گردش در جزیره‌ای دیدنی

شاید بسیاری از مسافرانی که برای نخستین بار به جزیره پرآوازه کیش سفر می‌کنند، نمی‌دانند یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های این جزیره زیبا، محوطه‌های باستانی و تاریخی آن است. شهر تاریخی حریره یکی از شاخص‌ترین این اماکن است؛ شهری 800 ساله در شمال جزیره امروزی کیش که دسترسی به آن حتی بدون راهنمای گردشگری نیز بسیار آسان است. این شهر تاریخی کنار مجموعه ورزشی المپیک کیش (که جایی کاملا شناخته شده است) و پشت مجموعه تفریحی درخت سبز واقع شده و در امتداد ساختمان‌های بندرگاه و دفاتر آن قابل دیدن است. بازدید از این محوطه باستانی برخلاف بسیاری دیگر از دیدنی‌های کیش، رایگان است و به خرید بلیت نیاز ندارید. وسعت بقایای این شهر حدود 120 هکتار است. یعنی حریره در زمان آبادانی خود بسیار وسیع و پر جمعیت بوده است. دیوار ساختمان‌ها با آجرهای بزرگ و طاقی‌هایی که از ویژگی‌های معماری دوره سلجوقی است، ساخته شده است. در دوره سلجوقیان، کیش به بزرگ‌ترین مرکز تجاری خلیج‌فارس تبدیل شد و در همین دوره بود که حریره توسط حاکمان قیاسره اداره می‌شد. قیاسره از نسل شخصی بودند به نام قیس که از شهر سیراف به حریره مهاجرت کرده بود. نام حریره نیز در واقع برگرفته از نام یکی از ملکه‌های قیاسره است. در این دوره حریره به یکی از قطب‌های تجارت میان چین و اروپا و شمال آفریقا تبدیل شد.

شهر حریره برخلاف بسیاری دیگر از شهرهای باستانی دارای برج و باروهای دفاعی نیست، بلکه بافتی یکپارچه و متمرکز و به اصطلاح معماری برونگرا دارد. چراکه ساحل صخره‌ای مرتفع آن و وجود 3 خلیج و دماغه در محل برپایی این شهر، اهالی را از ساخت دژهای دفاعی بی‌نیاز کرده و می‌توان گفت انتخاب این بخش از جزیره برای ایجاد یک شهر زیبا و امن معقول‌ترین و درست‌ترین انتخاب بوده است. ‌گرچه از نظر کاوش های باستانی این منطقه 3 بار مورد بررسی و اکتشاف قرار گرفته، اما هنوز هم نیازمند کاوش‌های بیشتر است. بخشی از آنچه تاکنون از این منطقه و دیگر بخش‌های باستانی کیش به دست آمده هم‌اکنون در ساختمان کانون هنر کیش در معرض بازدید عموم قرار دارد.

به طور کلی کاریز به معنی قنات است و قنات‌های جزیره کیش با قدمت بیش از 2000 سال از کهن‌ترین آثار به جای مانده از ایران باستان هستند. شهر زیرزمینی کاریز در این جزیره نیز یکی از همین قنات‌هاست که حدود 2500 سال از عمرش می‌گذرد و در آن زمان آب شیرین و گوارای ساکنان جزیره را تأمین می‌کرده است. ساخت کاریز (قنات) یکی از خلاقیت‌های ایرانیان باستان است، زیرا آب و ذخیره آن برای آنها اهمیت زیادی دارد . هنر ساخت قنات در واقع از ایران به دیگر نقاط دنیا راه یافته است، بنابراین در هیچ کجای دنیا کاریزی کهن‌تر از کاریزهای ایران نخواهید دید. در دوره سلجوقیان (قرن‌های 5 و 6 ه.ق) که یکی از دوره‌های طلایی رونق و آبادانی در کیش بوده، 274 حلقه چاه متصل به این قنات وجود داشته و از این طریق آب شرب ساکنان جزیره و اطرافش را در آن زمان نیز تأمین می‌کرده است. وسعت این قنات بیش از 10 هزار مترمربع است.

اما آنچه باعث شده این قنات به یکی از زیباترین جاذبه‌های گردشگری کیش تبدیل شود، 2 چیز است: یکی آن که محیط داخلی آن سرشار از جاذبه‌های طبیعی مانند مرجان و سنگ های دریایی است؛ زیرا در زمان‌های خیلی دور یعنی ده‌ها میلیون سال پیش، این محل جزئی از دریا بوده و در واقع امروز ما با ورود به این قنات، امکان داریم در دهلیزهای آن قدم زنان غواصی کنیم و براحتی عجایب و زیبایی‌های دنیای زیر آب را ببینیم.

نکته بعدی آن که در سال‌های اخیر به همت یکی از مهندسان خلاق ایرانی به نام منصور حاج حسینی، طی یک پروژه عظیم با حفظ آثار طبیعی و تاریخی آن، در این قنات شهری برای جذب گردشگران داخلی و خارجی بنا شده است. از جمله امکانات این شهر زیرزمینی می‌توان به غرفه‌های صنایع‌دستی ایران و جهان، رستوران‌های سنتی و امروزی، موزه، سالن آمفی‌تئاتر، سالن کنفرانس و گالری‌های هنری اشاره کرد که البته هنوز بخش‌هایی از این پروژه به اتمام نرسیده است. شهر کاریز که در عمق 16 متری زیر زمین قرار گرفته، سقف آن مملو از سنگواره ، صدف و مرجان‌هایی است که به نظر کارشناسان270 تا 570 میلیون سال قدمت دارد و تک‌تک آنها شناسایی شده و دارای شناسنامه رسمی‌ هستند. از سوی دیگر، خاک‌های برداشت شده از کاریز دارای خواص درمانی زیادی است که در گل درمانی از آن استفاده می‌شود.

شهر زیرزمینی کاریز بعد از میدان المپیک و نرسیده به میدان فارور واقع شده است.

یکی از بناهایی که در سفر به کیش باید از آن دیدن کرد عمارتی است مشهور به خانه اعیانی که سال 1371 از زیر خاک خارج و سال 1376 مرمت‌های اولیه روی آن انجام شد.

خانه اعیانی نماد زندگی جمعی در قالب خانواده‌های بزرگ یا به قولی یادآور خانه‌های چند خانوار قدیمی است. نمونه‌های زیبای دیگر این خانه‌ها را حتما در فلات ایران و شهرهایی چون یزد، اصفهان و کاشان دیده‌اید. وجود این خانه نشان می‌دهد این سبک زندگی در حاشیه خلیج‌فارس نیز رواج داشته است. در این عمارت تعداد زیادی اشیای سفالی و تزئینات بدنه از جمله گچبری و کاشی لعاب‌دار به دست آمده که بیشتر مربوط به قرن 7 و 8 هستند. علاوه بر وسعت خانه و همچنین فضاهای مختلف و متنوع آن، کاشی‌هایی ستاره‌ای شکل که در این خانه به دست آمده است شباهت زیادی به کاشی‌های زینت بخش بناهای مهم ایلخانی ایران مانند سلطانیه دارد. ورودی اصلی بنا در ضلع غربی قرار گرفته و با گذشتن از راهرو وارد یک حیاط مرکزی می شویم که احتمالا بدون پوشش سقف بوده، ولی راهروی دورتادور آن سقف داشته که با قوس‌هایی به هم وصل می شوند. اتاق‌ها و فضاهایی مانند مطبخ، سرویس بهداشتی، انبارها و سالن بزرگی که مربوط به پذیرایی از مهمان بوده، اطراف حیاط مرکزی قرار گرفته‌اند. از سوی دیگر اهمیت ذخیره و استفاده از آب شیرین باعث ساخت سیستم کانال‌کشی و آب انبار اختصاصی در بنا شده است. 2 رشته پلکان نیز از حیاط مرکزی به طبقه دوم منتهی می شود. خانه اعیانی دارای دیوارهای مستحکم و باروهای نسبتا بلند است. ظاهرا اغلب خانه‌های آن دوره 2 طبقه بوده‌اند؛ هرچند سبک معماری آن بیشتر برگرفته از معماری بومی است، اما نشانه‌هایی از معماری فلات مرکزی ایران و اندرونی و بیرونی نیز در این عمارت زیبا دیده می‌شود. با توجه به وسعت و تزئیناتی که در این خانه به کار رفته بی‌شک این عمارت متعلق به یکی از ثروتمندان قدیم کیش بوده است.