آتش نیشکرها هوای اهواز را آلوده می‌کند

به گفته کارشناسان، در کنار آلاینده‌هایی همچون گرد و غبار و ریزگردها که مهم‌ترین دلیل آلودگی هوای اهواز است و هر سال نیز بر میزان آن افزوده می‌شود‌ و همچنین صنایع متعددی از جمله صنایع نفتی و خودرو‌ها، آتش زدن مزارع نیشکر و باگاس تولیدی آنها نقش عمده و موثری در آلودگی هوای این شهر دارد.

تفاله نیشکر یا باگاس که 34 درصد وزن ساقه نیشکر را تشکیل می‌دهد در صنایع مختلفی همچون کاغذ‌سازی کاربرد دارد. در مجتمع‌های تولید نیشکر، سالانه بیش از یک میلیون تن باگاس تولید می‌شود. باگاس به دست آمده به جای استفاده در صنایع تبدیلی متاسفانه با پرداخت مبالغ هنگفتی به بیابان‌های اطراف مزارع نیشکر منتقل و آتش زده می‌شود که این موضوع علاوه بر اتلاف این سرمایه، باعث ناراحتی و آزار و اذیت روستاییان اطراف نیز شده، به گونه‌ای که در برخی موارد حتی زندگی عادی در روستاهای اطراف را نیز فلج کرده است. این در حالی است که براساس قانون باید تمامی محصولات نیشکر در مزارع به صورت سبز و با ماشین و بدون سوزاندن سرشاخه‌ها برداشت شوند.

این آتش‌سوزی‌ها با وجود واکنش و تذکر مسوولان ارشد استان و اعلام تهدیداتی درخصوص جلوگیری از آن، هر ساله تکرار می‌شود و ظاهرا به دلیل نبود صنایع جانبی قابل کنترل و متوقف شدن نیست.

مشاور مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان در این‌باره می‌گوید: با وجودی که در سال گذشته شورای سلامت استان آتش زدن مزارع را ممنوع کرده است، ولی شرکت توسعه نیشکر به تعهد خود مبنی بر «برداشت سبز» محصول نیشکر و با استفاده از دستگاه عمل نکرده است.

سیروس کریمی مهم‌ترین مشکل زیست‌محیطی آتش زدن مزارع را آلوده کردن هوا می‌داند و تصریح می‌کند: انتشار گاز دی‌اکسیدکربن و تشدید پدیده گازهای گلخانه‌ای، انهدام بافت خاک، کاهش رطوبت خاک و در نتیجه افت محصول، از بین رفتن موجودات زنده محیط بویژه کرم خاکی، فرسایش شدید خاک، کاهش حاصلخیزی زمین و کاهش تحمل گیاهان زراعی در برابر آفات، بیماری‌ها و خشکی و همچنین از بین رفتن زیستگاه‌های پرندگان، از جمله آسیب‌های ناشی از آتش زدن مزارع نیشکر است.

به گفته وی، براساس ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط‌زیست و ماده 2 قانون جلوگیری از آلودگی هوا، سوزاندن مزارع و کاه و کلش ممنوع است.

نماینده مردم اهواز در مجلس نیز با بیان این‌که سوزاندن مزارع نیشکر که عمده آن مربوط به تفاله‌های نیشکر است، به معضلی برای استان تبدیل شده است به «جام‌جم» می‌گوید: سالانه 2 میلیون تن باگاس در استان تولید می‌شود که به علت نبود صنایع جانبی،‌ آنها را دپو می‌کنند، اما دپوی این حجم فراوان باگاس که بسیار جاگیر است عملا امکان‌پذیر نبوده و کار بسیار سختی است، لذا مقداری از این باگاس به مصرف دام استان می‌رسد و مقدار زیاد دیگری روی زمین باقی می‌ماند که عملا چاره‌ای جز سوزاندن آن باقی نمی‌ماند که این اقدام علاوه بر این‌که پیامدهای منفی انسانی و زیست‌محیطی فراوانی دارد برای آن شرکت نیز هزینه‌بر است، چراکه شرکت برای سوزاندن آنها سالانه متحمل پرداخت چند میلیارد تومان می‌شود.

سیدشریف حسینی می‌افزاید:‌زمانی که طرح ایجاد شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی در سال 69 به تصویب هیات دولت رسید، قرار شد در کنار توسعه کشت و صنعت نیشکر، 7 شرکت جانبی نیز تاسیس شود که با استفاده از باگاس‌های به جا مانده از نیشکر، به تولیدات جانبی بپردازند؛ امری که در حد طرح روی کاغذ باقی مانده است.

در همین حال، معاون کشاورزی شرکت توسعه نیشکر ضمن رد سوزاندن مزارع نیشکر به «جام‌جم» می‌گوید: مزارع ما کلا مزارع سبز است، یعنی باید سبز برداشت شود، در غیر این‌صورت آسیاب‌ها آنها را تحویل نمی‌گیرند، مگر در مواقعی که مشکلاتی پیش بیاید و امکان برداشت سبز وجود نداشته باشد که این هم بندرت و در مزارعی اتفاق می‌افتد که تناژ بالایی داشته باشند، در حالی که امسال به علت شوری آب تناژ مزارع خیلی بالا نبود و به عبارتی زراعت‌ها آنقدر قوی نبود که بوته‌های نیشکر روی زمین خوابیده باشد و نشود آنها را با دستگاه برداشت کرد که در این صورت سوزانده می‌شوند. چون وقتی روی زمین می‌خوابند ساقه و برگ‌های خوابیده آنقدر زیاد است که امکان دیدن مسیر برای اپراتورهای دستگاه‌های برداشت وجود ندارد.

حسین آمیلی با بیان این‌که در این مواقع ممکن است 5 یا 10 هکتار هم بالاجبار سیاه یا آتش زده برداشت شود، می‌افزاید: اما علت اصلی آتش‌سوزی‌ها نه سوزاندن مزارع که آتش گرفتن شاخ و برگ‌های به جا مانده از برداشت نیشکر است، چراکه پس از برداشت، مقداری از شاخ و برگ‌ها روی زمین می‌ماند و از آنجا که باگاس تولید شده حدود 53 درصد رطوبت و 2 تا 3 درصد هم قند دارد، همین باعث تخمیر آنها و ایجاد دود شده و این طور تصور می‌شود که مزارع آتش‌گرفته‌اند.

وی با بیان این‌که این پدیده خودآتش‌سوزی باگاس‌هاست، نه آتش زدن آنها، خاطرنشان می‌کند: در محدوده‌ شهر اهواز یک کارخانه نئوپان پارس وجود دارد که پیش از این باگاس‌های ما را تحویل می‌گرفت، اما الان نزدیک یک سال است به دلیل مشکلات مالی تعطیل شده و ما مجبوریم باگاس‌های تولیدی خود را روی مزارع انبار کنیم که این باگاس‌های انبار شده خود به خود آتش می‌گیرند و ما مجبوریم هر دفعه و با بروز این اتفاق، هزینه‌ای را متقبل شده و آتش نشان‌ها را به محل بفرستیم تا آتش را خاموش کنند.

وی البته اذعان می‌کند که ما برای جلوگیری از آتش‌ گرفتن باگاس‌ها، آنها را در مزارع متعدد پخش می‌کنیم و به‌دفعات با ماشین آبپاش روی آنها آب می‌ریزیم تا خنک شده و از حرارت آنها که ایجاد دود و آتش می‌کنند کاسته شود، اما بعضا چون حجم آن زیاد است، ایجاد دود فراوان می‌کند و از دست ما هم کاری ساخته نیست.

نماینده مردم اهواز در مجلس نیز ضمن رد ادعای مسوولان شرکت کشت و توسعه مبنی بر آتش گرفتن خود‌به‌خودی باگاس‌ها ‌ می‌گوید: سوختن خود به خودی باگاس‌ها امکان ندارد چه اگر قرار باشد این اتفاق برای آنها بیفتد، خود مزارع که شرایط مستعدتری دارند، می‌سوزند.

 فاطمه مرادزاده ‌/‌ گروه ایران