با تشنج، درست برخوردکنید

در حالی که متاسفانه گاهی اوقات انجام اقدامات بی‌اهمیت منجر به فراموشی اقدامات مهم‌تر می‌شود و گاه بیمار تشنجی را در خطر بیشتری قرار می‌دهد. برای جلوگیری از بروز چنین حوادثی بهتر است تصورات اشتباه خود را اصلاح کنیم و حقیقت‌ها را دریابیم و فراموش نکنیم که گاهی اوقات بهترین کمک این است که از سر راه کنار برویم و به چیزی دست نزنیم.

تشنج در واقع فوران الکتریکی در مغز است که منجر به حرکات غیرارادی اندام‌ها با آگاهی اندک یا بدون آگاهی فرد می‌شود. البته ممکن است در چنین حالتی علائم خفیف‌تری مانند انقباض عضلانی در یک اندام نیز دیده شوند.

گاز گرفتن زبان و بی‌اختیاری ادرار، از دیگر علائم شایع این عارضه به شمار می‌روند. در اکثر اوقات علت تشنج نامعلوم است، ولی شروع این بیماری می‌تواند به دنبال آسیب‌های وارده به مغز باشد (به عنوان مثال ضربه مغزی، عفونت، توده مغزی، سکته مغزی، اختلالات عروقی، مواجهه با برخی سموم و بیماری ارثی یا جراحی)‌.

برای درمان تشنج از داروهای مختلفی استفاده می‌شود و البته در موارد نادر از جراحی برای خارج کردن ناحیه‌ای از مغز که منشاء تشنج به شمار می‌رود، استفاده می‌شود. ممکن است مدتی طول بکشد تا بهترین دارو برای کنترل تشنج شما انتخاب شود. به همین دلیل شاید مجبور شوید در ابتدا داروهای مختلفی را یکی پس از دیگری امتحان کنید.

اگر دارویی که استفاده می‌کنید موثر نباشد یا اگر داروها را به طور منظم مصرف نکنید، علی‌رغم درمان ممکن است گهگاه دچار تشنج شوید. فراموش نکنید به تشنجی که بیش از 2 بار تکرار شود و حالت مزمن پیدا کند صرع اطلاق
می‌شود.

اولین چیزی که در مورد تشنج باید بدانید این است که تشنج مسری نیست. همچنین تشنج یک بیماری عصبی است نه بیماری روانی. بنابراین هیچ فردی نمی‌تواند تشنج را مانند آنفلوآنزا یا سرماخوردگی از فرد دیگر بگیرد. نکته دیگر این که تشنج بیماری نادری نیست و طبق آمار حدود 50 میلیون نفر در جهان به این بیماری مبتلا هستند.

یکی از رفتارهای خطرناکی که اطرافیان با دیدن فرد در حال تشنج انجام می‌دهند این است که سعی می‌کنند اجسامی را بین دندان‌های فرد قرار دهند. از آنجا که هنگام تشنج فک بالا و پایین روی هم قفل می‌شوند، قرار دادن هر گونه جسمی بین دندان‌ها بسیار دشوار و گاهی غیرممکن است. به همین علت اغلب تلاش‌هایی که برای قرار دادن اجسام بین دندان‌ها صورت می‌گیرد، موجب آسیب‌دیدگی به لثه و دندان‌ها می‌شود یا اطراف دهان را زخم می‌کند. حتی در مواقع نادر ممکن است جسم به ته حلق بلغزد و راه هوایی بیمار را بند آورد. اگر با یک فرد در حال تشنج روبه‌رو شدید، بهترین کار این است که سر او را به یک سمت بچرخانید، با این کار زبان فرد به یک سمت حفره دهان می‌افتد و به هوا اجازه عبور و مرور می‌دهد.

برخی از افراد تصور می‌کنند اگر فردی دچار تشنج شد باید جلوی آن را بگیرند یا دست و پاهای او را مهار کنند، اما این کار هیچ لزومی ندارد. در چنین مواقعی فقط کافی است، سر بیمار را از برخورد به سطوح سخت محافظت کنید. مثلا بالشی زیر سر او قرار دهید یا دست خود را زیر سر او بگذارید و سر را به یک طرف خم کنید و اجازه دهید تا تشنج سیر طبیعی خود را طی کند.

از نکات دیگری که در درمان تشنج ممکن است شما را شگفت‌زده کند، این است که حدود 30 درصد از تشنج‌ها با دارو کنترل نمی‌شوند. بنابراین باید گفت داروهای فعلی نمی‌توانند همیشه تشنج را درمان کنند و برخی از بیماران در هیچ صورتی به دارو پاسخ نمی‌دهند. همچنین باید بدانید تشنج یک بیماری جدی است چراکه افراد مبتلا به صرع 2 تا 3 برابر بیشتر از افراد سالم در خطر مرگ قرار دارند. در این میان بد نیست بدانید صرع مخصوص دوره کودکی نیست و در هر سنی بروز می‌کند هرچند که احتمال تشخیص آن در کودکان بیشتر است.

همچنین برخلاف تصور عمومی صرع لزوما یک بیماری دائمی نیست. بیش از 70 درصد افراد مبتلا به صرع ظرف 5 سال با مصرف دارو از صرع رها می‌شوند و اگر برای مدت طولانی دچار تشنج نشوند می‌توان زیر نظر پزشک مقدار داروهای مصرفی آنها را کاهش داد.

خوشبختانه باید گفت صرع مانعی برای دستیابی به خواسته‌های افراد نیست و در واقع بیشتر مبتلایان به صرع از توانایی‌ها و هوشی مشابه دیگران برخوردارند. بنابراین ابتلا به صرع برخی افراد مبتلا به اختلالات شنوایی یا اختلالات ذهنی به این معنی نیست که افراد مبتلا به صرع لزوما توانایی یادگیری کمتری نسبت به دیگران
دارند.

از دیگر سوالاتی که ذهن خانم‌های مبتلا به صرع را به خود مشغول می‌کند این است که آیا خانم‌های مبتلا به صرع می‌توانند باردار شوند یا نه؟ باید گفت بیشتر خانم‌های مبتلا به صرع، مشکلی برای بارداری ندارند و بیشتر کودکانی که به دنیا می‌آیند سالم خواهند بود. چراکه اکثر انواع صرع اساس ارثی ندارند و احتمال انتقال ارثی صرع پایین است و حتی آن دسته از صرع‌هایی که زمینه ارثی دارند اغلب خفیف هستند و به آسانی درمان می‌شوند. با این وجود خانم‌های مبتلا به صرع باید بارداری برنامه‌ریزی‌شده‌ای داشته باشند و در مورد این موضوع در ابتدا با پزشک متخصص اعصاب و متخصص زنان مشورت کنند.

دکتر امیر شیروانی