10 نکته و 10 پیشنهاد در مورد آلودگی هوا

1- منشاء حدود 85 درصد آلودگی هوای تهران را منابع متحرک و حدود 15درصد منابع ثابت شامل می‌شوند (این آمار خیلی دقیق نیست بلکه بر اساس سهم 70-30 جایکا در سال 75 شبیه سازی شده است)

2- قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا در سال 1374 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. محدوده طرح ترافیک، معاینه فنی، کمیته هماهنگی مواقع اضطراری آلودگی هوا، استاندارد خودرو؛ کنترل آلایندگی صنایع و کارخانجات و حتی منابع خانگی و تجاری در این قانون دیده شده بود و در یک فصل هم به مجازات متخلفان اشاره شده بود. این قانون یکی از بهترین قوانین موجود در مبارزه با آلودگی هواست که شاید اگر عزم جدی و قوی فقط برای اجرای صحیح آن با کمی اصلاحات در سال 1390 بوجود آید نیاز به هیچ مصوبه و قانون دیگری وجود ندارد. 3- مطالعات شهرداری تهران (جایکا و جف) با یک مطالعه دیگر که از سال 73 شروع شده بودند و در کتابخانه خاک می‌خوردند به دلیل افزایش آلودگی هوا در اواخرسال 1378 در یکدیگر ادغام و برنامه هفت محوری موسوم به برنامه جامع کاهش آلودگی هوای تهران (ناشی از حمل و نقل) از دل آن بیرون آمد. قرار شد ظرف 10سال هوای تهران به حد استاندارد برسد یعنی آن‌که هر آلاینده سالانه یکبار فقط اجازه دارد از حد مجاز بالاتر رود. چند ملاحظه برای برنامه هفت محوری وجود کرد:

الف) کل برنامه هیچ وقت در هیچ مرجع بالاتر مثل دولت یا مجلس تصویب نشد. فقط 2 و نیم صفحه از آن در 31اردیبهشت 1379 تصویب شد و بودجه هم برای آن در نظر گرفته شد. مواردی مثل احداث مراکز معاینه فنی ـ حذف سرب از بنزین ارائه گازوئیل کم گوگرد به شرکت واحد ـ حرکت به سمت استانداردهای یورو توسط خودروسازی ـ نصب تعدادی پارکومتر و چراغ‌های هوشمند در تعدادی از تقاطع‌ها از جمله مصوبات بودند.

ب) با توجه به آنکه هیچ سابقه‌ای از تصویب کل برنامه وجود ندارد اینگونه استنباط می‌شود که معاون محیط زیست انسانی سازمان محیط‌زیست وقت، بر اساس روابط بین سازمانی صمیمی و بعبارتی کدخدامنشی و نیز بر اساس شرایط هر سال وزارتخانه‌ها بخش‌های کوچکی از برنامه را کاملا سلیقه‌ای و با حمایت‌های بسیار بالای رئیس وقت سازمان اجرا می‌کردند.

ج) کمیته‌ای موسوم به کمیته اجرایی کاهش آلودگی هوای تهران به ریاست معاون رئیس سازمان محیط زیست کشور و حضور نمایندگان در سطح نسبتا بالا مثل معاون وزیر و… به نوعی دست و پا شکسته اقدامات کدخدامنشانه مرتبط با کاهش آلودگی هوا را جلو برده و حتی به مرور بر اساس پیشنهاد برخی وزارتخانه‌ها تعدادی مصوبه هم از دولت اخذ می‌شد. این کمیته با روی کار آمدن خانم جوادی عملا منحل و به کارگروه کاهش آلودگی هوای تهران در استانداری تهران تقلیل یافت. این کارگروه از آیین‌نامه اجرایی ماده 62 قانون توسعه چهارم کشور بوجود آمده بود که در سال‌های پایانی برنامه چهارم نوشته شد و به محض تصویب در دولت بلافاصله کمیته اجرایی کاهش آلودگی هوای تهران منحل شد. چون کمیته به حد استانی نزول پیدا کرد عملا امکان ادامه ریش سفیدی کمیته اجرایی را هم نداشت.

4- در سال 1386 برنامه 7 محوری مورد ویرایش همان کمیته اجرایی ضعیف شده که جلساتش هر چند ماه یکبار برگزار می‌شد 2 محور به 7 محور قبلی اضافه کرد و با افزایش محور پایش و منابع ساکن به نه محور رسید.از همان سال عملا برنامه جامع 7 و یا 9 محوری کاملا رها شد و به دلیل کنار کشیدن سازمان محیط زیست کشور و حضور استانداری و محیط زیست استان تهران به مباحث متفرقه روی آورده شد. تا امروز حتی یک مصوبه موثر در کاهش آلودگی هوا در تاریخچه این کارگروه مشاهده نمی‌شود و صرفا کارگروهی که قرار بود بحث کاهش آلودگی هوای تهران (سوخت، خودرو، ترافیک، حمل و نقل عمومی و…) را تا پایان برنامه جامع 10 ساله پیگیری نماید عملا به جلسات کمیته اضطرار آلودگی هوای تهران تقلیل یافت.

5- کارگروه موجود در استانداری خیزی را برداشتند و اعلام کردند برنامه جامع قبلی برای سوت و کف مطرح شده بود لذا دهها جلسه کارگروه را به بحث‌های برنامه جدید کاهش آلودگی هوا اختصاص دادند. وعده شده بود برنامه جدید در دهه فجر 89 رونمایی می‌شود که نشد. ظاهرا در کمیسیون زیربنایی طبق اعلام غیررسمی با 15تا19 محور تصویب شده و امسال در هفته هوای پاک رونمایی می‌شود. اگر این برنامه هم شامل بودجه؛ زمانبندی؛ تعیین متولی و… نباشد و محورها و پروژه‌های آن یا به گونه‌ای طراحی نشود که در بودجه سالانه هر دستگاه با ردیف بودجه مشخص به تصویب مجلس نرسد و یا در حالت بسیار خوش‌بینانه بودجه مستقلی برای آن تعریف نگردد از همین الان محکوم به شکست است ضمن آن‌که این برنامه الزاما بایستی در کمیته‌ای ملی و نه در حد استانداری پیگیری شود.

6- در قانون توسعه 5 ساله دوم و سوم و چهارم (15 سال پیاپی) دولت مکلف مکلف بود هوای تهران و کلانشهرها را به حد استاندارد برساند که چه در این 2 دولت و چه در دولت‌های قبلی این اتفاق رخ نمی‌دهد چون اعتقاد و عزمی برای آن وجود ندارد. چراکه تصمیم برای آن در حد بالا گرفته نمی‌شود.

7ـ عدم توجه دولت به قوانین مصوب مذکور و در راس آن قانون توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت سوخت ، یکی از بزرگترین دلایل وضعیت پیش آمده در آلودگی هوای تهران است.

8 ـ شاه کلید هر برنامه‌ای برای مهار آلودگی هوای تهران نزد همه افراد جامعه موجود است. الزام واقعی خودروساز و تولیدکننده سوخت برای رعایت استانداردهای تولید (البته وعده یورو4 و یورو5 را تا یکی دو ماه آینده می‌دهند)، اسقاط خودروهای کاربراتوری و نه لزوما سن بالا، توقف خط تولید موتورسیکلت‌هایی که عمدتا انجین کاربراتوری آنها از چین و تایوان وارد می‌شود و صفر نمودن تعرفه واردات موتورسیکلت برقی، گسترش ضربتی حمل‌ونقل عمومی و نیز تغییر محدوده زوج و فرد به محدوده خودروها و موتورسیکلت‌های حداقل دارای برچسب معاینه فنی و سپس انژکتوری و در نهایت اصلاح افزایش سن معاینه فنی به 5 سال از جمله این اقدامات محسوب می‌شوند.

9ـ بر اساس آخرین مصوبه هیات محترم وزیران که 30 آذر 1389 در پایگاه اطلاع‌رسانی دولت منتشر شد، جدول زمانی استاندارد حد مجاز آلایندگی خودرو‌ها و موتورسیکلت‌ها تعیین و ابلاغ شد. با این حساب امسال هم خودروها بر اساس استاندارد یورو 2 تولید خواهند شد در حالی که قرار بود از اول 89 بر اساس یورو 3 تولید شود. از سال 91 تا 1393 با یک پله جهش (آنچه که خودروسازان دنبالش بودند و ایضا تولیدکننده سوخت) خودروها بر اساس استاندارد یورو4 تولید خواهند شد. از سال 94 هم دیگر خودرویی با استاندارد یورو 4 تولید نخواهد شد و خودروسازان عزیز باید استاندارد روز اروپایی را کسب کنند. موتورسیکلت‌سازهای عزیز هم طبق این مصوبه موظف شدند موتورسیکلت‌های 4 زمانه تولیدی خود را تا سال 1393 به استاندارد یورو 2 برسانند. قرار بود طبق مصوبات قبلی موتورسیکلت‌ها از سال 91 به یورو3 افزایش پیدا کند. این مصوبه علی‌رغم آن‌که باب میل محیط‌زیستی‌ها نیست بزرگ‌ترین حسنی که دارد آن است که دیگر خیال همه را راحت کرد. دیگر ما هم هیچ کجا نمی‌گوییم استانداردسازی تولید خودروهای نو و سوخت، نقشه راه و برنامه ندارد. بفرمایید این برنامه و این هم نقشه راه. همچنین تکلیف تولیدکننده سوخت را هم صراحتا مشخص کرده است و آنها باید 6 ماه قبل از اجباری شدن هر استاندارد سوخت مربوط به آن استاندارد را تولید کنند. دیگر هم لازم نیست گردن همدیگر بیندازیم و معمای معروف کشف زود به وجود آمدن مرغ و تخم مرغ را حل کنیم. همه چیز دیگر معلوم است.

ـ ماده6 آیین‌نامه از رده خارج کردن خودروهای فرسوده 6 می‌گوید: خودروسازان و موتورسیکلت‌سازان موظفند از ابتدای سال 88 حداقل معادل30 درصد تولید ماهیانه خود گواهی اسقاط به ستاد (سوخت) تحویل نمایند. متاسفانه تولیدکنندگان موتورسیکلت این مصوبه دولت را اجرا نمی‌کنند. اجرای این ماده بشدت نیاز به حمایت دارد و حداقل من به عنوان یک محیط زیستی از این‌که به ازای30درصد تولیدات موتورسیکلت کشور همین تعداد هم موتورسیکلت فرسوده از رده خارج شود بسیار امیدوار هستم. به هر حال یکنفر باید پیدا شود که عدم اجرای این ماده را یادآوری کند و آن یکی هم سازمان محیط زیست است. به هر حال توجه کنیم که اتحادیه اروپا تا سال 2012، تولیدکنندگان موتورسیکلت را مکلف کرده به سمت استاندارد یورو4 و تا سال 2015 به طرف استاندارد یورو5 بروند.

به هر حال ما با 25 درصد آلودگی هوای ناشی از موتورسیکلت‌های تهران مشکل داریم. ما با 21درصد از تصادفات کشور که مربوط به موتورسیکلت است مشکل داریم. ما با آلودگی‌های صوتی پایتخت مشکل داریم. ما با 6 میلیون موتورسیکلت موجود در کشور مشکل داریم. ما با هر موتورسیکلت نو که حدود چند برابر یک خودروی نو آلایندگی تولید می‌کند مشکل داریم. چندین بار در چند سال اخیر هشدار داده‌ایم و باز هم هشدار می‌دهیم روند رشد قارچ گونه ورود موتورسیکلت‌های بنزین‌سوز غیر انژکتوری بشدت محیط زیست و ایمنی جامعه را تهدید می‌کند و هر چه بگذرد این تهدید بیشتر و بیشتر خواهد شد.