بردک سیاه کاخی در اعماق تاریخ

کاخ بردک سیاه یا «تائوکه» بعد از کاخ کوروش در برازجان و در زمان داریوش ساخته شده و مورد استفاده وی و جانشینانش قرار گرفته است.

بقایای این کاخ در نخلستان یکی از اهالی روستای درودگاه قرار داشته و مالک نخلستان، ده‌ها سال پیش هنگام خاکبرداری در زمینش، از وجود سنگ‌ها و اشیای غیرعادی مانند شکسته‌های سفال و آجر در این مکان آگاه می‌شود. همزمان با کاوش‌های باستان‌شناسی محوطه کاخ کوروش در برازجان در سال 1350، وجود این آثار در نخلستان هم به اطلاع هیات باستان‌شناسی مستقر در برازجان می‌رسد و هیاتی برای عملیات حفاری به محل اعزام می‌شود. این هیات باستان‌شناسی به سرپرستی مهندس یغمایی طی حفاری‌های اولیه خود، موفق به کشف تعدادی پایه ستون می‌شود. این باستان‌شناس خبره در کاوش‌های بعدی خود و حدود 10 سال بعد در حالی که چند پایه ستون دیگر توسط گروه کاوشگری دیگر کشف شده بود، توانست آثار گرانبهای دیگری از جمله تعدادی پایه ستون از تالار اصلی کاخ، قسمتی از یک دیوار سنگی از آهک بدل مرمر، یک لوح طلا، یک کتیبه کوچک به خط میخی و به زبان ایلامی و یک سنگ گرانیت سیاه رنگ بزرگ که به نظر می‌رسد قسمتی یا ستونی از درگاه ورودی تالار اصلی کاخ بوده باشد، کشف کند. روی سنگ گرانیت کشف شده درگاه، هیکل داریوش اول هخامنشی به‌صورت نیمرخ و درحالی که سایه‌بانی چترمانند بر بالای سر او نگه داشته شده، نقش بسته است. طی مراحل مختلف حفاری مجموعا تعداد 16 پایه ستون از تالار اصلی و چند پایه ستون از تالار فرعی جانبی کاخ کشف شد. هر یک از پایه ستون‌های تالار اصلی، مکعب شکل بوده و از 4 قسمت تشکیل شده است، به این ترتیب که سنگ‌های مکعب شکلی از جنس گرانیت سیاه و صیقل داده شده در قسمت تحتانی بر شالوده‌ها استوار است. روی هر یک از این سنگ‌های تحتانی به طول و عرض 110×110 و به ضخامت 20 سانتی‌متر، سنگ مکعب شکل دیگری از جنس آهک سفید مایل به زرد همطراز و هم‌اندازه سنگ زیرین و با ضخامتی معادل 20 سانتی‌متر قرار دارد. روی این سنگ نیز، سنگ دیگر مکعب‌شکلی از جنس آهک و با ابعاد 85×85 و ضخامت 20 سانتی‌متر قرار گرفته و بالاخره روی سومین سنگ هم سنگ مدور آهکی سفیدرنگ و حجاری شده‌ای به صورت شال ستون قرار دارد که متاسفانه بیشتر این شال‌ها از بین رفته‌اند ولی پاره سنگ‌هایی از آنها به دست آمده است. قسمتی از یک دیوار سنگی به ارتفاع 50 سانتی‌متر و به طول 3 متر در ضلع جنوبی تالار اصلی وجود دارد که به نظر می‌رسد قسمت‌های فوقانی این دیوار و قرینه‌های آن از آجر پخته یا خشت خام تشکیل شده است. بنا به اظهارات مهندس یغمایی و نقشی که روی یکی از سنگ‌های درگاه حکاکی شده، این کاخ متعلق به داریوش اول هخامنشی است. بنابراین می‌توان آن را کاخ داریوش نیز نامید. اما در منابع یونانی (آثار دانشمندان، جغرافی‌نویسان و مورخان یونانی عهد باستان) از این کاخ با عنوان «تا او که = تائو که» نام برده شده است. مثلا دریاسالار نئارخوس، فرمانده ناوگان دریایی اسکندر مقدونی در خلیج فارس در سفرنامه خود از ناحیه بزرگی که به نظر می‌رسد دشتستان بزرگ قدیم و استان امروزی بوشهر باشد، به نام تائوکه یاد کرده و همچنین از شهری و کاخی به همین نام مواردی را به میان آورده است. بطلمیوس، منجم و جغرافیدان معروف یونانی نیز در نقشه‌ای که ترسیم کرده، از شهر و کاخ تائوکه نام برده است.

همچنین در الواح گلی کشف شده در تخت جمشید که اسناد معتبری در زمینه هخامنشی‌شناسی بخصوص از زمان داریوش اول به بعد است، با خط میخی و به زبان عیلامی، چند نوبت از شهری به نام تائوکه یاد شده است. بر اساس متون این الواح و برداشت دانشمندان و پژوهشگران معاصر، ناحیه بزرگ و شهر باستانی تائوکه مانند دشتستان امروزی و مرکز آن برازجان از موقعیت جغرافیایی و ارتباطی فوق‌العاده و ویژه‌ای برخوردار بوده است. در آن زمان نیز شهر تائوکه محل انشعاب و تلاقی راه‌های ارتباطی بوده که تخت جمشید و شوش را به سواحل خلیج‌فارس متصل می‌کرده است.

می‌توان گفت که کوروش و جانشینانش در ناحیه وسیع تائوکه (دشتستان بزرگ) خاصه مرکز این ناحیه که از امکانات و شرایط اقلیمی بهتری نسبت به دیگر مناطق آن برخوردار بوده، چند کاخ بنا کرده‌ و مزارع و باغ‌هایی نیز در آنجا داشته‌اند. براساس متون الواح گلی دیوان تخت جمشید، داریوش خود طی دوران حکمرانی‌اش، چند نوبت به تائوکه سفر کرده است.‌ این اثر باستانی که در قالب کاخی مجلل و باشکوه ساخته شده بود، به‌واسطه قرار گرفتن در نخلستان و تاثیر رطوبت ناشی از آبیاری نخل‌ها و شوره‌زار بودن اراضی نخلستان و گرمای شدید دشتستان در فصل تابستان، طی بیش از 2000 سال، آسیب‌های زیادی به خود دیده است.

در حال حاضر و از آنجا که محدوده این اثر بیشتر از آن چیزی است که تاکنون کشف شده، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان بوشهر مقداری از زمین‌ها و نخلستان‌های اطراف محوطه را خریداری کرده تا زمینه برای کاوش‌های بعدی فراهم آید.

محمد جواد فخرایی / جام‌جم دشتستان