در جستجوی سلامت با قصه گویی

کودکانی آبمیوه در دست در حال رفت و آمد به داخل استودیو هستند. ذباح (سردبیر) از آنها می‌خواهد زود خوراکی‌های خود را بخورند تا برنامه را ضبط کنند. وقتی فوزیه میر دریک‌وند صداها را تست می‌کند، آرم برنامه به صورت افکتیو، تلفیقی از موسیقی و افکت طبیعت با صدای آدریانا یزدانی پخش می‌شود. زهرا سرمعلی‌پور (تهیه‌کننده) می‌گوید: برای ساخت آرم برنامه، موسیقی‌های موجود در رادیو را بارها شنیدم تا موسیقی مورد نظر را انتخاب کردم.

فوزیه میر دریک‌وند، صدابردار می‌گوید: صدابرداری کار کودک با دیگر کارها فرق می‌کند، چون بچه‌ها اصول گویندگی را بلد نیستند. همچنین به خاطر این‌که سواد ندارند همه چیز را فی‌البداهه می‌گویند و تکلیفی در کارشان نیست. آنها نمی‌توانند تن صدا حتی خنده و سر و صدایشان را کنترل کنند، بنابراین کنترل ما چند برابر می‌شود که صدایی اضافه همچون برخورد با میز و اشتباهاتی که در حرف زدن دارند، ضبط نشود.

وقتی از او می‌پرسم با اشتباهات کلامی بچه‌ها چه می‌کنید، می‌گوید: چون این اشتباهات باعث عوض شدن فضای برنامه است و آن را طبیعی و زنده نشان می‌دهد، نگه می‌دارم و آن را پاک نمی‌کنم، زیرا بامزگی برنامه کودک در همین مطالب است.

زهرا سرمعلی‌پور که سابقه 24 سال برنامه‌سازی برای شبکه‌های مختلف رادیویی دارد در خصوص موسیقی‌هایی که در دل برنامه قاصدک استفاده می‌کند، می‌گوید: چون قاصدک شب‌ها پخش می‌شود باید موزیک انتخابی لطیف، آرام و بچگانه یا با صدای خود آنها باشد.

وقتی از او می‌پرسم موسیقی برنامه‌های کودک بر چه اساسی انتخاب می‌شود، می‌گوید: موسیقی‌ای که در برنامه کودک انتخاب می‌شود، باید نشاط و شادی‌آفرین باشد، بنابراین با استفاده از موسیقی‌های غربی، ایرانی و کلاسیک ریتم‌های تند، شاد و بانشاط را در فضای برنامه به وجود می‌آورم. در ضمن سعی می‌کنم موسیقی‌های استفاده شده پیام‌آور مفاهیم سلامت روح و جسم نیز باشند.

سرمعلی‌پور که برای خودش آرشیو شخصی با موضوع کودک فراهم کرده از این‌که در رادیو آرشیو قوی‌ای در خصوص موسیقی کودک وجود ندارد، اظهار تاسف می‌کند و می‌گوید: کار کودک قابل مقایسه با بزرگ‌ترها نیست. بخصوص وقتی از حضور کودک برای تهیه برنامه استفاده می‌کنیم. ما باید برای بچه‌ها خوراکی‌های متفرقه بخریم یا به همه آنها جایزه بدهیم تا آنها مایل به ادامه همکاری باشند. بنابراین وقت تلف شده در برنامه زیاد است.

از سرمعلی‌پور می‌پرسم چطور گوینده‌های خردسال را در برنامه هدایت می‌کنید می‌گوید: با زبان خودشان آنها را به حرف می‌آوریم. به گوینده‌ها نیز گفته‌ام با بچه‌ها رفتاری دوستانه حتی مادرانه داشته باشند تا کسانی که کم حرف می‌زنند، خجالت می‌کشند یا زبانشان نمی‌چرخد تا مفهومی را برسانند به برنامه خو بگیرند و آرام آرام به روند برنامه عادت کنند.

سرمعلی‌پور با اشاره به گوینده‌های خردسال برنامه می‌افزاید: بچه‌های ثابت برنامه آدریانا یزدانی 4 ساله، تارا گودرزی 5 ساله، باران بهرامی 6 ساله و سادیار قنبری 5 ساله هستند، اما همیشه در برنامه قاصدک به روی مهمان‌های خردسال خود باز است.

وقتی از او می‌پرسم آیا فکر می‌کنید قاصدک مخاطبان خود را پیدا کرده است، می‌افزاید: چون تهیه‌کننده شیفت شب پخش رادیو سلامت هم هستم متوجه می‌شوم دیگر همکاران با ذوق و شوق خاصی برنامه را گوش می‌کنند. از گوشه و کنار نیز شنیده‌ام که بزرگ‌ترها رادیو را روشن می‌کنند که بچه‌ها آن را گوش کنند. حتی مهمان‌هایی که به برنامه دعوت می‌شوند از شنوندگان دائمی ما محسوب می‌شوند.

سرمعلی‌پور با اشاره به سختی‌های برنامه‌های کودک از برآورد ناچیزی که به عوامل تعلق می‌گیرد، اظهار تاسف می‌کند و می‌گوید: عشق به کار است که ما را پایبند کرده و گرنه پول این برنامه اصلا به چشم نمی‌آید.

در فرصتی که ایجاد می‌شود معصومه ذباح، سردبیر برنامه قاصدک برایم می‌گوید: با توجه به اهمیت قصه‌گویی برای بچه‌ها پیشنهاد برنامه قاصدک داده شد که با استقبال آقای یزدانی، مدیر شامگاهی و دکتر بهفر، مدیر رادیو سلامت روبه‌رو شد. همچنین با توجه به این‌که چند سال است نویسنده برنامه شب‌بخیر کوچولو هستم توانسته‌ام به بهترین شکل برنامه قاصدک را برای خردسالان 4 تا 7 سال طراحی بکنم.

او ادامه می‌دهد: این برنامه به صورت راوی نمایشی و با صدای لیلا صابونچی شروع می‌شود که او قبل از شروع قصه با مهمان‌های خردسال ارتباط برقرار می‌کند و شخصیت‌های داستان را عرفان ابراهیمی و گلچهره مودتی‌زند بازی می‌کنند.

وقتی از ذباح می‌پرسم قصه‌های برنامه بر چه اساسی نوشته می‌شود، او ضمن اشاره به شناخت مخاطب می‌گوید: قصه‌ها برای گروه سنی «الف» طراحی و نوشته می‌شود. همچنین ضمن توجه به جنبه آموزشی از هر نظر در قصه‌ها به سلامت روح و جسم بچه‌ها پرداخته می‌شود.

سردبیر و نویسنده برنامه قاصدک ادامه می‌دهد: قصه‌ها با کمترین شخصیت‌ها نوشته می‌شوند. برای این کار هم دلیل دارم. مخاطب برنامه خردسال 4 تا 7 سال است. اگر شخصیت‌های داستان زیاد باشند ممکن است باعث سردرگمی بچه‌ها در آن موقع شب شود. معمولا در شب باید قصه‌هایی پخش شود که برای بچه سوال ایجاد نکند، چون موقع خواب و استراحت بچه هاست و آنها باید با آرامش خاطر بخوابند. ما حتی سعی می‌کنیم قصه‌هایمان را زیاد هیجانی نکنیم و معمولا قصه‌ها با پایانی خوش تمام می‌شوند.

وقتی از ضرورت برنامه‌های کودک در رادیو می‌پرسم، ذباح می‌گوید: متوجه شده‌ام شبکه کودک رادیو در حال راه‌اندازی است و این باعث خوشحالی من است که رسانه در این حد به مقوله کودک اهمیت می‌دهدکه برایش شبکه‌ای جدا تاسیس می‌کند. اما من از مسوولان رسانه استدعا دارم یک ارتباط و نشستی نزدیک با نهادهایی همچون آموزش و پرورش، کانون فکری کودکان و نوجوانان و مجلات مختلف کودک و نوجوان داشته باشند. تبادل نظر میان این نهادها باعث ارتقای برنامه‌ها، آگاهی دانش‌آموزان، کودکان و خانواده‌ها خواهد شد. اهمیت چنین موضوعی به خاطر این است که کودکان ما آینده‌سازان مملکت هستند.

جالب است بدانید اکثر کسانی که در حال حاضر در رادیو برای کودکان برنامه‌ می‌سازند مثل خانم نشیبا، من و امثال ما چند سال در آموزش و پرورش فعالیت داشته‌ایم و این شاید یکی از دلایل موفقیت ما باشد و چون با بچه‌ها سروکار داشته‌ایم بهتر مخاطب خود را می‌شناسیم و راحت‌تر برایش برنامه می‌سازیم. پس اگر آموزش و پرورش و رادیو به عنوان رسانه ملی با هم همکاری متقابلی داشته باشند، بهتر می‌توانیم به اهدافمان نزدیک شویم.

گلچهره مودتی‌زند سابقه 15 کار نمایشی برای کودک و 6 کار نمایشنامه‌خوانی دارد. او کارشناس موسیقی است و 2 دیپلم گرافیک و عکس دارد و در حال حاضر گوینده ـ بازیگر 2 برنامه قاصدک و بچه‌ها سلام از رادیو سلامت و برنامه توپ رادیو جوان است. از ورودش به رادیو این طور می‌گوید: از فروردین 89 همکاری‌ام را با رادیو آغاز کردم. اولین کار کودک رادیویی من برنامه ورزش، نشاط، کودک در شبکه ورزش به تهیه‌کنندگی سیدمحمدی بود.

کار برای کودکان بسیار لذت‌بخش است و به من انرژی می‌دهد. فکر می‌کنم دلیل این انرژی، دنیای بچه‌هاست که به خاطر پاکی و بی‌آلایش‌بودنشان زیبایی خاصی دارد. آنقدر روح بچه‌ها پاک و دل‌های مهربانشان پرقدرت است که گاهی به آنها حسودی می‌کنم. من کار برای کودکان را چه روی صحنه و چه رادیو دوست دارم و امیدوارم بتوانم همیشه برایشان کار اجرا کنم.

مودتی‌زند که در تلویزیون هم کاری به اسم امداد حشرات به کارگردانی سیدوحید حسینی داشته، ادامه می‌دهد: امداد حشرات بسیار زیبا بود نه فقط چون من عروسک‌گردان‌ بودم بلکه به خاطر این‌که کار به وسیله یک تیم قوی ساخته شد و همه عوامل به کارشان عشق می‌ورزیدند.

لیلا صابونچی، گوینده ـ راوی قاصدک با مدرک کارشناسی جامعه‌شناسی که از 8 سالگی کار هنری خود را در رادیو زیر نظر خانم وکیلی و با برنامه بچه‌های انقلاب شروع کرده است، می‌گوید: علاوه بر گویندگی کار بازیگری هم انجام می‌دهم و می‌توانم تیپ‌های مختلفی مثل کودک (پسر و دختر)، پیرزن و فانتزی اجرا کنم. همچنین در بعضی برنامه‌ها مثل قاصدک علاوه بر کار اجرا همزمان بازیگری هم می‌کنم.

او با اشاره به تفاوت‌های کار بازیگری از اجرا ادامه می‌دهد: در کار اجرا خودم هستم، ولی در بازیگری باید حتما نقش تعیین شده را بازی کنم.

وقتی از صابونچی در خصوص لحن و بیانش در برنامه می‌پرسم، می‌گوید: چون قاصدک برای کودکان تهیه می‌شود، باید لحنی مهربان و آرام داشته باشد و چون قصه شبانه است باید به گونه‌ای باشد که به کودک آرامش دهد و او را جذب قصه کند که خوشبختانه با قلم توانمند خانم ذباح براحتی می‌توانم با بچه‌ها ارتباط برقرار کنم. من عاشق بچه‌ها هستم، چون بچه‌ها گل‌های قشنگی هستند که در دنیای آنها فقط راستی و پاکی و مهربانی وجود دارد و به همین خاطر سعی می‌کنم آنچه در توان دارم در اجرای برنامه به کار گیرم.

او تصریح می‌کند: تیم برنامه قاصدک از تهیه‌کننده آن گرفته تا نویسنده و سردبیر حتی دیگر همکاران بازیگرم، همه بسیار با بچه‌ها ارتباط برقرار می‌کنیم و کار برای کودک را دوست داریم. البته گاهی برایمان دشوار می‌شود، چون بچه‌هایی که به استودیو می‌آیند کوچک هستند و نمی‌توانند به طور ثابت برای ضبط برنامه بنشینند. به همین علت مجبوریم گاهی ضبط برنامه را متوقف کنیم تا بچه‌ها بروند آب بخورند یا هر کار دیگری که دارند، انجام دهند. حتی گاهی اگر تعدادشان زیاد شود کنترل‌شان سخت می‌شود، چون دائم با هم صحبت می‌کنند. به هر حال کار با کودکان سخت و شیرین است. اگر کسی صبور نباشد شاید نتواند کار کودک انجام دهد. الان بچه‌هایی که به برنامه ما می‌آیند آنقدر به عوامل برنامه عادت کرده‌اند که تا ما را می‌بینند به طرف ما می‌دوند و ما را می‌بوسند. حتی آنقدر باهوش هستند که گاهی سلام و احوالپرسی برنامه را از من تقلید می‌کنند و بخوبی خودشان اجرا می‌کنند که این کار برای کودک 4 ساله خیلی جالب است.

مادر سیدمحمدسپهر ابوترابی که فرزندش امروز به عنوان مهمان در برنامه رادیویی قاصدک حضور یافته می‌گوید: غیر از این‌که محمدسپهر در طول روز با اسباب‌بازی‌هایش بازی می‌کند به مقوله قصه و کتاب داستان خیلی اهمیت می‌دهد تا جایی که گاهی حیوانات عروسکی‌اش را کنار هم جمع می‌کند و برایشان از اتفاقاتی که در طول روز برایش رخ داده صحبت می‌کند.

وقتی از ابوترابی می‌پرسم چطور بچه‌اش به برنامه‌های رادیویی علاقه‌مند شده در جوابم می‌گوید: برای اولین بار که محمدسپهر شب‌بخیر کوچولو را شنید، رادیو را به گوشش نزدیک کرده بود و می‌گفت مامان اسم عمه چیه؟! محمدسپهر برخلاف دیگر بچه‌ها هر کسی را که دوست دارد با واژه عمه صدا می‌زند. وقتی لالایی آخر برنامه پخش شد او خیلی بی‌قراری کرد تا جایی که با گریه می‌گفت عمه چرا لالایی پخش کردی باز هم قصه بگو! اولین بار که او را به رادیو آوردم تا خانم نشیبا را ببیند، از تن‌صدا، ایشان را شناخت.