اعتراضات مردمی لیبی تا دستیابی به اصلاحات واقعی ادامه دارد
شورای انتقالی لیبی زیر فشار خواستههای متراکم مردم
اواسط فوریه اعتراضات مردم در مقابل دادگستری بنغازی نهایتا منجر به انقلاب و جنگ داخلی شد که معمر قذافی را از قدرت خلع نمود و اکنون با دور شدن گروهها از یکدیگر، لیبیاییها بار دیگر در حال تظاهرات در بنغازی و نشان دادن خشمشان از حاکمان جدید و اعتراض به تداوم راه دیکتاتور مخلوع هستند.
ساکنان بنغازی بر این باورند شورای انتقالی در جدا و پاک کردن وفاداران قذافی از دولت، مسوولیتپذیری و پاسخگویی و نیز بازگشت مسوولان سابق بر سر کارها ملاحظات مردم را در نظر نگرفته است. در 15دسامبر صدها نفر با تجمع در میدان شهر خواستههای خود را فریاد کشیدند و روز بعد نیز شمار جمعیت به بیش از 3 تا 4 هزار نفر بالغ شد. در طومار بزرگی که شکایات مردم در آن نوشته و امضا شده بود این عبارات به چشم میخورد: «تقاضاها برای اصلاح انقلاب» و «ما برای انقلاب نجنگیدیم تا همچنان همپالکیهای قذافی پست و مقامشان را حفظ کنند.»
سعید بوهیبلا 31 ساله که یکی از تظاهراتکنندگان است، میگوید: «آنها هنوز کنترل وزارتخانهها و سفارتخانههای لیبی در خارج از کشور را بر عهده دارند. شورای انتقالی باید حامیان قذافی را پاکسازی کند.»
خواستههای کنونی، مردم شورای انتقالی را با مشکل مواجه خواهد کرد. معمر قذافی وزرای مهم کابینه را از میان حامیانش در انقلاب 1969 انتخاب کرد و با انزوای جهانی خود مانع ظهور نسل جدیدی از متخصصان تحصیلکرده در غرب شد. زیرا در واپسین سالهای دهه 70 قذافی با در افتادن با غرب و تعقیب مخالفان در کشورهای اروپایی زمینه را برای بسیاری از کشورها فراهم آورد تا مرزهایشان را به روی دانشجویان لیبیایی ببندند. حدود یک دهه تحریم لیبی که به علت سقوط هواپیمای مسافربری بر فراز لاکربی اسکاتلند اعمال شد و نیز ایجاد منطقه پرواز ممنوع عملا تحصیل دانشجویان لیبی در دانشگاههای غرب را غیرممکن کرد.
مدیریت بروکراسی عظیم دولتی و تعامل با موضوعات تخصصی اغلب با پسر قذافی سیفالاسلام که در طول دهه گذشته نماد رهبری اصلاحطلبان کشور بود پیوند میخورد. در بین این افراد کسانی همچون محمود جبریل نخستوزیر سابق شورای انتقالی و شکری غانم آخرین وزیر نفت قذافی نیز حضور داشتند. در حال حاضر در لیبی متخصصان آموزش دیدهای که بتوانند خواستههای معترضان را برآورده کنند بسیار کم است.یک فیزیکدان 60 ساله لیبیایی میگوید: «میان شورای انتقالی در طرابلس و مردم شکاف افتاده است و بنغازی نمایندهای در این شورا ندارد.» این جملات حرف دل بسیاری از مردم شرق لیبی است.
بنغازی ناراضی
انقلاب فوریه از شرق کشور آغاز شد و شورای انتقالی قبل از حرکت به سمت غرب و رفتن به طرابلس و سقوط قذافی در سپتامبر، در بنغازی مستقر بود.بسیاری از اهالی بنغازی امیدوار بودند رهبری جدید کشور مدیران مسامحه کار سابق در دومین شهر بزرگ لیبی را تصفیه کند. قذافی بسیاری از پروژههای صنعتی و زیر ساختها را با دستودلبازی فراوان در محل تولدش شهر سرت و نیز منطقه دور افتاده صحرای سبها که وی تحصیلات دبیرستانیاش را در آنجا گذرانده بود اجرا و هزینه میکرد. وجود راههای ناهموار در مناطق مسکونی بنغازی و فاضلابی که به سوی مناطق پایین شهر سرازیر میشود و ترس از اینکه نخستین وفاداران و قربانیان راه انقلاب به دست فراموشی سپرده شوند مردم را دچار یاس و ناامیدی کرده است. بسیاری در بنغازی از شتاب اصلاحات ناراضی و طاقتشان سر آمده است. آنها مدعیاند نه تنها آرزوهایشان برای تحقق رونق اقتصادی شکست خورده، بلکه عملا وضع وخیمتر نیز شده است. یکی از کارمندان محلی دادگستری میگوید: «ما انتظار داشتیم شورای انتقالی با ثروت نفت کشور تولید اشتغال کند. اما آنچه فعلا شاهدیم آن است که بانکها کماکان بستهاند و ما حتی نمیتوانیم پولهایمان را بیرون بکشیم. وضعیت بدتر از قبل شده است.»
یک سرگرد ارتش از عدم شفافیت در امور شکایت دارد: «ما نمیدانیم پولهایمان کجا رفته است. نمیدانیم شورای انتقالی اعضای جدید را بر چه اساسی انتخاب کرده است.»
محمد بایو 30 ساله میگوید: «شورای انتقالی باید محکم بایستد و بگوید به چه چیزی باور دارد.»
یکی از مقامات شورای انتقالی که نمیخواهد نامش فاش شود اظهار میدارد: «هیچ سندی از معاملات یکی از وزارتخانههای کلیدی وجود ندارد. ما حتی یک کپی از میزان خرید و فروشها نداریم و نمیدانیم پولها چگونه مصرف میشود. این شیوه دموکراتیکی نیست. حتی قذافی هم اینگونه عمل نمیکرد.» وی در مورد انتصابات جدید از سوی شورای انتقالی میگوید: «معلوم نیست اعضای جدید چگونه انتخاب شدهاند و چه ملاک و معیاری در انتخاب آنها مدنظر بوده است. من شاهدم که به مردم، وکلا و حقوقدانان دروغ گفته میشود.»
دکتر صالح السنوسی از اساتید علوم سیاسی بنغازی عنوان میکند: «مردم با اشتباهات بزرگ شورای انتقالی در زمانی که هنوز قذافی در قدرت بود با شکیبایی و تحمل برخورد میکردند اما اکنون همه چیز عوض شده است. ما در پاسخ به تقاضاهای مردم شکست خوردهایم. احتمال شدت عمل علیه سیاستمداران وجود دارد.»
حتی مصطفی عبدالجلیل، رئیس شورا نیز غلیان خشم مردم را احساس کرده است. وی که وزیر دادگستری رژیم قذافی بوده و مدتها بهخاطر صداقت و ایستادگیاش در برابر وی از سوی مردم تحسین میشد، اکنون با انتقاداتی مواجه است که در ماههای اخیر واقعا بیسابقه بوده است. یک مرد 43 ساله که پسرش را دربغل گرفته میگوید: «ما او را به زور هم که شده عوض خواهیم کرد. او اهمیت شهر بنغازی را نمیداند اما خواهد فهمید.»
بتازگی یکی از طرفداران عبدالجلیل در حالی که وانتش را در میدان شهر متوقف کرده بود حملات علیه رئیس شورای انتقالی را محکوم نمود. بسیاری از مردم با هجوم به او و خودرویش وی را از میدان بیرون کردند. چنین صحنهای از زمان تشکیل شورای انتقالی در فوریه تاکنون هرگز در شرق لیبی دیده نشده بود. با تغییرات صوری و ناچیزی که در لیبی بعد از قذافی انجام گرفته است احتمالا تا شروع اصلاحات واقعی و برآورده شدن خواست مردم، اعتراضات کماکان ادامه خواهد داشت.
مجله تایم / مترجم: ایرج جودت
