تحریم در صنعت پتروشیمی بی‌تاثیر است

طرح‌هایی هستند که قبلا فاینانس شدند و بدون مشکل جلو می‌روند، اما از امسال که صندوق توسعه ملی ایجاد شده با هماهنگی نهادها طرح‌هایی در قالب دسته دوم جلو می‌رود.

ما 12 طرح را به میزان سرمایه 4 میلیارد دلار به صندوق توسعه ملی معرفی کردیم که ابتدا اعتبار مورد نیاز بیش از 20 میلیارد دلار بود. اما با محدودیتی که گذاشتند فعلا 4 میلیارد دلار برای ما در نظر گرفته شده است برای 26 طرح دیگر قرارداد تجاری بستند که از طریق فاینانس خارجی تامین می‌شود . حدود 11 میلیارد یورو برای این 26 طرح در نظر گرفته شده است که در برنامه پنجم قراردارد و برای بخشی از منابع از بانک‌ مرکزی تاییدیه گرفته ایم.

بقیه هم در نوبت رسیدگی بانک مرکزی است و با دستور آقای رئیس‌جمهور قرار است سریع‌تر انجام شود.

لذا 16 طرح باقی می‌ماند که در حال عقد قرارداد است یا باید آنها را به فاینانسور خارجی معرفی کنیم یا باید صبر کنیم پس از چند ماه (در اوایل سال آینده)‌ از منابع صندوق توسعه ملی برای آن استفاده کنیم. توجه کنیم که براساس قانون اصلاح موادی از برنامه چهارم قرار بود وجه ناشی از 70 درصد طرح‌های واگذار شده به بخش خصوصی برای توسعه به شرکت مادرتخصصی پتروشیمی برگردد، اما تاکنون این منابع برگشت داده نشده و بر این اساس پیشنهاد دادیم که اگر این منابع برگردد از آن طریق هم می‌شود بخشی از منابع مالی طرح‌های پتروشیمی را تامین کرد.

این کار برای 15 طرح قبلی انجام شده و مشکلی نداشته است. در 26 طرح جدید هم خوشبختانه زود حرکت کردیم و باز هم مشکل نداشته‌ایم. لذا برای عمده طرح‌های پتروشیمی لیسانس مورد نظر اخذ شده است.

تعدادی از طرح‌هایمان مانده که هنوز به قرارداد تجاری نرسیده است. در آن طرح‌ها نیز توانستیم تحریم‌ها را دور بزنیم و از جایی فناوری مورد نظر را پیدا کنیم، اما باز هم تمرکز اصلی ما روی بحث پژوهش‌ و فناوری ایرانی و بومی است. در جاهایی توانستیم خودمان اقداماتی انجام دهیم، مثلا در بعضی تکنولوژی‌ها در زمینه MTP (تولید متانوتوپروپیلن)‌ خودمان در ادامه پایلوت آن را انجام دادیم. اولین پایلوت را پیشتاز و بعدی را نیمه صنعتی می‌گویند، این‌ها در داخل کشور انجام شده و به موفقیت رسیده است.

ما تعداد زیادی طرح متانول داریم و الان متانول صادر می‌شود. برای این که آن را در تهران نفروشیم، باید متانول را به پروپلن تبدیل کنیم. پروپیلن از موادی است که در کشور کم یافت می‌شود.

این طرح در پایلوت و دمو که نیمه‌صنعتی است جواب داده، ولی باید اجرایی شود، تولید فعلی‌اش تجاری نیست و در حال مذاکره هستیم تا شرکتی به عنوان شرکت مهندسی باشد و مشتری هم وجود داشته باشد که همه این اقدامات صورت پذیرفته است. بخش‌های کاتالیست هم به همین شکل است؛ در پتروشیمی جم و پتروشیمی مارون یک شرکت اروپایی کاتالیست را به ما نمی داد، اما شرکت پژوهش ـ فناوری ما این کاتالیست را تولید کرد که هم‌اکنون تجاری شده است.

بسیار کم. ما عمدتا به سمت چین و خاورمیانه رفتیم و حضورمان در ترکیه و حوزه دریای مدیترانه کم است.

طبق آمار سال 2010، 22 درصد صادرات پتروشیمی ما به چین، 20 درصد به هند، 25 درصد به خاورمیانه، 8 درصد به آسیای جنوب شرقی، 14 درصد به غرب آسیا و 9 درصد به کل اروپا بوده است.

اروپا در بازار ما و در فروش محصول، تکنولوژی و تجهیزات پتروشیمی ما اثری ندارد. البته یکسری تجهیزات خاص مثل کمپرسورهای پیچیده و پیشرفته را از اروپا می‌خریم، اما با اقداماتی که وزیر نفت در بحث ساخت داخل انجام داد، به آن سمت می‌رویم که روی ساخت داخل که در چند سال اخیر پیشرفت خوبی داشته تمرکز کنیم.

مطمئنا بازار اروپا برای ما کشش دارد، اما الان چین اقتصاد دوم جهان و بازار اصلی همه‌جاست، به همین دلیل ما به سمت چین می‌رویم. چین غول مصرف پتروشیمی جهان است. مثلا در بحث اوره، هند یکی از بازارهای اصلی است. به خاطر جمعیت بالای این کشور می‌توان تا 10 میلیون تن نیز به آن صادر کرد. اقتصادهای نوظهور هم که به وجود آمده در حال حرکت به این سمت هستند و حرکت ما به سمت برزیل و آمریکای مرکزی و جنوبی است. در چند سال اخیر در اروپا و آمریکا مشکل اقتصادی وجود داشت و مسائل اخیر هم در بازار ما اثر داشت.

به نظرم تحریم‌های اروپا روی صنعت پتروشیمی ایران اثری نخواهد داشت و اگر هم داشته باشد ما راهکارش را داریم. اگر برایمان سختی هم داشته باشد از این تحریم به عنوان یک فرصت استفاده می‌کنیم و می‌توانیم از امکانات داخل به عنوان زیرساختی در توسعه دانش‌‌محوری و بومی‌سازی تکنولوژی‌ها و ساخت داخل، استفاده کنیم. امکانات کشورمان چه از جهت نیروی انسانی و چه از جهت تجهیزات، مهندسی و مشاورها کمبودی ندارد.

یک مورد همین است، اما نیاز آن کشورها هم مهم است. ما در منطقه خاورمیانه بعد از عربستان مقام دوم را داریم و در سند چشم‌انداز دیده شده که باید تا سال 1404 از عربستان هم جلو بزنیم و به مقام اول برسیم. امکانات و فضای عربستان زیاد است و با تمام کشورهای خارجی ارتباط دارد. ما فضای کاری، محصولات و میزان صادرات عربستان را رصد می‌کنیم.

این کشور با وجود مزایایی که از جهت روابط سیاسی با کشورهای دنیا دارد و مثل ما محدودیت مالی چندانی ندارد، موقعیتش بهتر است، اما قرار است ما از این کشور جلو بزنیم اگرچه مقام دوم هم موقعیت کمی نیست.

زیبا اسماعیلی / گروه اقتصاد