زواره، شهر بلندترین مناره‌ها

مدیر اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان اردستان درخصوص شرایط اقلیمی زواره و ویژگی‌های این شهر تاریخی می‌گوید: در شهر زواره مردم به دلیل کمبود آب، وجود شن‌های روان، وزش بادهای سرخ و ناامنی شدید به صورت فشرده و متراکم در یک برج و بارو با 4 دروازه به نام‌های دروازه جنوبی (دروازه اردستان)، دروازه شمالی (دروازه مرگ یا بنجیره)، دروازه شرقی (دروازه نیر) و دروازه غربی (دروازه دشت) زندگی می‌کرد‌ه‌اند.

به گزارش ایسنا، محمدرضا افلاکی با بیان این که در قدیم به دلیل گرمای شدید هوا، معابر شهر زواره به صورت باریک، بلند و مسقف ساخته می‌شد، می‌افزاید: از دیگر دلایل وجود دیوارهای بلند و مسقف متعدد در این شهر، وجود ناامنی بوده است.

شهر زواره دارای 5 محله به نام‌های محله دربند، کویه یا پامنار، جیره، باغبازان و دشت قوت است. برج و بارو و بافت تاریخی زواره سال 81 به شماره 6144 در فهرست آثار تاریخی کشور به ثبت رسیده است.

گرچه هر یک از بناهای تاریخی این شهر کوچک، نمونه‌ای ممتاز از معماری ایران در دوره اسلامی است، اما مسجد 4 ایوانی آن ـ که در سال 551 هجری قمری ساخته شده و همچنان پابرجا مانده ـ اثری متفاوت است.

یک محقق و نویسنده اردستانی نیز با بیان این که مسجد جامع زواره یکی از زیباترین مساجد تاریخی ایران است، می‌گوید: بانیان مسجد جامع زواره نحوه احداث این اثر تاریخی را از مدرسه علمیه «خاگرد» استان خراسان الگوبرداری کرده‌اند و مسجد جامع زواره جزو اولین مساجد 4 ایوانی ایران است.

مهدی مشتاقی این مسجد را دارای 3 محراب می‌داند و می‌افزاید: در زمان حمله مغول به ایران و بخصوص زمان تیمورلنگ روی بسیاری از کتیبه‌های مسجد که منقش به آیات قرآنی بوده، گچ زده می‌شد که در اوایل انقلاب با فرو ریختن این گچ‌ها آیات قرآن مشخص شد.

این محقق و نویسنده آثار تاریخی به وجود سکویی در وسط مسجد جامع زواره جهت طواف و آمادگی مردم برای حج اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: این مسجد دارای 2 در ورودی است که هر کدام محله‌ای را تحت پوشش قرار می‌دهد و هم‌اکنون به صورت مجزا به محل ورود خانم‌ها و آقایان تبدیل شده است.

وی با بیان این که مناره مسجد پامنار زواره با ارتفاع 24 متر دومین مناره تاریخ در ایران است، می‌افزاید: تاریخ ساخت این مناره در زمان مغول به سال 461 هجری قمری توسط «ابوعبدالله محمدابن ابراهیم» بوده است.

زواره، شهر بازار دوره زندیه

یک محقق و نویسنده زواره‌ای نیز با بیان این که در میان بافت قدیمی زواره و در جوار امامزاده یحیی(ع) و حسینیه‌ها، بازار زواره قرار گرفته است، اظهار می‌دارد: بازار زواره مربوط به دوره زندیه است که سال 1354 سقف آن فرو ریخت و مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت.

محمدعلی عظیمیان با بیان این که دوجانب بازار زواره حجره‌های دو طبقه‌ای قرار دارد، می‌افزاید: سقف بازار زواره را روزنه‌هایی مجمره‌ای شکل داده‌اند که علاوه بر خنکی بر زیبایی این بازار افزوده است.

به گفته این نویسنده و محقق در مورد برج، بارو و حصار زواره نظرات مختلفی ارائه شده است، برخی این اثر را مربوط به دوره سلجوقیان، برخی مربوط به دوره احمد رستم و برخی دیگر به دلیل وجود قنوات چندین هزار ساله زواره این اثر را مربوط به دوره قبل از اسلام می‌دانند.

به هر حال برج و باروی شهر زواره به صورت ذوزنقه‌ای بوده و در هر 100 متر یک برج دیده‌بانی قرار داشته است، در قرن هفتم شهر زواره مورد هجوم مغولان قرار می‌گیرد و با تخریب قنوات، مردمی که در برج و باروی شهر زواره قرار داشتند با همفکری بزرگان از طریق نهری فرار می‌کنند و هنگامی که لشکر مغول وارد حصار زواره می‌شود، هیچ کس بجز تعدادی پیرمرد و پیرزن در حصار قرار نداشتند.

از دیگر مکان‌های تاریخی زواره می‌توان به حسینیه‌های کوچک و بزرگ، خانه هشت بهشت، یخچال زواره، مقبره میربهاالدین حیدر و موزه مردم‌شناسی، آب انبار باغبازان، آب انبار پامنار، برج کبوترخانه، گنبد سبز «مقبره‌بانی مسجد جامع»، امامزاده نو و مقبره سیدعلاالدین، امامزاده شاهزاده مراد در روستای تلک‌آباد اشاره کرد.