آمادگی هیات‌های عزاداری ماه محرم در گیلان

در بازارها، بیرق‌های عزا را بالای سردر مغازه‌ها قرار می‌دهند و بسیاری از مردم لباس سیاه تن می‌کنند و همه جا، شهر و روستا، کوچه و خیابان، چهره‌ای دیگر می‌گیرد.

روضه‌خوانی، دسته گردانی و تعزیه‌خوانی، سه گونه عمده مراسم عزاداری ماه محرم در گیلان است. روضه‌خوانی در تمام شهرها و روستاهای بزرگ این استان انجام می‌شود و محل روضه‌خوانی مسجد است، اما در برخی خانه‌ها بر حسب نذر یا بنا بر وصیت و وقف روضه خوانده می‌شود.

بازاریان رشت سراهای بازار را نیز برای روضه‌خوانی سیاه‌پوش می‌کنند و در دهه نخست ماه محرم موضوع روضه‌خوانی هر روز تقریبا مشخص است بویژه روزهای هفتم تا دهم که به مرثیه‌خوانی برای حضرت علی اکبر، حضرت قاسم، حضرت عباس و امام حسین(ع) اختصاص دارد.

روضه خوانی معمولا تا آخر ماه صفر ادامه پیدا می‌کند و خطیبان و مرثیه‌خوانان از این مجالس روضه‌خوانی برای طرح مسائل و مشکلات اجتماعی بویژه در روستاها برای جلب همیاری مردم در امور عمرانی استفاده می‌کنند.

دسته گردانی از نشانه‌ها و مراسم چشمگیر ماه محرم است و حرکتی جمعی، هم‌آوا و هماهنگ و نمودی از وحدتی شکوهمند بوده و نوحه‌هایی که در این دسته‌ها خوانده می‌شود هر کدام بیانگر بخشی از وقایع عاشورای کربلاست.

سینه‌زنی، قفل‌زنی، شام غریبان و قوم بنی‌اسد، گونه‌های مختلف دسته گردانی معمول در گیلان بوده و رسم و روال حرکت دسته‌های عزادار تابعی است از روابط محله‌ها در شهرها و روستاهای مختلف و هر کدام مبدا و مسیری معین دارند، به دید و بازدید یکدیگر می‌روند و تقدم و تاخر را بنابر سوابق سنتی رعایت می‌کنند و هر جا امامزاده و بقعه و مکان مقدسی باشد، نقطه تمرکز دسته‌های عزادار است.

دسته‌گردانی حرکتی در راستای تحرک بخشیدن به مردم بوده و به گونه‌ای صف‌آرایی در برابر دشمن و بسیج برای مقابله با ظلم و ستم بوده که از دل فرهنگ مبارزه تشیع سر برآورده است.

تعزیه از مهم‌ترین، پرشورترین و پرجاذبه‌ترین مراسم سنتی ـ مذهبی و در عین حال کامل‌ترین گونه نمایش سنتی و مردمی ایرانی است.در گیلان تعزیه‌خوانی نیز در روزهای سوگواری حضرت امام حسین(ع) در ماه محرم و در برخی ماه‌ها برگزار می‌شود بویژه در روستاها که 2 ماه آخر تابستان و فصل پایان کار و فعالیت‌های زراعی، هنگام رواج تعزیه‌خوانی در این استان است.

در شهرهای گیلان تعزیه‌خوان‌ها محلی هستند و گروه‌های تعزیه‌خوان گیلان تا شهرها و روستاهای جلگه‌ای مازندران هم می‌روند و در بخش‌های کوهستانی، تعزیه‌های ایام ماه محرم اغلب توسط افراد محلی خوانده می‌شود و در غیر ماه محرم گروه‌های تعزیه‌خوان طالقانی و قزوینی نیز به این حدود می‌آیند. در گیلان مکان خاصی که به منظور خواندن تعزیه ساخته شده باشد، وجود ندارد و فضای باز جلوی مسجدها را تکیه می‌نامند و مجالس تعزیه آنجا برگزار می‌شود.

در گیلان علاوه بر تعزیه‌هایی که در دیگر نقاط ایران اجرا می‌شود، چند تعزیه خاص نیز وجود دارد، از جمله مجلس تعزیه حضرت شاهزاده ابراهیم که بقعه و بارگاهش در بخش‌های کوهستانی شفت قرار دارد و مجلس تعزیه حضرت سید جلال‌الدین‌اشرف که مزارش در آستانه‌اشرفیه قرار دارد و مهم‌ترین زیارتگاه مردم گیلان است.

مدیر کل تبلیغات اسلامی گیلان از فعالیت 800 هیات مذهبی در این استان خبر داد و اظهار کرد: این هیات‌ها و همچنین تعدادی از هیات‌ها نیز مراحل ابتدایی سیر قانونی را در شورای هیات مذهبی آغاز کرده‌اند.حجت‌الاسلام جمال یاری، زنجیرزنی‌های نامطلوب، خودآزاری، گریه‌های تصنعی، افراط‌گری‌های نادرست، حمل علم‌های چند صد کیلویی و برخی خرافه‌های دیگر را شایسته عزاداری مجلس امام حسین (ع) ندانست و بر ضرورت جلوگیری از هر گونه خرافه‌پرستی در مراسم‌ ماه محرم تاکید کرد.