، بحثی است که ما باید در داخل به آن توجه داشته باشیم. ما امروز نیازمند آنیم که به لحاظ نظری، تولیدات جدی برای جهان اسلام داشته باشیم.

به لحاظ نظری، کار کردن در ارتباط با مسائل منطقه بسیار حائز اهمیت است. ما اگر در شرایط کنونی در زمینه تولید فکری به ملت‌هایی که در مسیر استقلال گام بر می‌دارند کمک کنیم علی‌القاعده، در استحکام نهضت بیداری اسلامی تاثیرگذار خواهیم بود. ولی متاسفانه در داخل کشور، خیلی نسبت به این مساله توجه نمی‌شود که در شرایط کنونی ما به لحاظ معنوی می‌توانیم چه تاثیراتی داشته باشیم.

از آنجا که رویکرد نهضت‌های منطقه‌، رویکردی اسلامی است دیر یا زود باید به همه نیازهای جامعه با اتکا به مبانی دینی پاسخ بدهند. به همین دلیل بحث‌های نظری در این زمینه بسیار ضروری است و ما می‌توانیم خیلی از دستاوردهای خودمان را در این خصوص، به مجموعه‌های تجربی تبدیل کنیم و در اختیار آنها قرار دهیم.

می‌توانیم تجربیات منفی و ضعف‌های خودمان را نیز به آنها منعکس کنیم و مثلا بگوییم که ما در فلان زمینه به این دلایل دچار ضعف شدیم. ما می‌توانیم عدم توجه به مسائل فرهنگی را که تبعات بسیار زیادی برای ما بر جا گذاشته به سایر نهضت‌ها منتقل کنیم و تجربیات متعدد دیگر خودمان را اعم از توفیقات و ناکامی‌ها به آنها ارائه دهیم. ما باید توفیقات و ناکامی‌هایمان را ریشه‌یابی و تحلیل کنیم و در اختیار نهضت‌های منطقه قرار دهیم.