این امامزاده را در محله زرگنده زیارت کنید

قلهک و زرگنده از محله‌های تاریخی و سنتی تهران هستند که مانند بسیاری از محله‌ها در دوران قاجار، دهکده‌ای کوچک بیش نبودند که آب‌شان از چند رشته قنات و همچنین رودخانه دربند تامین می‌شد.

وجود امامزاده اسماعیل در محله زرگنده را نیز باید به سایر ویژگی‌های تاریخی این منطقه افزود: آن حضرت از نوادگان امام زین‌العابدین(ع) است و شجره‌نامه ایشان روی تابلوی بزرگی نوشته شده و در داخل حرم نصب گردیده که در آن تاریخ وفات این بزرگوار سال 850 قمری قید شده است.

بنای بقعه با مساحت 250 متر مربع به صورت چهار ضلعی است. دیوارهای داخل حرم سنگی و نیمه بالای آن از گچ است. ضریح فلزی با اشعار و کتیبه‌های قرآنی تزیین شده و در وسط حرم قرار دارد. این بقعه دارای 2 ایوان ستون‌دار است که روی دیوارهای آن کتیبه‌های کاشیکاری قرار دارد. گنبد کوچک این بنا هم دارای کاشی‌های سبز و لاجوردی و کتیبه‌ای قر آنی است که دور تا دور پایین گنبد را پوشانده است. تمامی تزئینات و ملحقات بنای بقعه، جدید و مربوط به سال‌های اخیر است.

قدمت بنای امامزاده اسماعیل که بر ۱۸ ستون استوار است‌، به ۱۵۰ سال پیش می‌رسد. نمای بیرونی امامزاده از سال ۱۳۳۰ به این طرف تغییری نکرده و فقط ترمیم و بازسازی شده است و تزئینات داخلی نیز به همان صورت ابتدایی باقی مانده است‌.

در ایام عاشورا، دسته‌های عزاداری از محله‌های مختلف‌ از جمله قلهک‌، کوچه ده‌، دولت‌، یخچال‌، حسن‌آباد و... به سوی امامزاده می‌روند. نکته مهم این است که همواره آخرین دسته عزاداری متعلق به اهالی زرگنده است که میزبان عزاداران هستند.

حیاط بقعه امامزاده اسماعیل به دلیل باز بودن دو طرف محوطه آن و دسترسی از قسمت جنوبی به پارک زرگنده و خیابان شریعتی‌ و از قسمت شمالی به محله زرگنده و خیابان خاقانی‌ به شکل خیابان در آمده است‌.

اوایل دهه ۵۰ شمسی، پارک زرگنده جنب امامزاده و بر خرابه‌های گورستان قدیمی منطقه احداث و انواع درخت‌های جنگلی‌ از جمله کاج و چنار در آن کاشته شد.

سال ۱۳۷۳، شهرداری منطقه ۳، این پارک را بازسازی کرد و هم‌اکنون نیز دارای فضای سبز، مبلمان شهری و زمین بازی برای کودکان است‌. این مجموعه امروزه یکی از مقاصد گردشگری اهالی مناطق همجوار است.

در انتهای کوچه قنات زرگنده دیواری سنگی است که 2 پله جنوبی و شمالی دیوار، دسترسی عابرین را به قسمت شمال کوچه امکان‌پذیر می‌کند. کمی بالاتر از انتهای این کوچه تک درختی کهنسال با تنه بسیار قطور وجود داشت؛ درختی کهن با شاخه‌های فراوان و قوی و درهم که چند صد سال عمر داشت و برای ساکنان بومی زرگنده مقدس بود. به همین دلیل شاخه‌های فراوان و در دسترس آن پر بود از پارچه‌های رنگارنگی که مردم به آن بسته بودند. اهالی برای حاجت روایی خود به کنار درخت می‌رفتند و با خدای خود راز و نیاز می‌کردند و به‌رسم سنتی خویش دخیل می‌بستند تا حاجتشان روا شود.

بعدها معلوم نشد چه کسی یا کسانی بدون توجه به تعلقات مردم، تصمیم به قطع آن درخت گرفتند و با از میان برداشتن آن در آن اراضی مدرسه‌ای ساختند. به این ترتیب نماد محله زرگنده ریشه‌کن شد. مردم قدیمی محله هم با گذشت زمان به جاهای دیگر رفتند. کوچه قنات به جواهری تغییر نام داد و مدرسه انوری در این محل جا خوش کرد.

ذکر این نکته هم خالی از لطف نیست که درخت داغداغان هزاران سال است که آموخته طبیعت ایران شده است و در ایران باستان ارزش این درخت شناخته شده بود.

نکته مهم این‌که در فرهنگ کهن ترکمنان هم این درخت تقدیس شده و در نقشه فرش ترکمنی طراحی می‌شود و ایشان برای محافظت از چشم خوردن تکه‌ای از چوب آن را به گردن می‌آویزند، بنابراین حاجت خواستن از درخت زرگنده توسط اهالی در 60 ، 70 سال پیش باید ریشه در اعتقادات بسیار کهن ساکنان آبادی‌های مناطق کوهستانی شمیران(قصران) نظیر ترکمنان داشته باشد.

مریم لباف‌زادی