مهم این است که کاره‌ای شویم

انتشارات محراب قلم یک مجموعه دایره‌المعارف از انتشارات لاروس فرانسه در همین قد و سبک با ترجمه آقای ضرغامیان و خانم عسگری چاپ کرده بود. این مجموعه طرفداران زیادی پیدا کرد و فروش بالایی داشت. وقتی ترجمه آن به پایان رسید، محراب قلم مایل نبود کار متوقف شود. بنابراین تصمیم گرفت یک دوره کتاب‌های تالیفی در همان سبک به چاپ برساند. پس از این که درباره نحوه نوشتن این دایره‌المعارف‌های تالیفی با یکدیگر تبادل نظر کردیم، به این نتیجه رسیدیم که من دایره‌المعارف شغل‌ها را بنویسم.

یک گرفتاری در ایران وجود دارد و آن بلاتکلیف بودن کودکان ما درباره شغلی است که می‌خواهند در آینده انتخاب کنند. حتی من می‌خواهم قید کودکان را از جمله‌ام حذف کنم و بگویم در دوران کارشناسی و حتی کارشناسی ارشد و دکتری هم افرادی هستند که اصلا ایده‌ای درباره شغل آینده‌شان ندارند. هدفی هم برای شغل آینده‌شان ندارند. مثلا من دوستانی دارم که در دانشگاه زبان و ادبیات فارسی خوانده‌اند ولی در نهایت شیرینی‌فروش شده‌اند یا به شغل‌های دیگر روی آورده‌اند. اینها همه از بلاتکلیفی و نامشخص بودن و کم‌اطلاعاتی افراد از علایق و شغل‌های احتمالی‌شان است.

بسختی. من هم‌اکنون مشغول نوشتم دایره‌المعارف تاریخ علم در ایران هستم. چند منبع در اختیار دارم که با مراجعه به آنها می‌توانم مطالب مورد نظرم را جمع‌آوری کنم. ولی درباره دایره‌المعارف شغل‌ها اصلا وضعیت به این شکل نبود. هیچ منبعی در بازار کتاب وجود نداشت. به همین دلیل پیدا کردن مدخل‌ها و توضیحاتشان کار دشواری بود. بخشی از آنها را از اینترنت پیدا کردم و بعضی را از کتاب‌های انتخاب رشته. برای بعضی نیز به صورت میدانی با صاحبان مشاغل به گفت‌وگو می‌نشستم.

من در تقسیم‌بندی مطالبم از کل به جزء رفتم. مثلا پزشکی، هنر، علوم پایه و... و بعد در شغل‌های مختلف به سراغ رشته‌های خردتر رفتم. مثلا بررسی این که رشته‌های فنی مهندسی دقیقا شامل چه شغل‌هایی می‌شود. البته در انتخاب شغل‌ها بعضی عوامل موثر بودند مثل امکان تصویرسازی مناسب برای کودکان، معرفی شغل‌های رایج‌تر، البته بعضی انتخاب‌هایم هم کاملا سلیقه‌ای بود.

من می‌دانم که کتابم نواقصی دارد. مثلا در شاخه هنر، موسیقیدانان را معرفی نکردم. در علوم پایه اطلاعات درباره شیمیدانان هست ولی درباره فیزیکدانان نیست.

علت نبود این شغل‌ها محدودیت کار است. البته بعضی شغل‌ها هم جا افتاد. مثلا پس از تصویرسازی به فکر افتادم که بعضی شغل‌ها را اضافه کنم. ولی چون تصویرسازی و صفحه‌آرایی صورت گرفته بود، امکان‌پذیر نبود. امیدوارم در چاپ بعدی کتاب غنی‌تر از این باشد.

70 شغل.

قطعا این کتاب می‌تواند انگیزه‌ای برای آشنایی دانش‌آموزان دبیرستانی با شغل‌ها باشد. ولی به عنوان این که دانش‌آموزی بخواهد تصمیم‌گیری درباره آینده شغلی‌اش را منحصر به این کتاب کند، خیر.

اطلاعاتی که من در کتاب آورده‌ام، کلی است و استعدادیابی به این صورت از عهده یک کتاب دایره‌المعارف بیرون است. ولی دقت کرده‌ام نیاز کودکانمان را به سوپرمن‌هایشان برطرف کنم. به همین جهت افراد مشهور را نیز معرفی کرده‌ام.

تلاش من بر این بود که افراد ایرانی را معرفی کنم. البته در رشته‌هایی مثل هنر‌های ایرانی من هنرمندان ایرانی را معرفی کرده‌ام. ولی در رشته‌هایی مثل مکانیک و شیمی از افراد مشهور خارجی استفاده کرده‌ام. البته در بعضی رشته‌ها هم امکان معرفی افراد را نداشتیم. مثلا ما نانوا و نجار معروف نداریم.

در این زمینه هیچ منبعی به دستم نرسید. البته یک دایره‌المعارف شغل برای بزرگسالان و متناسب برای دانش‌آموزان پیش‌دانشگاهی که در یکی از کشورها به چاپ رسیده بود، پیدا کردم که 700 شغل را معرفی می‌کرد، اما من دیگر برای تهیه‌اش از آن کشور اقدام نکردم.

شغل‌هایی را که در عصر ما به وجود آمده‌اند در حد مهندسی یارانه معرفی کرده‌ام. یکی از اهداف این کتاب نوشته شدنش برای مردم امروز بود. به این منظور که شخص بتواند نیازهای شغلی امروزش را با آن برطرف کند. ولی آن دسته از شغل‌های سنتی را که تا امروز بعضی به آن مشغولند نیز معرفی کرده‌ام. در این باب دو مساله وجود دارد. بعضی از شغل‌ها در شاخه فنی قرار می‌گیرند مانند مهندسی یارانه و برق و الکترونیک و... ولی بعضی‌ها در حال تغییر هستند. مثلا پزشکی به اندازه حضور انسان در زمین قدمت دارد و معنای آن از پزشکی قدیم تا امروز تغییر کرده است. من پزشکی را آن طور که امروز می‌فهمیم معرفی کرده‌ام یا در شغلی مثل کشاورزی، از مهندسی ژنتیک و کارکردش نیز صحبت کرده‌ام.

خانم لاله ضیایی، تصویرگری این کتاب را بر عهده گرفت. به نظرم انتقال مفاهیم 70 درصد از این کار، به عهده تصاویر بوده است، زیرا تصویرگری هم کامل است و هم ریزبینانه. کودکان هم معمولا جلب تصاویر کتاب می‌شوند و اگر از تصاویر خوششان آمد مطلب را می‌‌خوانند. شاید این یکی از دلایل استقبال از دایره‌المعارف شغل‌ها باشد.