نگرانی غرب از تشکیل دولت اسلامی در لیبی

واقعیت این است که این موضعگیری شبیه برخی از مقامات اولیه عراق پس از صدام است که هم نوعی گرایش به غرب داشتند و هم خواستار حضور آمریکایی‌ها در عراق بودند.

ناتو به ماندن در لیبی برای حفظ روندی که به سمت غرب تمایل دارد، راغب است، اما این زمانی مشروعیت پیدا می‌کند که دعوت از داخل باشد. با توجه به رایزنی‌هایی که در جریان خیزش با غربی‌ها صورت گرفته بود و عبدالجلیل و جبرئیل سفرهایی به فرانسه، آمریکا و دیگر کشورهای غربی داشتند، طبیعتا این درخواست از جانب شورای ملی انتقالی درخواستی غیرمنتظره نبود و احساس این است که این افراد، هم تمایل به غرب دارند و هم باقی‌ماندن خود را تا اندازه‌‌ای متکی به حضور و حمایت ناتو می‌دانند، اما باید گفت با توجه به فضای سیاسی و عقیدتی در لیبی مردم بشدت هم مخالف ناتو و هم مخالف استعمار هستند و هم هر فردی که زدوبندی با غرب کند وی را هم‌جهت با دوران پایانی قذافی می‌دانند و چنین درخواست هایی می‌تواند برای حمایت از شورا انتقالی در برابر توده‌های مردم تلقی شود.

بهتر است به جای خروج ناتو از لیبی توقف عملیات ناتو در لیبی را استفاده کنیم. چون ناتو به طور زمینی وارد لیبی نشد، بلکه از راه هوایی و از پایگاه‌های هوایی در کشتی‌ها و ناوها بر فراز لیبی عملیات انجام می‌داد. در این بین اکنون این عملیات متوقف شده اما باید گفت این به معنای آن نیست که اعضای ناتو در مورد لیبی سهم‌خواهی نکنند، چرا که از ابتدای شروع مداخله بحث سهم‌خواهی مطرح بود و حتی سهم‌خواهی آنان از سهم‌خواهی آمریکا در عراق و افغانستان آشکارتر بود.

در این میان چون مستغلات و پول‌های هنگفتی (حدود 360 میلیار دلار) از آقای قذافی در کشورهای غربی اندوخته شده است، غرب دوست دارد از این سهم بهره‌ای ببرد. گذشته از این اگر اعضای ناتو احساس کنند دولتی که برسرکار آمده برخلاف منافع نفتی آنان حرکت کند، این حق را برای خود قائل هستند که در امور لیبی مداخله کنند.

دولت جدید دولتی موقت خواهد بود و در کوتاه‌مدت وظیفه سنگین برقراری امنیت و اداره امور را در کشور (برعکس آنچه در تونس رخ داد و مجلس موسسان مطرح شد) برعهده دارد. در این حال چون در لیبی دولتی وجود نداشت دولت کنونی چندین وظیفه را برعهده دارد و در کنار برقراری امنیت به بحث خلع‌سلاح گروه‌ها خواهد پرداخت. سازماندهی یک نیروی انتظامی داخلی و ایجاد سنگ بنای ارتش برای دفاع از کشور هم مد نظر است.

البته باید گفت دولت جدید الکیب هیچ سنخیتی با خیزش مردم در لیبی ندارد و فقط می‌توان گفت نقاط منفی قذافی را در خود ندارد، اما نقاط مثبتی که مردم خواستار آن هستند را هم ندارد که با توجه به اختلافات بین بیش از 50 نفر از اعضای شورای عالی انقلابی لیبی با 29 رای بیرون آمد.

وی بازرگانی مقیم خارج از لیبی است ولی به عنوان نیرویی وسط زمام امور را در کشور به‌دست گرفته است. در دوران زمامداری او باید قانون اساسی جدید لیبی نوشته شود.

اگر ما از نظر سوابق حضور در شورای ملی انتقالی و رهبری خیزش، این امر را مورد نظر داشته باشیم جریان مسلمان با گرایش غربی مهم‌ترین آن بوده است. یعنی بعد از 10 روز از شروع جنبش شورای ملی به رهبری مصطفی عبدالجلیل شروع به فعالیت کرد.

وی مسلمان و تا اندازه‌ای نیز پایگاه مردمی‌ دارد. هرچند پایگاه وی ریشه‌دار نیست، اما اگر از نظر پایگاه مردمی‌، مقبولیت مردمی ‌و مشروعیت به جریان‌های کنونی در لیبی نگاه کنیم، نیرو‌ها‌ و گرایش‌های اسلامی‌ این کشور قوی‌ترین جریان‌ها هستند. یعنی هر چند به معنای واقعی هنوز در شورای انتقالی راه نیافته‌اند، اما این گرایش می‌تواند آینده لیبی را تعیین کند. این‌که ما می‌بینیم آقای عبدالجلیل در سخنرانی خود صراحتا به تکیه قانون اساسی بر اسلام اشاره می‌کند، بیانگر این است که اسلام مهم‌ترین منبع مشروعیت و قدرت در بین مردم خواهد بود.

دولتی که اکنون مورد توجه است می‌تواند کارهایی اساسی را مورد توجه قرار دهد. گذشته از این دولتی که تشکیل می‌شود باید انتخابات آزاد متناسب با شرایط لیبی فراهم کند تا مجلس موسسانی برپا شود و قانون اساسی را متناسب با فرهنگ و علاقه‌مندی مردم لیبی تدوین کند.

اکنون لیبی نه دارای دستگاه منسجم قضایی است، نه دستگاه مقننه از ابتدا وجود داشته است و دستگاه اجرایی متعارفی مانند دیگر کشور‌ها نیز در آن وجود ندارد، لذا همه امور باید از صفر آغاز شود.

از نظر مردمی ‌چنین زمینه‌ای برای سیف‌الاسلام وجود ندارد، چرا که در شرایط موجود کمتر کسانی جرات می‌کنند راه مقابله با انقلاب را امتحان کنند و مردم هم هر تحریکی را گزارش می‌‌دهند.

در بین قبایل معروف و حتی القذافه و شهر سرت نیز مردم هوادار قذافی نیستند. به گونه‌ای که ما در سرت دیدیم زمانی که قذافی در سرت بود تمام مردمی‌ که در زادگاه وی بودند از سرت بیرون رفتند و وی را تنها گذاشتند.

به کلام دیگر سربازگیری و یارگیری برای سیف‌الاسلام بسیار دشوار است و در شرایطی ممکن است که مردم مخالف وضع موجود باشند. با توجه به وضعیت موجود هیچ جا دیده نمی‌شود که گروهی از مردم حتی هم‌قبیله‌ای‌های قذافی از وی دفاع کنند، لذا سیف‌الاسلام ممکن است شخصا به دنبال انتقامگیری باشد، اما ابزار لازم بویژه ابزار مردمی‌ ندارد.

گروهی که در جنوب لیبی هستند طوارق هستند و اینها در پنج منطقه استقرار دارند و جزئی از القاعده نیستند. اینها گروه‌هایی اسلامی‌ و مجاهد هستند که در گذشته همیشه علیه استعمار جنگیده‌اند و زندگی سنتی خود را دارند. اینها تنها در لیبی نیستند و در کشورهایی همچون الجزایر، مالی، نیجر و... هم استقرار دارند.

گذشته از این در مورد سازمان القاعده و حضور در لیبی باید گفت این نیروها در شمال لیبی، سواحل و برخی از شهرهای مغرب عربی فعالیت‌هایی دارند که این فعالیت‌ها مشکوک بوده و معمولا نیز کاری با منافع غربی‌ها نداشته‌اند.

یعنی ضربات این سازمان بیشتر به مسلمانان بوده است تا غربی‌ها، با این حال باید گفت که در لیبی جریان القاعده بسیار ضعیف است، چرا که مردم این کشور بسیار متعادل می‌اندیشند و با گرایش‌هایی نظیر القاعده همکاری ندارند. مردم این کشور خود را بسیار نزدیک‌تر به شیعه می‌دانند تا به وهابیت و عملا نیز با مذاهبی که از عربستان صادر می‌‌شود روی آشتی ندارند، لذا یارگیری و نفوذ القاعده در این کشور با توجه به عدم وجود بستر مناسب فکری و مذهبی بسیار کم است. بر این اساس، قرائتی از اسلام در لیبی است که متضاد با تفکرات القاعده و افراطیان خواهد بود.